Испан ақсүйегі: Леди Смит өмірі мен тағдыры

Кіріспе

Испан дворяны (1798–1872)

Хуана Мария де лос Долорес де Леон Смит, көбінесе Леди Смит (27 наурыз 1798 – 12 қазан 1872) деп танылатын, Кейп колониясының губернаторы генерал сэр Гарри Смиттің әйелі болған.

Өмірбаян

Ол Испанияның ескі асыл отбасында туып, Хуан Понсе де Леонның ұрпағы болды. 1812 жылы он төрт жасында ол жетім қалды және тек бір қарындасымен қалды, өйткені оның туған қаласы Бадахос Пиреней соғысы кезінде төртінші рет қоршауға алынды. Қоршау ағылшын және португал әскерлерінің сәтті, бірақ өте қанды шабуылымен аяқталғаннан кейін, қарындастар қоршаудың салдарынан қорғаныс іздеді және қала қабырғаларының сыртында орналасқан британдық армия офицерлеріне кез боп, олардан көмек сұрады. Олардың бірі сол кездегі 95-ші атқыштар полкінің капитаны Гарри Смит болды, оған бірнеше күннен кейін үйленді. Ол күйеуінің отбасына қайтуды қаламады, керісінше, оны әскермен бірге жолға алып кетті. Ол соғыс аяқталғанға дейін оның қасында болды, әскердің жүкті тасымалдау тобымен бірге жүрді, майданда ашық ауада ұйықтады, әскерлер арасында еркін жүріп, жорықтардың барлық қиындықтарын бөлісті. Оның сұлулығы, батылдығы, салмақты ойлау қабілеті және жағымды мінезі офицерлердің, соның ішінде Веллингтон герцогының құрметіне ие болды, ол оны Хуанита деп шақырып, әскерлер оны құдай қылып санады. 1812 жылғы соғыстан басқа, ол күйеуінің барлық қызметтеріне қатысты, ең бастысы Оңтүстік Африкадағы екі қызметі, онда сэр Гарри (сол кезде ол рыцарь атағын алған еді) Кейп колониясының губернаторы және жоғары комиссары болып қызмет етті. 1848 жылдың 5 желтоқсанында парламент Джуана Смитке күйеуінің елге сіңірген еңбегі үшін 500 фунт стерлинг мөлшерінде зейнетақы тағайындады. Кейінгі жылдары Леди Смит ретінде танылған Хуана Смит Квазулу-Натал, Оңтүстік Африка және Ладисмит, Батыс Кейп, Оңтүстік Африка қалаларының атауларында тікелей еске алынады, сондай-ақ Ладисмит, Британдық Колумбия, Канада қаласының атында жанама түрде еске алынады. Оның құрметіне күйеуінің туған қаласы Уиттлсиде, Англияда Лейдисмит даңғылы аталған көше бар. Леди Смит кейде Оңтүстік Африкаға канталупа (Cucumis melo cantalupensis) жемісін әкелгендігі айтылады, онда ол spanspek (немесе spanspec немесе sponspe(c)k) деп аталады, бұл африкаанс тілінде сөзбе-сөз "испандық бекон" (Spaanse spek) дегенді білдіреді. Алайда, Оксфорд ағылшын сөздігі "испандық бекон" термині кем дегенде сегізінші ғасырдан бері қолданылып келгенін көрсетеді.

Born into an old Spanish noble family, she was a descendant of Juan Ponce de León. In 1812, at the age of fourteen, she found herself orphaned and only with a sister, when her home town Badajoz was besieged for the fourth time during the Peninsular War. After the siege ended in a successful but very bloody storming by the British and Portuguese forces, the sisters sought protection from the chaos of the siege, and chanced upon some British Army officers they found camping outside the city walls. One of them was the then Captain Harry Smith, of the 95th Rifles Regiment, whom she married a few days later. Instead of letting herself be sent home to her husband's family, she chose to accompany him with the army. She remained with him throughout the rest of the war, accompanying the baggage train, sleeping in the open on the field of battle, riding freely among the troops, and sharing all the privations of campaigning. Her beauty, courage, sound judgment and amiable character endeared her to the officers, including the Duke of Wellington, who spoke of her familiarly as Juanita; and she was idolized by the soldiers. With the exception of his stint in the War of 1812 she accompanied her husband in all his deployments, most notably in two postings in South Africa, where Sir Harry (he had been knighted in the meantime) served as Governor of Cape Colony and High Commissioner. Juana Smith was given a pension of £500 by Parliament on 5 December 1848 in recognition of her husband's services to the country. Known as Lady Smith in her later years, Juana Smith is commemorated directly in the name of Ladysmith, KwaZulu Natal, South Africa and Ladismith, Western Cape, South Africa, as well as indirectly in the name of Ladysmith, British Columbia, Canada. She also has a road named after her, Ladysmith Avenue, in Whittlesey, England, the town of her husband's birth. Lady Smith is sometimes said to have introduced the cantaloupe (Cucumis melo cantalupensis) to South Africa, where it is known as spanspek (or spanspec or sponspe(c)k), which in Afrikaans literally means 'Spanish bacon' (Spaanse spek). However, the Oxford English Dictionary shows that the term 'Spanish bacon' had been in use since at least the eighteenth century.

Көркем әдебиеттегі бейнелер

Хуана Смит пен оның күйеуі Георжетт Хейердің 1940 жылы жарық көрген «Испан қалыңдық» тарихи романының басты кейіпкерлері. Роман Бадахоз шайқасынан кейін олардың танысуынан бастап, Наполеон соғыстарының соңғы кезеңіндегі Ватерлоо шайқасынан кейінгі оқиғаларды қамтиды. Бұл жұбайлық тағы Георжетт Хейердің 1937 жылы жарық көрген «Абыройсыз әскер» романының соңында кездеседі және Шила Уолштың 1984 жылы жарық көрген «Жұмыссыз таныстар» тарихи романында есімдері аталады. Хуана Смит Бернард Корнуэллдің 1982 жылы жарық көрген «Sharpe's Company» кітабының түйіндемесінде қысқаша айтылады. Көбінесе күйеуіне баса назар берілгенімен, Хуана Смит Питер Люктің 1984 жылғы «Құйдың екінші жағы» кітабындағы маңызды кейіпкер болып табылады, онда олардың танысуы мен Пиреней соғысының соңғы және Ватерлоо науқаны кезеңіндегі некелерінің алғашқы жылдары суреттеледі.