Эквадор президенті Габриэль Гарсия Морено: Өмір және саяси жолы

Кіріспе

Габриэль Грегорио Фернандо Хосе Мария Гарсия Морено и Моран де Бутрон (24 желтоқсан 1821 – 6 тамыз 1875) – Эквадор президенті қызметін екі рет атқарған эквадорлық саясаткер және аристократ (1861–65 және 1869–75 жж.). Ол үшінші мерзімге сайланғаннан кейін өзінің екінші мерзімінде қанымен өлтірілді. Гарсия Морено консервативті көзқарастарымен, католик-христиандық діни сенімдерімен және либералды саясаткер Элой Альфаромен болған қарсылығымен белгілі. Ол Эквадордың экономикалық және ауыл шаруашылық дамуына жасаған еңбегімен және сыбайлас жемқорлыққа қатысты қатаң ұстанымымен танымал болды.

Өмірбаян

Габриэль Гарсия Морено 1821 жылы дүниеге келді, оның әкесі – испан дворяны Габриэль Гарсия Янгуас и Гомес де Тама, анасы – Мария де лас Мерседес Морено и Моран де Бутрон, Оңтүстік Америкаға алғаш келген жаулаушылар мен испан дворяндарының ұрпағы, Эквадордың маңызды порты Гуаякильдегі бай аристократиялық креол отбасының мүшесі. Оның әкесі Гарсия и Гомес де Тама бастапқыда Перу вице-корольдігінің (қазіргі Перу, Эквадор және Боливияны қамтитын испан колониясы) кеме қатынасы саласына инвестиция салды, инвестициясы нәтеже берсін деп Жаңа Дүниеге келді. Алайда, Гарсия Морено бала кезінде қайтыс болды, оның тәрбиесін дінге берілген анасына тапсырды. Осы тәрбие жас Гарсия Мореноға христиандық нанымды сезімді сіңірді, ол оның кейінгі саяси қызметіне де, жеке өміріне де әсер етті. Гарсия Морено Кито университетінде теология және құқық білімін алды. Ол дін қызметкері болуға шақырылғандай болды, сондықтан төменгі дәрежедегі шендерге ие болды және шашын қырқып алды; бірақ оның жақын достары мен жеке қызығушылықтары оны мемлекеттік мансапқа ұмтылуға көндірді. 1844 жылы бітіріп, адвокаттыққа қабылданды. Заңгер және журналист ретінде мансабын бастаған (биліктегі либералдық үкіметке қарсы болды), көп жетістікке жете алмады. 1849 жылы ол 1848 жылғы төңкерістің салдарына куә болу үшін екі жылдық Еуропа сапарына шықты. Отанына оралғанда, ел антиклерикалистердің ықпалында екенін көрді, сенатор болып сайланды және оппозицияға қосылды. Өзі монархист болғанымен (бұрынғы президент Хуан Хосе Флорес сияқты), француз императорының қолдауымен «Анд тауларының Біріккен Корольдігін» құруға тырысқан, ол жағдайға бейімделіп, отанына оралғаннан кейін азаматтық соғыстан кейін президенттікке сайланды, себебі сенаттағы қызметі оның беделін арттырды. 1861 жылы төрт жылдық мерзімге халық сайлауы арқылы президенттік лауазымы расталды. Оның ізбасары 1867 жылы либералдар тарапынан құлатылды. Бірақ екі жылдан кейін ол қайта сайланды, содан кейін 1875 жылы тағы да сайланды. Өкіметтік қызметін атқару кезеңінде ол елін алға жылжытты, сонымен бірге оны христиан дінімен тығыз байланыстырды. Жеке өмірінде дінге берілген (күнделікті шіркеуге барып, қасиетті тағайындауларға қатысты, әр жексенбіде қасиетті тағайындауды қабылдады – бұл папа Пий X-тен бұрын сирек кездесетін еді, және діни бірлестікте белсенді болды), ол үкіметінің бірінші міндеттерінің біріне христиандықты қолдау және насихаттауды енгізді. Христиан діні Эквадордың ресми діні болды, бірақ жаңа Конкордат шарттары бойынша, Гарсия Мореноның талабымен Испаниядан мұра еткен епископтарды тағайындау жөніндегі мемлекеттік билік жойылды. 1869 жылғы конституция христиан дінін мемлекеттік дін етіп бекітті және кандидаттар мен сайлаушылардың барлығы католик болуын талап етті. Ол папаның Папалық мемлекеттерді жоғалтуына наразылық білдірген әлемдегі жалғыз басшы болды, және екі жылдан кейін заң шығарушы орган Эквадорды Исаның қасиетті жүрегіне бағыштады. Оның өмірбаянын жазғандардың бірі, осы ашық құлшылықтан кейін неміс масондары оны өлтіруге белгілегенін жазады. Гарсия Морено Иса қоғамымен (иезуиттермен) достығы үшін кейбір наразылық тудырды. Шет елде жүрген кезінде Германиядан қуылған иезуиттерге Эквадорда пана табуға көмектесті. Сондай-ақ ол құпия қоғамдарды заңсыз етуге бағытталған заңдарды қолдады. Оның заманындағы саясат өте күрделі және түсініксіз болғанымен, оның екінші мерзімге сайлануы оның католик шіркеуі мен халық арасында танымал екенін көрсетеді. Оның жалпы білім беруді және француз үлгісіндегі білім беруді қолдауы даулы және батыл болды. Гарсия Морено ата-анасы арқылы орта ғасырларға дейінгі тарихы бар испан дворяндық отбасыларынан тараған. Оның әкесі Габриэль Гарсия и Гомес де Тама – Сориядан шыққан испан, Осуна герцогтарының әулетінен шыққан және испан корольдік флотының офицері. Гарсия Мореноның анасы – бай және беделді испан креолдық аристократиялық отбасының мүшесі, ол Императорлық отбасынан шыққан Комнендер әулетінен, Инфантадо герцогтарының үйінен және Оңтүстік Америкаға алғаш келген жаулаушылар мен испан дворяндарынан тараған. Оның әкесі Гватемаланың генерал-губернаторы болды, содан кейін Гуаякильге көшіп келді, онда ол Мәңгілік әскери губернатор болды. Оның басқа туыстарының арасында оның бірінші туыстары Хуан Игнасио Морено и Мейсоннаве, Толедо архиепископы және Испания кардиналы, және оның ағалары Теодоро Морено и Мейсоннаве, Морено графы және Испания Жоғарғы сотының судьясы, және Педро Хоакин Морено и Мейсоннаве, әскери тарихшы және Испания Корольдігінің әскери ордендерінің Жоғарғы сотының төрағасы болды. Гарсия Морено 1869 жылы Консервативтік партияны құрды. Ол өмірінің соңына дейін Эквадордың алғашқы ранчосында, Гуачала ранчосында тұрды. Гарсия Морено қызмет етіп жүргенде Фаустино Райо шабуыл жасап, мачетемен өлтірді. Басқа күдіктілер де қатысқан, олар қаскөрушілік кезінде атыс жасады. Райо – бұрын Гарсия Мореноның қызметінде болған капитан.

Gabriel Garcia Moreno was born in 1821, the son of Gabriel García Yangüas y Gómez de Tama, a Spanish nobleman, and María de las Mercedes Moreno y Morán de Butrón, a member of a wealthy aristocratic criollo family, descended from the first Conquerors and Spanish nobility arrived to South America, in Ecuador's main port, Guayaquil. Garcia y Gomez de Tama, his father, initially had invested in the shipping industry of the Viceroyalty of Peru (then a Spanish colony encompassing what is now Peru, Ecuador, and Bolivia) who moved to the New World in order to see his investment yield results. He died, however, when Garcia Moreno was a boy, leaving his upbringing to his devoutly Catholic Christian mother. This rearing instilled in the young Garcia Moreno a devout sense of Christian piety which would influence his later political activity as well as his private life. Garcia Moreno studied theology and law in the University of Quito. Thinking he had a vocation to the priesthood, he received minor orders and the tonsure; but his closest friends and his own interests convinced him to pursue a secular career. Graduating in 1844, he was admitted to the bar. Starting his career as both lawyer and journalist (opposed to the Liberal government in power) he made little headway. In 1849, he embarked on a two year visit to Europe to see first hand the effects of the 1848 revolution. He returned home to find his country in the grip of strident anti clericals; he was elected a senator and joined the opposition. Although himself a monarchist (like the first President Juan José Flores) who tried to establish a "United Kingdom of the Andes" with the French Emperor's backing, he bowed to circumstances and allowed himself to be made president after a civil war the year after his return so great had his stint as a senator made his reputation. In 1861, his presidential position was confirmed in a popular election for a four year term. His successor was deposed by the Liberals in 1867. But two years later he was reelected, and then again in 1875. During his period in office, he propelled his nation forward, all the while uniting him more closely to Christianity. Personally pious (he attended Mass daily, as well as visiting the Blessed Sacrament; he received Holy Communion every Sunday—a rare practice before Pope Pius X—and was active in a sodality), he made it one of the first duties of his government to promote and support Christianity. Christianity was the official religion of Ecuador, but by the terms of a new Concordat, the State's power over appointment of bishops inherited from Spain was eliminated at García Moreno's insistence. The 1869 constitution made Christianity the religion of the State and required that both candidates and voters be Catholic Christian. He was the only ruler in the world to protest the Pope's loss of the Papal States, and two years later had the legislature consecrate Ecuador to the Sacred Heart of Jesus. One of his biographers writes that after this public consecration, he was marked for death by German freemasons. García Moreno generated some animosity with his friendship toward the Society of Jesus (Jesuits). During a period of exile, he helped some displaced Jesuits from Germany find refuge in Ecuador. He had also advocated legislation that would outlaw secret societies. While the politics of his age were extremely convoluted and murky, that he was elected to a second term clearly indicates his popular appeal, both with the Catholic Christian Church and with the masses. His vigorous support of universal literacy and education based on the French model was both controversial and bold. Through both his parents, García Moreno was descended from noble Spanish families whose lineages go back to the Middle Ages. His father, Gabriel García y Gómez de Tama was a Spaniard from Soria, descended from the house of the Dukes of Osuna, and an officer of the Spanish Royal Navy. García Moreno's mother was a member of a wealthy and prominent Spanish Criollo aristocratic family descended from the Imperial family Komnenos, the house of the Dukes of Infantado and the first Conquerors and Spanish nobility arrived to South America. Her father was Count of Moreno and Governor General of Guatemala, before moving to Guayaquil, where he was the Perpetual Military Governor. Among his other relatives were his first cousins Juan Ignacio Moreno y Maisonnave, Archbishop of Toledo and Cardinal Primate of Spain, and his brothers Teodoro Moreno y Maisonnave, Count of Moreno and justice of the Spanish Supreme Court and Pedro Joaquín Moreno y Maisonnave, military historian and Chief Justice of the Royal Tribunal of the Military Orders of the Kingdom of Spain. García Moreno founded the Conservative Party in 1869. He lived at the first Hacienda of Ecuador, the Hacienda Guachalá, leased from 1868 until near his death. García Moreno was assassinated while in office by Faustino Rayo, who attacked him using a machete. Other perpetrators deployed firearms in the fatal ambush. Rayo was a former captain who had served under García Moreno.

Эквадордың экономикалық жағдайы

Гарсия Морено ел президенті бос қазынасы мен зор қарызы бар күйде келді. Бұл қиын жағдайды жеңу үшін ол үкіметті қатаң үнемге қойды, көптеген лауазымдарды жойды, сондай-ақ салық ақшасын жымқырып алған жемқорлықты жойды. Осының нәтижесінде эквадорлықтарға аз шығынмен көбірек мүмкіндіктер жасады. Бұл елдің қаржылық жағдайын жақсартты және шетелдік инвестицияларды тартты. Мита дәуірінен кейін келген trabajo subsidario міндеті Эквадордың жергілікті халқына ауыр тиді, себебі олар еңбектен босатылу үшін төлеуге шамалары келмеді. Жерге байланған шаруалар осы заңдардан хасендадо немесе мейірімді жер иелерінің көмегімен қорғана алды. 1862 жылы Гарсия Морено осы салықтан түсетін кірістерді бақылауға алуды талап етті, осылайша қаржыны ірі инфрақұрылымдық реформаларға жұмсау мақсатында бағытталды. Көптеген маңызды мемлекеттік бағдарламалармен қатар, Гарсия Морено университеттерді реформалады, екі политехникалық және ауыл шаруашылығы колледждері мен әскери училищені құрды, сондай-ақ бастауыш мектептердің санын 200-ден 500-ге дейін арттырды. Бастауыш сыныптарда оқитын оқушылардың саны 8000-нан 32000-ға дейін өсті.

Саяси ахуал және қастандық

Либералдар Гарсия Мореноның билігінің авторитарлық және ультраконсервативті сипаты мен солшыл оппозицияны басу үшін құпия полицияны пайдалануына наразылық білдірді. Кейбір радикалдар оны диктатор деп қарады, ал либералдар оның саясаты 1865 жылдан кейін, оның саяси одақтастары сайланғаннан соң және 1869 жылы президенттікке қайта сайланғаннан кейін де жалғасқанына ашуланды. Сол жақтан келген бұл қарсылық Хуан Монтальвоны Гарсия Мореноны өлтіруге шабыттандырған «La dictadura perpetua» (Мәңгілік диктатура) атты памфлет жазуға итермеледі. Гарсия Морено 1875 жылы үшінші рет сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, 30 тамыздағы инаугурация күніне дейін бата алу үшін Папа Пий IX-қа дереу хат жазды: «Мен осы күнге дейін сіздің батаңызды алуды қалаймын, осылайша мен Құтқарушымыздың адал ұлы және Оның қатесіз орынбасарының адал және мойынсұнғыш қызметшісі болу үшін маған қажет күш пен жарық берілсін. Германияның ықпалымен көрші елдердегі масон ложалары маған қарсы түрлі қорқынышты жалақорлықтар мен жамандаулар тарататын, мені жасырын түрде өлтіруді жоспарлап жатқан кезде, қасиетті дінімізді және сүйікті республикамызды қорғап, өмір сүруім мен өлуім үшін маған Құдайдың қорғауы бұрынғыдан да қажет». Гарсия Морено Китодағы Ұлттық сарайдың баспалдағында пышақтар мен револьверлермен өлтірілді, ал оның жақтастары кейін оның соңғы сөздері «¡Dios no muere!» («Құдай өлмейді!») екенін айтты. Фаустино Райо оған бірнеше рет мачетемен шабуыл жасады, ал үш-төрт адам револьверлерін атып жіберді. Гарсия Морено бұрын да осындай ескертулер алғанын және мұқият ойлағаннан кейін, Құдайға келгенде жауап беруге дайындалудан басқа шара қолдана алмайтынына көз жеткізгенін мәлімдеді. 20 желтоқсан 1939 жылы Гарсия Мореноны қасиеттілікке жатқызу процесі басталды, бұған дейін Кито архиепископы Моңсор Полит Гарсия Мореноның шейіт болу мүмкіндігін зерттеген болатын. 1958 жылы Гарсия Мореноны қасиеттілікке жатқызу үшін дұға жарияланды, бірақ Екінші Ватикан соборынан кейін Гарсия Мореноның процесі тоқтап қалды. 1974 жылы кардинал Вега Хамиш Фрейзерге Гарсия Мореноның процесінің жай-күйі туралы жауап берді, ол оған «Өкінішке орай, діни де, саяси да жағдайлар жоқ» деді.

Liberals typically disapproved of García Moreno due to the authoritarian and ultraconservative nature of his rule and his utilization of secret police to silence leftist dissent. Some radicals viewed him as a dictator, and the liberals also were enraged that his policies remained after 1865 when his political allies were elected, and followed by his winning the presidency again in 1869. This opposition from the left compelled Juan Montalvo to write the pamphlet La dictadura perpetua (The Perpetual Dictatorship), which inspired the movement to assassinate Garcia Moreno. García Moreno, following his third election victory in 1875, wrote immediately to Pope Pius IX asking for his blessing before inauguration day on 30 August:
I wish to obtain your blessing before that day, so that I may have the strength and light which I need so much in order to be unto the end a faithful son of our Redeemer, and a loyal and obedient servant of His Infallible Vicar. Now that the Masonic Lodges of the neighboring countries, instigated by Germany, are vomiting against me all sorts of atrocious insults and horrible calumnies, now that the Lodges are secretly arranging for my assassination, I have more need than ever of the divine protection so that I may live and die in defense of our holy religion and the beloved republic which I am called once more to rule. García Moreno was assassinated in the steps of the National Palace in Quito, struck down with knives and revolvers, later re tellings of the event by his admirers attributing to him the following last words: "¡Dios no muere!" ("God does not die!"). Faustino Rayo assaulted him with several blows of a machete, while three or four others fired their revolvers. García Moreno reportedly replied that he had already received similar warnings and after calm reflection concluded that the only measure he could take was to prepare himself to appear before God. On 20 December 1939, the beatification process was begun for Garcia Moreno, after Mgr. Polit, Archbishop of Quito, had previously examined the question of Garcia Moreno's martyrdom. In 1958, a prayer for the canonization of Garcia Moreno was issued as an indulgence, however, Garcia Moreno's process stalled soon after the Second Vatican Council. In 1974, Cardinal Vega replied to Hamish Fraser about the state of Garcia Moreno's process, who told him that "Unfortunately there is neither the religious nor political environment."