Мексикадағы Ай пирамидасы

Кіріспе

Мексикадағы пирамида құрылымы

Ай пирамидасы – Мезоамерикадағы Күн пирамидасынан кейінгі екінші ірі пирамида және қазіргі Сан-Мартин-де-лас-Пирамидес қаласында орналасқан. Ол ежелгі Теотиуакан қаласының батыс бөлігінде орналасқан және солтүстіктегі Серро-Гордо тауының пішінін қайталайды. Серро-Гордо тауы Тенан деп аталған, ал науатль тілінде бұл «ана немесе қорғаушы тас» дегенді білдіреді. Ай пирамидасы 200 жылға дейін салынған Күн пирамидасынан бұрынғы ескі құрылысты қамтиды. Пирамиданың 100 және 450 жылдар аралығында салынуы ғибадатхана кешенінің екі жақты симметриясын аяқтады. Пирамида Өлілер даңғылының соңында орналасқан, баспалдақпен байланыстырылған және жануарлар мен адамдардың рәсімдік құрбандықтарын жасау үшін сахна ретінде қолданылған. Сондай-ақ, ол құрбандық болғандарды жерлеу орны болған. Бұл жерлеулер пирамидаға тағы бір қабат қосуды заңдастыру үшін жасалды. Бірнеше билеушілердің қайтысы және идеологияның жылдам өзгеруі 250 және 400 жылдар аралығында Ай пирамидасының үлкенге кеңеюіне әкелді. Пирамиданың үстіндегі платформа Теотиуаканның Ұлы Құдайының құрметіне арналған рәсімдерді өткізу үшін пайдаланылған, ол су, құнарлылық, жер және тіпті жаратылыстың өзінің құдайы. Осы платформа және пирамиданың төменгі жағындағы мүсін Ұлы Әйел Құдайына арналған. Ұлы Құдайдың құрбандық аласының қарсысында Ай алаңы орналасқан. Алаңда орталық құрбандық аласы және ішкі бөліністері бар төрт төртбұрышты және диагональды денелерден тұратын бастапқы құрылыс бар, ол «Теотиуакан кресі» деп белгілі.

Негізгі деректер

150 ж.б. және 500 ж.б. аралығында мезоамерикалық мәдениет жотада гүлденген қала салды. Теотиуакан тұрғындарының этникалық тегі талқылауда, сондықтан «Теотиуакан» атауы осы өркениетті де, олардың астанасын да білдіреді. Теотиуакан – Мезоамерикадағы өте ықпалды өркениет. Қала Мезоамериканың діни орталығы болған діни кешенге орналасқан. Бұл жерде тұрған халық қала құрылысының барлық аспектілеріне космологияны енгізу арқылы діни өмір мен құдайына табынуға қолайлы қала салды. Теотиуаканның бастапқы кезеңі, Цакуалли деп аталатын (б.з.д. 0–150 ж.), Ай мен Күн пирамидаларының монументалды негізін салу үшін тапқыр құрылыс жүйелері жасалды. Теотиуакан қаласы жоспарлы түрде салынған, басты осімен және 15 монументалды пирамидамен қоршалған үлкен сарай бар. Ацтектер оның үстінде айға байланысты үлкен тас мүсін тұрғанын айтқан. Бұл мүсін қазылып алынған (салмағы 22 тонна және пирамиданың басына қалай көтерілгені белгісіз) және ол Ұлы Құдайды су құдайы ретінде бейнелейді. 1998 жылдан бастап археологтар Ай пирамидасының астында қазба жұмыстарын жүргізді. Құрылыстың ішінде қазылған туннельдер пирамида кем дегенде алты рет жаңартылғанын көрсетті; әр жаңа қосымша бұрынғы құрылысты жауып, үлкен болды. Археологтар пирамиданың қабаттарын қазып жатқанда, Теотиуакан тарихының бастауын көрсететін артефакттарды тапты. 1999 жылы Жапониядағы Айчи префектуралық университетінің доценті, Аризона штатының университетінің қызметкері Сабуро Сугияма және Мексиканың Антропология және тарих ұлттық институтының қызметкері Рубен Кабрера басқарылған экспедиция құрылыстың бесінші кезеңіне арналған қабірді тапты. Онда төрт адамның қаңқасы, жануарлардың сүйектері, әшекейлер, обсидиан пышақтары және көптеген сыйлықтар бар. Археологтар жерлеудің 100–200 жылдар аралығында болғанын болжады. 1998 жылы Ұлы Құдайға арналған тағы бір қабір табылды. Ол құрылыстың төртінші кезеңіне жатады. Онда құрбандыққа шалынған бір еркек адамның денесі, қасқыр, яғуар, пума, жылан, құс қаңқалары және 400-ден астам жәдігерлер бар, олардың ішінде үлкен жасыл тас және обсидианнан жасалған мүсіндер, салтанатты пышақтар мен сүйір ұштар бар.

Between 150 BC and 500 AD, a Mesoamerican culture built a flourishing metropolis on a plateau about The ethnicity of the inhabitants of Teotihuacan is a subject of debate, therefore "Teotihuacan" is the name used to refer to both the civilization and the capital city of these people. Teotihuacan was a highly influential civilization in Mesoamerica. The city was home to a religious complex which was the religious center of all of Mesoamerica. The people who lived there constructed a city conducive to religious life and worship by incorporating cosmology into every aspect of the urban plan. During the initial phase of Teotihuacan, called Tzacualli (0–150 AD), ingenious building systems were developed to erect the monumental bases of the Pyramids of the Moon and the Sun. The Teotihuacan metropolis has a planified urbanization with main axis, and a huge palace surrounded by 15 monumental pyramids. It was said by the Aztecs to have been surmounted by a huge stone figure related to the moon. This figure was uncovered (weighing 22 metric tons and was somehow lifted to the top of the pyramid) and it represents the Great Goddess as a water deity. Beginning in 1998, archaeologists excavated beneath the Pyramid of the Moon. Tunnels dug into the structure have revealed that the pyramid underwent at least six renovations; each new addition was larger and covered the previous structure. As the archaeologists burrowed through the layers of the pyramid, they discovered artifacts that provide the beginning of a timeline to the history of Teotihuacan. In 1999, a team led by Saburo Sugiyama, associate professor at Aichi Prefectural University in Japan and adjunct faculty at Arizona State University, and Ruben Cabrera of Mexico's National Institute of Anthropology and History, found a tomb apparently made to dedicate the fifth phase of construction. It contains four human skeletons, animal bones, jewelry, obsidian blades, and a wide variety of other offerings. Archeologists estimated that the burial occurred between 100 and 200 AD. Another tomb dedicated to The Great Goddess was discovered in 1998. It is dated to the fourth stage of construction. It contained a single human male sacrificial victim as well as a wolf, jaguar, puma, serpent, bird skeletons, and more than 400 other relics which include large greenstone and obsidian figurines, ceremonial knives, and spear points.

Негізгі құрылым

Пирамида Мезоамериканың көптеген басқа пирамидалары сияқты пішінделген. Пирамиданың қазір көрініп тұрған сыртқы қабатында талуд-таблеро пішіні бар. Ай пирамидасы Өлілер даңғылының соңында және Серро Гордо тауының етегінде мақсатты түрде орналастырылған. Бұл алаң ритуалдық/қасиетті орын ретінде қарастырылса, пирамида оның үстіне салынған құрылым деп есептелген.

Құрылыс қабаттары

Бұл пирамидада 7 қабаттан тұратын ғимараттар бар, олар бірінің үстіне бірін салып, уақыт өте келе ғимараттың діни күшін жаңарту мақсатымен салынған. 1-ші ғимарат – Теотиуаканның шамамен 100 жылға дейін сонау заманнан сақталған ең көне ескерткіші. Құрылысы шамамен 23,5 метрлік қасбеттері бар шаршы пирамида пішіндес платформадан тұрады. 2-ші ғимарат – бұл бұрынғы құрылысты толығымен жабатын шағын кеңейтім, сонымен қатар Ай пирамидасының нақты шығыс-батыс осінен сәл ауытқуын түзетеді. 2-ші ғимарат талуд стилінде салынған, оның шығыс-батыс қабырғаларының ұзындығы 29,3 метрді құрайды. 3-ші ғимарат алдыңғы құрылысты қамтыды, бірақ көп кеңейтілген жоқ. 4-ші ғимарат – ғимараттың шығыс-батыс ені 89,2 метрге, ал солтүстік-оңтүстік ұзындығы 88,9 метрге жеткен айтарлықтай кеңейтім. Бұл ғимарат шамамен 250 жылға қарай аяқталған. 5-ші ғимарат сәл кеңейтілді, бірақ ғимараттың сәулет стиліндегі өзгеріс маңызды болды. Шығыс-батыс өлшемі өзгермеді, бірақ солтүстік-оңтүстік қабырғасы 104 метрге дейін өсті. Қолданылған стиль – негізгі бөлігінде де, қосымша adosada платформасында да talud tablero стилі. Бұл жобада пирамида әлі де храм үшін үй емес, салтанаттар үшін сахна ретінде пайдаланылды. 6-шы ғимарат шығыс-батысқа қарай 144 метрге дейін өсті, ал солтүстік-оңтүстік өлшемі өзгеріссіз қалды. Бұл ғимарат шамамен 350 жылы 5-ші және 4-ші қабірлерді орналастыру үшін салынған. 7-ші ғимарат – қазірге дейін көрініп тұрған соңғы құрылыс, ол шамамен 400 жылы салынған. Бірінші үш ғимарат арасындағы сәулет стиліндегі айқын өзгеріс идеологиялық өзгерістің белгісі болуы мүмкін. Бірінші және үшінші ғимараттар арасында ешқандай жерлеулер табылған жоқ. Жерлеулер 4-ші ғимаратпен бірге басталады. Осыған байланысты Сигуяма Теотиуаканның 4-ші ғимарат салынған кезеңде саяси және әскери жағынан үлкен өзгерістерге ұшырағанын болжайды. Бұл 4-ші ғимараттың өлшемдерінің айтарлықтай ұлғаюына, сондай-ақ Ай пирамидасына жаңа құрылымдардың қосылуымен байланысты ритуалдық жерлеулердің пайда болуына байланысты. 2-ші қабір 4-ші ғимарат салынып жатқан кезде салынған, ол шамамен 250 жылы салынған деп есептеледі. Онда батысқа қарап отырған, шамамен 40-50 жастағы ер адамның денесі табылған. Құрылымда басқа адамның төбе сүйегінің бір бөлігі де болған. Бірінші адаммен бірге құлаққап, буын және салғыш сияқты заттар табылған, бұл оның жоғары мәртебелі адам болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, шұңқырдың ішінде басқа да сыйлықтар болған. Біріншіден, адам бейнеленген мүсіндердің, обсидиан пышақтарының және қабықшалардың әртүрлі жиынтығы болған. Сыйлықтар мүсіндердің басына қарай бағытталған обсидиан пышақтарымен орналастырылған. Қабір шұңқырының әр бұрышына дауыл құдайының ыдыстары қойылған. Соңында, еркек емес, әйелді бейнелейтін жасыл тас фигурасы табылған. Бұл маңызды, өйткені көптеген мүсіндерде жыныс анық көрсетілмеген немесе еркек бейнесі болған. Ғалымдар бұл әйел бейнесі рәсім жасалып жатқан құдайды бейнелейтін болуы мүмкін деп болжайды. Бұған қоса, пума, бүркіт, соқыр, қарға, соу, жылан және моллюск сияқты жануарлар да құрбандыққа шалынған. Табылған адамның жағдайы оның қабірге тасталғанға дейін байланғанын көрсетеді. Уайт және оның командасы тіс эмалі мен сүйектеріндегі оттегі және стронций изотоптарының арақатынасын зерттеп, оның шығу тегінің ықтимал жерлерін анықтауға тырысты. Олардың жұмысы толық скелеттің бастапқыда Теотиуаканнан емес екенін көрсетті, бұл оның соғыс кезінде құрбан болғанын көрсетеді.

This pyramid has 7 different layers of buildings which were constructed on top of each other in order to update the building's religious power over time. Building 1 is the oldest monument in Teotihuacan, from approximately 100 CE. The structure was a square pyramidal platform with talud side facades that were about 23.5 meters long. Building 2 was a minor enlargement that covered the entire previous structure, while correcting its orientation, which was slightly unaligned from the true east–west axis of the Pyramid of the Moon Complex. Building 2 was also in talud style whose east–west walls were about 29.3 meters long. Building 3 covered the construction before it, but did not expand much. Building 4: was a substantial enlargement which rendered the building's east–west width is 89.2 meters and its north–south length is 88.9 meters. This building was completed in approximately 250 CE. Building 5 was somewhat expanded, the architectural style of the building was the main shift. The east–west size did not change, but the north–south wall grew to 104 meters. The style used was talud tablero on both the main body and an additional adosada platform. This design still used the pyramid as a stage for ritual, rather than a house for a temple. Building 6 grew to be east–west 144 meters while north–south remained the same. This building was constructed to contain Burials 5 and 4 in approximately 350 CE. Building 7 is the final structure, which is still visible today, but was built in about 400 CE. A distinct shift in architectural style between the first three buildings may be indicative of an ideological shift. It is important to note that there have been no associated burials within structures one through three. The burials begin in conjunction with structure four. Due to this, Siguyama suggests a large scale change politically and militaristically within Teotihuacan during the period of which structure four was built. This is because of the substantial increase in size of structure four, as well as the addition of ritualistic burials that correlate to the addition of new structures to the Pyramid of the Moon. Burial two was built during the construction of Building four and was believed to be built around 250 AD. It contained a single seated corpse of a man facing west who was probably around 40–50 years of age. The structure also contained part of a different person's occipital bone. The first individual had offerings associated with him such as ear flares, beads, and a pendant. This would suggest that he was of relatively high status. Also, within the pit, their other offerings. First, there were several assortments of figurines depicting a human, blades of obsidian, and shells. The offerings were displayed so that the figurines had the obsidian blades pointing towards their heads. There were also storm god vessels that were placed near each corner of the burial pit. Finally, there was another figure of greenstone, probably depicting a female instead of a male. This is significant because many of the figurines were either not depicted as a clear gender, or were male. Scholars have suggested that this female figure may represent the goddess to which the ritual was being made. Adding to this, there were nonhuman sacrifices as well such as pumas, eagles, falcons, crows, owls, rattlesnakes, and mollusks. The individual found, and his positioning suggests that he was probably bound before he was thrown into the grave hole. Studies on oxygen isotope and strontium isotope ratios within tooth enamel and bone were done by White and his team in order to determine possible locations of origin. Their work has revealed that the full skeleton was probably not originally from Teotihuacan, which could suggest that he was a sacrificial victim of war.

Басқа функциялар

Пирамида құрбандық шалудан басқа да рәсімдер үшін қолданылған. Мезоамерикалық қалалар алаңдарды әлеуметтік өмірдің ортасы ретінде пайдаланған; Ай пирамидасының жағдайында, қоғамдық алаң астрономиялық байқаулар мен күнтізбеге қатысты іс-шаралар үшін де қолданылған. Бұл кешенде кішкентай пирамида тәрізді құрылыстар, бөлмелер, портиктер, аулалар, дәліздер және төмен платформалар болған. Ай алаңы – аймақтық деңгейдегі рәсімдік, саяси және әлеуметтік-экономикалық орталық қызметін атқарған. Археологтар пирамиданың әртүрлі қабаттарын зерттеді және көптеген заттар мен қалдықтарды тапты, оларды зерттеп, тіпті жұртшылыққа көрсетілген. Археологтар тапқан кейбір заттар жасыл тас, обсидиан және керамикадан жасалған, олардың барлығы Теотиуаканда мұқият өңделген. Бұл заттардың ішінде мүсіндер мен жылан пышақтары бар.