Кіріспе

Ағылшын тарихшысы және философы (1900–1979) американдық актер

Сэр Герберт Баттерфилд (7 қазан 1900 – 20 шілде 1979) – ағылшын тарихшысы және тарих философиясының маманы, қазіргі заман тарихының профессор және Кембридж университетінің вице-канцлері болған. Ол ең алдымен мансабының басында жарық көрген "Тарихтың виг түсіндірмесі" (1931) және "Заманауи ғылымның пайда болуы" (1949) атты шағын еңбектерімен танымал. Баттерфилд тарихнама мен адамның өткенге қатысты көзқарасын дамытуға көбірек назар аударды. Баттерфилд берілген христиан болған және тарихи контексте христиандық әсерлер туралы терең ойлар жүргізген. Ол тарихи зерттеулерде жеке тұлғалардың үлкен үкіметтік немесе экономикалық жүйелерден маңыздырақ деп санайтын. Оның жеке күнә, құтқарылу және илаһи қамқорлыққа сенімі оның жазбаларына зор әсер еткен, және ол мұны ашық мойындаған. Сонымен қатар, Баттерфилдтің ерте туындылары тарихшының моральдық қорытындыларының шектерін көрсеткен: "Егер тарихтің қандай да бір пайдасы болса, ол біздің барлық бағаларымыздың уақыт пен жағдайға байланысты екенін еске салады".

Өмірбаян

Баттерфилд 1900 жылғы 7 қазанда Батыс Йоркширдегі Оксенхоуп қаласында дүниеге келді. Әулеті қарапайым болғанына қарамастан, ол Киглидегі сауда және грамматика мектебінде білім алды. 1919 жылы Кембридж университетінің Питерхауз колледжіне стипендиямен қабылданды, 1922 жылы бакалавр, ал төрт жылдан кейін магистр дәрежесін аяқтады. Баттерфилд 1928 жылдан 1979 жылға дейін Кембридж университетінде оқытушы болып жұмыс істеді, ал 1950-ші жылдары Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Жоғары оқу институтында тағылымдамадан өтті. Ол Питерхауз колледжінің магистрі (1955–1968), университет вице-канцлері (1959–1961) және қазіргі заман тарихының профессоры (1963–1968) қызметтерін атқарды. Баттерфилд 1938 жылдан 1955 жылға дейін «Кембридж тарихи журналының» редакторы болды және 1968 жылы рыцарь атағымен марапатталды. 1929 жылы Эдит Джойс Краушоға үйленді және үш бала тәрбиеледі. 1979 жылғы 20 шілдеде дүние салды.

Жұмыс

Баттерфилдтің басты қызығушылықтары – тарихнама, ғылым тарихы, 18 ғасырдың конституциялық тарихы, христиандық және тарих, сондай-ақ халықаралық саясат теориясы болды. 1965 жылы Глазго университетінде Гиффорд лекцияларын оқыды. Тераң діншіл протестант болғандықтан, Баттерфилд діни мәселелерге өте мұқият қарады, бірақ тарихшылар тарихта Құдайдың әрекетін анықтай алмайды деп ойлады. Салқын соғыстың ең қауіпті кезеңінде ол өзіне сенімді идеологиялардың қақтығысы апатқа әкелуі мүмкін екенін ескертті.

Вигтердің тарихты түсіндіруі

Баттерфилдтің "Тарихты вигтер түсіндіреді" (1931) атты кітабы тарих студенттері үшін классикалық туынды болып саналады және бүгінге дейін кеңінен оқылып келеді. Баттерфилд әсіресе өз елінің тарихшыларын ойда ұстаған, бірақ оның даңқты қазіргі заманға қарай дамудың ретроспективті жолын құруға жасаған сын-ескертпесі кейіннен жалпы қолданысқа ие болды. "Тарихты вигтер түсіндіреді" термині қазір түрлі тарихи түсіндірулерге қолданылатын жалпы атауға айналды. Баттерфилд тарихты вигтер түсіндіруін жақтырмады, себебі ол өткенді қазіргі заманның мәселелері арқылы бұрмалап көрсетеді және өткеннің қақтығысқан күштерін өзімізге ұқсас формаға сығымдауға тырысады. Баттерфилд тарихшының оқиғаларды сол заманда өмір сүрген адамдардың көзқарасымен көруге ұмтылуы керек екенін айтты. Баттерфилд "Вигтік көзқарас" тарихшыға таңдау жасауға және қабылдамауға, сондай-ақ баса назар аударуға мүмкіндік беретін тым оңай "бас бағыт" екенін жазды. Ол сондай-ақ тарихты таңдау арқылы қарапайым қарастырудың мәнін жоғалтатынын айтты: "Бір жағдайдан екіншісіне өту үшін өте ерекше көпірлер салынады; біз оларды жалпы тарихты зерттеу кезінде көзден жасырып алуымыз мүмкін, бірақ оларды табу – тарихи зерттеудің мәні. Тарих – бұл бастауды зерттеу емес, керісінше, өткеннің қазіргілікке айналуының барлық кезеңдерін талдау". 1944 жылы Баттерфилд "Англиялық және оның тарихы" еңбегінде былай деп жазды:

"Біздің барлығымыз қуанышты және өкінішсіз вигтерміз. Мүмкін, жастық шақтағы қаталдықпен, осы вигтік түсіндіруді (ағылшын тарихының қысқартылған нұсқасын басқаратын осы нақты тезисті) жоюды қалайтындар, адамгершілік тұрғысынан алғанда, ұзақ уақытқа бос қалмайтын бөлмені сыпырып тастап жатыр. Олар жеті зұлым рухқа есікті ашып жатыр, олар жаңа келгендіктен, бұрынғыларынан да жаман болады. Ал біз, керісінше, оны армандамаймыз, бірақ бізбен бірге өскен, тарихтың өзімен бірге дамыған және тарихты жасауға көмектескен өткеннің түсіндіріліміне қуанамыз. Біз өзімізді құттықтаймыз, өйткені біздің 17 ғасырдағы ата-бабаларымыз нағыз орта ғасырларды қайта тірілтіп, бізге таңбаламады. Біз орта ғасырлармен келісімге келдік, оларды дұрыс түсінбеу арқылы; сондықтан, "бұрыс" тарихтың біздің байлығымыздың бірі болғанын айтуға болады. Вигтік түсіндіру дәл қажетті сәтте келді және ол біздің тарихымызға қандай әсер еткен болса да, ағылшын саясатына керемет әсер етті. Әрбір ағылшылдың ішінде жүрекке тиетін вигтік сезім жатыр."

Қазіргі заманғы ғылымның пайда болуы

Брайан Викерстің сөзіне қарағанда, 1949 жылы жарық көрген "Заманауи ғылымның бастаулары" кітабында Баттерфилд "бірқатар тарихшыға лайықсыз көрінетін" әрі қарапайым, әрі жалпылама пікірлер келтіреді. Викерс бұл кітапты ғылымның қалыптасуымен байланысты Ренессанс дәуіріндегі сиқыр туралы зерттеулердің алғашқы кезеңінің кейінгі мысалы деп есептейді, сол кезде сиқыр көбінесе "қызықты болғанымен, маңызсыз" деп есептелген.

Сыйлықтар мен марапаттар

1922 жылы Баттерфилд ағылшын тіліндегі эссе үшін университет мүшесінің сыйлығын алды, онда ағылшын жазушысы Чарльз Диккенс және автордың тарих және әдебиет салаларында қалай екі арада жүргендігі туралы жазды. 1923 жылы Баттерфилд өзінің алғашқы жарияланымы – "Тарихи роман" еңбегі үшін Ле Бас сыйлығын жеңіп алды, ал еңбек 1924 жылы жарық көрді. Сондай-ақ 1924 жылы Баттерфилд 1806 және 1808 жылдар аралығында Еуропадағы бейбітшілік мәселесіне арналған еңбегі үшін Принц Консорт сыйлығын жеңіп алды. Осымен бірге, оған Сили медалі табысталды.