Шарлотта Дельбо (1913-1985) – француздық жазушы, Аушвиц концлагеріндегі тұтқындық естеліктерімен танымал. Француз Кедергісі үшін тұтқынға алынған. Жазушының өмірі мен еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз жазушысы (1913–1985)
French writer (1913–1985)
Шарлотта Дельбо (1913 жылдың 10 тамызы – 1985 жылдың 1 наурызы) – француз жазушысы, ең бастысы, ол Аушвицтегі тұтқындық кезеңі туралы ойын қозғайтын естеліктерімен танымал. Ол француз Төңкерісіне қатысқандығы үшін сол лагерьге жіберілген.
Charlotte Delbo (10 August 1913 – 1 March 1985) was a French writer chiefly known for her haunting memoirs of her time as a prisoner in Auschwitz, where she was sent for her activities as a member of the French Resistance.
Ерте өмір
Шарлотта Дельбо 1913 жылы Париждің жанындағы Эссон департаментінің Винью-сюр-Сен қаласында, француздық Сарт департаментінен Шарль Дельбо мен 18 жасында Италиядан Францияға көшіп келген Эрмини (құрмет аты – Мореро) отбасында дүниеге келді. Жастық шағында театр мен саясатқа бейімделген ол 1932 жылы Француз жас коммунистік әйелдер лигасына қосылды. Екі жылдан кейін Джордж Дудахпен танысып, үйленді. Онан кейін, он жылдықтың соңында ол актер және театр продюсері Луи Жувеге жұмыс істеді және 1940 жылы Вермахт күштері Францияға басып кірген кезде Буэнос-Айресте оның труппасымен болды. Филипп Петан, коллаборационистік Виши режимінің басшысы, 1941 жылы қарсылық көрсетушілердің ісін қарау үшін арнайы соттар құрғанда, ол қайтып оралуын күте берген. Солардың бірі оның досы, жас сәулетші Андре Вудты өлім жазасына кесті. "Басқалар гильотинаға тартылып жатқанда, мен аман қалуға шыдамаймын", - деді ол Жувеге. "Ешкімге көз тіктеп қарай алмаймын".
Charlotte Delbo was born in Vigneux sur Seine, Essonne near Paris in 1913, to Charles Delbo from the French department of Sarthe, and Ermini (née Morero) who moved from Italy to France at the age of 18 years. She gravitated toward theater and politics in her youth, joining the French Young Communist Women's League in 1932. She met and married George Dudach two years later. Later in the decade she went to work for actor and theatrical producer Louis Jouvet and was with his company in Buenos Aires when Wehrmacht forces invaded and occupied France in 1940. She could have waited to return when Philippe Pétain, leader of the collaborationist Vichy regime, established special courts in 1941 to deal with members of the resistance. One sentenced a friend of hers, a young architect named Andre Woog, to death. "I can't stand being safe while others are guillotined", she told Jouvet. "I won't be able to look anyone in the eye."
Қарсылық және тұтқындау
Осыған сәйкес, ол Луи Арагонның, әлемге әйгілі ақынның, курьеры ретінде қарсылық қозғалысында қатысып жүрген Дудахпен бірге Парижге қайтып келді. Олар сол қыстың көп бөлігін нацистік Германияға қарсы үнқатысулар мен басқа да материалдарды басып, таратумен өткізді. Олар коммунист философ Жорж Полиццердің айналасындағы топқа қосылып, «Lettres Françaises» деген жасырын журналды шығаруға белсенді қатысты. 1942 жылдың 2 наурызында полиция салмақты емес курьерді олардың пәтеріне дейін іздеп келді де, Джордж пен Шарлоттаны қамауға алды. Курьер артқы терезеден қашуға үлкерді.
Accordingly, she returned to Paris with Dudach, who was already active in the resistance as the assigned courier for the internationally famous poet Louis Aragon. The couple spent much of that winter printing and distributing pamphlets and other anti Nazi Germany reading material. They became part of the group around communist philosopher Georges Politzer, and took an active role in publishing the underground journal Lettres Françaises. On 2 March 1942, police followed a careless courier to their apartment, and arrested George and Charlotte. The courier was able to escape from a back window.
Лагерьдегі уақыт
Дудах 23 мамыр күні таңертең әйелімен қоштасуға рұқсат алғаннан кейін атып өлтірілді. Дельбо жыл бойы Париж маңындағы транзиттік лагерьлерде ұсталды; содан кейін 1943 жылдың 23 қаңтарында ол және 229 басқа француз әйелдері, қарсылық қозғалысы үшін тұтқындалған, "Convoi des 31000" деп белгілі болған пойызға мінгізіліп, Аушвиц концлагеріне жіберілді. Бұл Франциядан келген еврей емес тұтқындардың санаулы конвойларының бірі болды (көпшілігі Маутхаузен-Гузен концлагеріне немесе саяси тұтқындарға арналған басқа лагерьлерге жіберілді) және әйелдерден тұратын жалғыз конвой. Тек 49 адам қайтып келді; ол осы оқиға туралы кейін "Le convoi du 24 janvier" (ағылшын тілінде "Convoy to Auschwitz" деп жарияланған) атты кітабында жазды. Осы конвойдегі басқа белгілі француз әйелдері: журнал редакторы Люсьен Фогельдің қызы және коммунистік қарсылық қозғалысының белсендісі Мари-Клод Вайлант-Кутюрье, кейіннен Нюрнбергтегі соғыс қылмыскерлерінің сотында куәлік берген; Андре Жидтің туысы Франс Рондо; итальяндық социалистік көшбасшы Пьетро Неннидің қызы Виттория "Вива" Добуф; "L'Humanité" газетінің редакторының қызы Симона Сампай; социолог Жорж Полиццердің әйелі Мари "Май" Полиццер; көптеген тұтқындарды құтқарып, нацистік медициналық қатыгездіктерге қарсы куәлік берген дәрігер Аделаида Хоутвал; физик Поль Ланжевеннің қызы Хелен Соломон-Ланжевин. Конвойдегі бірнеше ғалымның болуы (Лаур Гатет және Мадлен Дешавассин де олардың қатарында болды) Дельбоны қоса алғанда, бірнеше адамның ко́к-сағыз өсіруге іріктеліп, аман қалуына мүмкіндік берді. Алайда, конвойдегі әйелдердің көпшілігі кедей, білімсіз және дерлік барлығы коммунистер болатын. Олардың бірі – Даниэль Казанова, көп жылдар бойы коммунистік шейіт және үлгі ретінде құрметтелді. Бірақ кейін Дельбо Казанова туралы аңыздың көп бөлігін жоққа шығарды. Ол Лулу Тевенин, Кристиан "Сесил" Шаруа (кейіннен тарихшы және Маутхаузеннен аман қалған Жозе Боррасқа үйленген), Жаннет "Кармен" Серре, Мадлен Дуайрет және Симон "Пупетт" Ализон сияқты жұмысшы табының достарына көбірек құрмет көрсетті, олардың көпшілігі оның естеліктерінде маңызды орын алады. Әйелдер Аушвицте, алдымен Биркенауда, кейін Райскодағы спутниктік лагерде шамамен бір жыл болғаннан кейін Равенсбрюкке жіберілді және 1945 жылы соғыс аяқталуға жақын, Халықаралық Қызыл Крестің швед бөлімшесінің қамқорлығына берілді. Сауығып кеткеннен кейін Дельбо Францияға оралды.
Dudach was shot on the morning of 23 May after being allowed to bid his wife farewell. Delbo was held in transit camps near Paris for the rest of the year; then on 23 January 1943 she and 229 other Frenchwomen, imprisoned for their resistance activities, were put on a train for the Auschwitz concentration camp, in what became known as Convoi des 31000. It was one of only a few convoys of non Jewish prisoners from France to that camp (most were sent to the Mauthausen Gusen concentration camp or other camps for political prisoners) and the only convoy of women. Only 49 returned; she wrote about this experience later in Le convoi du 24 janvier (published in English as Convoy to Auschwitz). Other Frenchwomen of note on that convoy were Marie Claude Vaillant Couturier, daughter of magazine editor Lucien Vogel and Communist Resistance activist, who would later testify at the Nuremberg Trials of war criminals; France Rondeaux, a cousin of André Gide; Vittoria "Viva" Daubeuf, daughter of Italian socialist leader and future deputy prime minister Pietro Nenni; Simone Sampaix, daughter of the editor of L'Humanité; Marie "Mai" Politzer, wife of sociologist Georges Politzer; Adelaide Hautval, a doctor who would save many inmates and testify against Nazi medical atrocities; and Hélène Solomon Langevin, daughter of physicist Paul Langevin. It was partly thanks to the presence of several scientists among the prisoners (others were Laure Gatet and Madeleine Dechavassine) that a few, Delbo included, were selected to farm kok saghyz and survived. Most of the women on the convoy, however, were poor and uneducated and nearly all Communists. One of their number, Danielle Casanova, would be eulogized as a Communist martyr and role model for many years. Delbo later debunked much of the Casanova legend. She paid more tribute to her working class friends such as Lulu Thevenin, Christiane "Cecile" Charua (later married to historian and Mauthausen survivor Jose Borras), Jeannette "Carmen" Serre, Madeleine Doiret, and Simone "Poupette" Alizon, many of whom figure prominently in her memoirs. The women were in Auschwitz, first at Birkenau and later the Raisko satellite camp, for about a year before being sent to Ravensbrück and finally released to the custody of the Swedish chapter of the International Red Cross in 1945 as the war drew to a close. After recuperating, Delbo returned to France.
Соғыстан кейін
Ол өзінің басты еңбегін, "Аушвиц және одан кейін" ("Біздің ешқайсымыз қайтып келмейміз", "Құндылықсыз білім" және "Біздің күндеріміздің өлшемі") деп жарияланған трилогиясын соғыстан кейінгі жылдары жазды, бірақ кітаптың уақыт сынағынан өтуі үшін бірінші бөлігін 1965 жылға дейін жариялауды кейінге шегерді, себебі адамзат таныған ең үлкен трагедияға лайықты баға беруге құдіреті жетпейтінінен сескенді. Соңғы томдары 1970 және 1971 жылдары жарық көрді. "Qui Rapportera Ces Paroles?" ("Сөзді кім жеткізеді?") атты пьеса Дельбоның Біркенаудағы тәжірибесіне арналған. Кейінірек ол коммунизмнен бас тартып, Совет Одағындағы концлагерьлердің жария болуына байланысты, басқа да қарсылық көрсетушілердің (Дэвид Руссет және Хорхе Семпрун сияқты) ықпалына ішкі тыныштанды. Оның саяси көзқарастары солшыл бағытта берік болды: Алжир соғысы кезінде француз отаршылдық саясатына қарсы петициялар жинағын "Les belles lettres" деген атпен жариялады. Ол қайтадан үйленбеді. 1960 жылдары ол Біріккен Ұлттар Ұйымында және соғыстан бұрын Политцермен бірге жұмыс істеген философ Анри Лефевр үшін жұмыс істеді. 1985 жылы өкпе рагынан қайтыс болды.
She wrote her major work, the trilogy published as Auschwitz and After ("None of Us Will Return", "Useless Knowledge" and "The Measure of Our Days,") in the years immediately after the war but held off on publishing the first part until 1965 to give the book the test of time, because of her fear that it would not do justice to the greatest tragedy humanity had known. The final volumes were published in 1970 and 1971. The play "Qui Rapportera Ces Paroles?" (Who Will Carry the Word?) is about Delbo's experience at Birkenau. In later years, she abandoned Communism, influenced like other resistor survivors (David Rousset and Jorge Semprún among them) by the exposure of concentration camps in the Soviet Union. Her political views remained strongly left: during the Algerian War she published "Les belles lettres", a collection of petitions protesting colonial French policy. She never remarried. During the 1960s, she worked for the United Nations and philosopher Henri Lefebvre, who had worked with Politzer before the war. She died of lung cancer in 1985.
Еске алу
Парижде оның құрметіне кітапхана аталған: Bibliotheque Charlotte Delbo.
A library in Paris is named after her: Bibliotheque Charlotte Delbo.
Жұмыс
Көптеген оқырмандарға беймәлім болса да, Холокост әдебиеті қауымдастығында Дельбо кеңінен құрметтеледі және оның еңбектері осы тақырыптағы көптеген жоғары оқу орындарының курстарының құрамына енгізіле бастады. Бұл салыстырмалы түрде танылмаушылығының себебі оның жұмысы ағылшын тіліне жақында ғана аударылғандығында, сондай-ақ Холокост әдебиетінің канонында Анна Франк, Примо Леви және Эли Визель сияқты, ұзақ жылдар бойы жарық көрген авторларға басымдық берілуімен байланысты. Бірақ оның еңбегінің ерекшелігін жеңу ең қиын міндет болып табылады. Тадеуш Боровски сияқты, Аушвицке қарсылық көрсеткені үшін жіберілген еврей емес адам, ол Леви мен Визельдің тікелей баяндамаларына қарағанда өзінің тәжірибесін жеткізудің ыңғайсыз жолын таңдады. Оның басшылық қағидасы, ол үнемі айтып отырғандай, "Essayez de regarder. Essayez pour voir" болды, яғни оның еңбектерінде қайталап айтылатын фразаның шамамен аудармасы: "Көруге тырысыңыз. Просто көріңіз". Дельбоның еңбектері Хафт пен Ламоттан өзге де көптеген ғалымдарға, мысалы, Лоуренс Л. Лангер, Николь Тэтчер, Джеффри Хартман, Марлен Хайнеман, Роберт Склот, Кали Тал, Эрин Мэй Кларк, Джоан М. Рингельхайм, Дебарати Саньял және тағы да басқаларға зор ықпал етті. Феминистер оның еңбектеріне үлкен қызығушылық танытуда, бірақ Дельбо өзін феминист деп санамаған.
While little known by most readers, within the Holocaust literature community Delbo is widely respected and her work is beginning to be assigned as part of most college level courses on the subject. This relative obscurity is partly due to her work only recently having appeared in English translation; also because the Holocaust literature canon has tended to focus on writers such as Anne Frank, Primo Levi and Elie Wiesel who have been in print for far longer. But it is her technique that has been the biggest hurdle to overcome. Like Tadeusz Borowski, another non Jew sent to Auschwitz for resistance activities, she chose a less comfortable way of relating her experience than the more straightforward narratives of Levi and Wiesel. Her guiding principle was, as she regularly described it, Essayez de regarder. Essayez pour voir, or roughly translated when it occurs as a refrain in her work, "Try to look. Just try and see." Delbo's work has been very influential already for a number of other scholars in addition to Haft and Lamot, such as Lawrence L. Langer, Nicole Thatcher, Geoffrey Hartman, Marlene Heinemann, Robert Skloot, Kali Tal, Erin Mae Clark, Joan M. Ringelheim, Debarati Sanyal, and many others. Feminists are showing an increasing interest in her work, though Delbo did not identify herself as a feminist.
Ағылшын тіліндегі аудармалары
Джон Гитенс аударған Aucun de nous ne reviendra (Біздің ешқайсымыз қайтып келмейміз) кітабының ағылшын тіліндегі шешілген басылымы 1968 жылы Grove Press баспасында жарық көрді. Qui Rapportera Ces Paroles? (Сөзді кім жеткізеді?) кітабының аудармасын доктор Синтия Хафт аяқтады және Роберт Склот редакциялаған, 1982 жылы Висконсин университетінің баспасында жарық көрген "Холокост театры" жинағында жарияланды. Розет Ламонт аударған толық Аушвиц және одан кейінгі трилогиясы АҚШ-та 1995 жылы, автордың қайтысынан он жыл кейін ғана жарық көрді. Дельбо – британдық биограф Кэролайн Мурхедтің 2011 жылы жарық көрген "Жылыстағы пойыз" кітабындағы француз қарсыласының әйел мүшелерінің бірі.
A limited edition English translation of Aucun de nous ne reviendra (None of Us Will Return), translated by John Githens, was published in 1968 by Grove Press. A translation of Qui Rapportera Ces Paroles? (Who Will Carry the Word?) was completed by Dr. Cynthia Haft and appears in 'The Theatre of the Holocaust' edited by Robert Skloot and published in 1982 by the University of Wisconsin Press. A translation of the whole Auschwitz and After trilogy, by Rosette Lamont, was only published in the U. S. in 1995, ten years after the author's death. Delbo is one of the female French Resistance members in the book A Train in Winter by British biographer Caroline Moorehead, published in 2011.