Жан Мулен: Француз Кедергісінің Батыры

Кіріспе

Француз Қарсылық күштерінің батыры (1899–1943)
Люксембургтік спринтер

Жан Мулен (ʒɑ̃ mu. lɛ̃; 20 маусым 1899 – 8 шілде 1943) – француз мемлекеттік қызметкері және қарсыласы. Ол Еуропадағы бірегей құбылыс ретінде француз Қарсылық күштерінің басты желілерін біріктіруге қол жеткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1943 жылдың 27 мамырынан, өліміне дейін, ол Ұлттық Қарсылық кеңесінің алғашқы президенті болды – бұл өлімге дейін екі айдан да аз уақыт өткен соң орын алды. Авейрон (1937–1939) және Эур-э-Луар (1939–1940) аймақтарының префекті болған ол бүгінде француз Қарсылық күштерінің маңызды батырларының бірі ретінде және оны Шарль де Голльдің басшылығымен біріктіруге жасаған тырыстары үшін есте қалады. Гестапода ұсталып тұрғанда, оны неміс офицері Клаус Барби азаптап өлтірді. Оның өлімі Мец теміржол станциясында тіркелді.

Ерте өмір

Жан Моулин Эро облысы Безиер қаласындағы Альзас көшесі, 6 мекенжайында Антуан Эмиль Моулин мен Бланш Элизабет Пегтің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 1851 жылғы 2 желтоқсандағы төңкеріске қарсы көтерілген адамның немересі еді. Оның әкесі Халық университетінде оқытушы және Action Sociale ложасында масон болған. Моулин 1899 жылғы 6 тамызда ата-анасының туған ауылы – Буш-дю-Рон облысындағы Сент-Андиолдағы Сент-Винсентин шіркеуінде крещениеден өтті. Ол ағасы Жозеф пен әпкесі Лораның арасында қарапайым балалық шақты өткізді. Жозеф 1907 жылы аурудан қайтыс болды. Безиердегі Генри IV лицейінде Жан орташа нәтижелер көрсетті. 1917 жылы Монпелье заң факультетіне қабылданды, бірақ ол үздік студент болған жоқ. Дегенмен, әкесінің ықпалымен Реймонд Пуанкаре президенттігі кезінде Геро облысының префекті кабинетіне атташе болып тағайындалды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызмет

Молен 1918 жылы 17 сәуірде 1919 жылғы жастағы сыныптың бөлігі ретінде жұмылдырылды, бұл Францияда жұмылдырылған соңғы сынып. Ол Монпельедегі 2-інженерлік полкке тағайындалды. Қыркүйек айының басында жеделдетілген оқудан кейін ол полкпен бірге Вогездердегі майданға аттанды, онда Сокур ауылында орналасты. Оның полкі 13 қарашада Фош жоспарлаған шабуылдың бір бөлігі ретінде майданға баруға дайындалып жатты, бірақ 11 қарашада келісімге қол қойылды. Биограф Патрик Марнхам ажырасудың бір себебін Муленнің енесінің, Серрути 21 жасқа толғанда оның мүлкін Муленнің бақылауына беруіне кедергі келтігісі келгенін айтады. Мулен бұл бас тартуды жасыруға тырысты, әйелінің жоғалып кеткенін сылтау етіп, ажырасқаннан кейін ғана отбасына хабарлады. 1930 жылы Мулен Бриттаниядегі Шатоленнің су префекті болып тағайындалды. Сонымен қатар, ол "Le Rire" газетінде Романин деген псевдониммен саяси карикатуралар жариялады. Ол сондай-ақ бритондық ақын Тристан Корбиердің кітаптарын суреттеді, соның ішінде Корбиердің 1870 жылы Франко-Пруссия соғысы кезінде көптеген Бун солдаттары қаза тапқан Конли лагері туралы өлеңі – "La Pastorale de Conlie". Сондай-ақ, Камареттегі Saint Pol Roux және Кимпердегі Макс Якоб сияқты бретондық ақындармен дос болды. 1932 жылы радикалды социалистік саясаткер Пьер Ко, Пауль Думердің президенттігі кезінде сыртқы істер министрі болған кезде, Муленді өзінің екінші қолбасшысы немесе шеф-повардың орынбасары етіп тағайындады. 1933 жылы Мулен президент Альберт Лебрунның әуе министрлігінде Коттың кабинетінің басшысы қызметін қоса отырып, Тонон-ле-Беннің су-префекті болып тағайындалды. 1934 жылдың 19 қаңтарында Мулен Монтаргистің су префекті қызметіне тағайындалды, бірақ ол бұл лауазымға кіріспеді және Коттың қарамағында қалуды таңдады. Сәуірдің бірінші жартысында Мулен Сена префектурасына тағайындалды және 1 шілдеде ол Амиендегі Соммеде бас хатшы лауазымына ауысты. 1936 жылы ол тағы да Коттың Халық фронтының Әуе министрлігі кабинетінің басшысы болып тағайындалды. Осылайша, Мулен Коттың Екінші испан Республикасына ұшақтар мен ұшқыштар жіберу арқылы көмек көрсетуге тырысқанына қатысты. Истрес-Дамас-Ле Бурже жарысында ол жеңімпаздарға жүлде табыс етті; Бенито Муссолинидің ұлы сол жеңімпаздардың бірі болды. Ол 1937 жылдың қаңтарында Родез коммунасында орналасқан Авейрон департаментіне Францияның ең жас префекті болды. Испаниядағы Азамат соғысы кезінде Мулен Кеңес Одағынан Испанияға қару-жарақ тасымалдауға көмектескен деген мәлімдеме бар. Оқиғаның көбінесе қабылданған нұсқасы – ол француз әуе министрлігіндегі лауазымын испан республикалық күштеріне ұшақтарды жеткізу үшін пайдаланған.

Moulin was mobilised on 17 April 1918 as part of the age class of 1919, the last class to be mobilised in France. He was assigned to the 2nd Engineer Regiment of Montpellier. At the beginning of September, after an accelerated training, he headed with his regiment to the front in the Vosges, where he was posted in the village of Socourt.:43. His regiment was preparing to go to the front lines as part of the attack planned by Foch for November 13, but the Armistice was signed on November 11 Biographer Patrick Marnham cites one of the causes of the divorce being Moulin's mother in law, who had wanted to prevent her estate passing into Moulin's control upon Cerruti's 21st birthday. Moulin attempted to hide this rejection by excusing his wife's disappearances and not informing his family until after his divorce. Moulin was appointed sous préfet of Châteaulin, Brittany in 1930. At the same time, he published political cartoons in the newspaper Le Rire under the pseudonym Romanin. He also illustrated books by the Breton poet Tristan Corbière, including an etching for La Pastorale de Conlie, Corbière's poem about Camp Conlie where many Boon soldiers died in 1870 during the Franco Prussian War. He also made friends with the Breton poets Saint Pol Roux in Camaret and Max Jacob in Quimper. In 1932, Pierre Cot, a Radical Socialist politician, named Moulin his second in command or chef adjoint when he was serving as Foreign Minister under Paul Doumer's presidency. In 1933, Moulin was appointed sous préfet of Thonon les Bains, parallel to his function of head of Cot's cabinet of in the Air Ministry under President Albert Lebrun. On 19 January 1934, Moulin was appointed sous préfet of Montargis, but he did not assume the office and chose to remain under Cot. In the first half of April Moulin was appointed to the Seine préfecture and, on 1 July, he took his place as secretary general in Somme, in Amiens. In 1936, he was once more named chief of cabinet of Cot's Air Ministry of the Popular Front. In that capacity, Moulin was involved in Cot's efforts to assist the Second Spanish Republic by sending it planes and pilots. For the Istres Damas Le Bourget race, he presented the winners with their prize; Benito Mussolini's son was one of those winners. He became France's youngest préfet in the Aveyron département, based in the commune of Rodez, in January 1937. It has been claimed that during the Spanish Civil War, Moulin assisted with the shipment of arms from the Soviet Union to Spain. A more commonly accepted version of events is that he used his position in the French air ministry to deliver planes to the Spanish Republican forces.

Ұлттық қарсылық кеңесін құру

Моулен бұл міндетті француз қарсыласының әртүрлі топтары, сондай-ақ заңсыз еңбек одақтары мен саяси партиялар біріккен «Бағдарламаны» бірауыздан қабылдап, Шарль де Голльді өздерінің көшбасшысы ретінде мойындау арқылы орындады. Ол солшыл республикашыл ретінде танылғандықтан, де Голльді өздерінің басшысы ретінде қабылдауға күдікпен қараған коммунистік қарсылық топтарының да ынтымақтастығын қамтамасыз етті. Бірлестік бағдарламасы «Қарсылық Ұлттық Кеңесінің бағдарламасы» деп аталатын құжатта жазылған. 1944 жылдың 15 наурызында қабылданған: 62 63 бағдарлама он беттен аспайтын мәтіннен тұрады. Ол екі бөлімнен құралған: Францияны азат етуге дейінгі қарсылық әрекеттеріне қатысты «тез арада атқарылатын жоспар» және «аумақ азат болғаннан кейін қолданылатын шаралар» – нацистік ықпалды француз қоғамынан қалай тазарту керектігін, сондай-ақ жалпыға бірдей сайлау құқығын, баспасөз бостандығын, кәсіподақ құру құқығын және әлеуметтік қамсыздандыруды қалпына келтіру сияқты ұзақ мерзімді шараларды сипаттайтын үкіметтік бағдарлама. Бұл француз қарсылық қозғалысының біртұтас қозғалыс ретінде беделін арттырды. Шарль де Голльді танылған басшысы ретінде, ол де Голльдің соғыстан кейін Францияны басқаратын ұлттық көшбасшы ретіндегі беделін де нығайтты. Дегенмен, CNR әртүрлі қарсылық қозғалыстарынан біртұтас әскери күш құруға қол жеткізгені нақты емес. Моуленнің өліміне байланысты да белгілі бір күмәндер бар, оның ішінде ол Германияға пойызбен тасымалданатын кезде қайтыс болды деген пікір де бар. Оның өлім куәлігінде (окупациялық күштердің анықтамасы бойынша) ол Мец теміржол станциясының жанында немесе ішінде қайтыс болған, бірақ қай жерде және қашан қайтыс болғаны туралы әртүрлі мәліметтер бар. Моуленнің тұтқындалуына қатысты күдіктер қарсылық қозғалысының мүшесі Рене Хардиге түсті, оны Гестапо Калуар мен Куардағы үйден тұтқындаған, бірақ ол қашып кеткен немесе қашып кетуіне рұқсат етілген. 1987 жылы Клаус Барбидің сотталуы кезінде оның адвокаты Жак Вержес Моулинге коммунистер мен голлистердің сатқындық жасады деген болжамдарды көптеп айтты. Бұл оның клиентінің әрекеттерінен назар аудару үшін, Моуленді тұтқындаудың нақты кінәлілерін Барби емес, оның қарсыластары деп көрсету арқылы жасалды. Верже Барбиді ақтауға тырысқанда сәтсіз болды, бірақ Моулинге кім сатқындық жасады деген түрлі заговор теорияларының кең таралған индустриясын құруға қол жеткізді. Анри Ногер және Жан-Пьер Азема сияқты танымал тарихшылар Вержестің Барбиді сатқыннан кем кінәлі деп есептейтін теориясын қабылдамады. Клинтон Райт Моулинге қарсы айыптаулардың негізінде оның көрген деп мәлімдеген, бірақ ешбір тарихшы көрмеген құпия құжаттар мен ондаған жылдар бұрын қайтыс болған адамдармен болған әңгімелер жатқанын жазды, бұл оның Моулинге қарсы ісін өте күмәнді етті. Жироның теориясын қолдана отырып, заңгер Шарль Бенфредж 1990 жылы жарық көрген «Жан Мулен ісі: тергеуге қарсы тергеу» кітабында Муленнің Барбидің қолынан қаза таппағанын, ал 1943 жылы неміс үкіметі оның Совет Одағына баруына рұқсат берген кеңес агенті екенін дәлелдеді. Бенфредждің кітабы Мексиканың археологы және соғыс уақытындағы галлист Жак Сустельдің кіріспесімен жарияланды. Ол 1959 жылы Алжир француздықтарына деген адалдығы оны де Голльдің қатал жауы еткен. Сондай-ақ, негізінен Марнхэмнің өмірбаянында Муленді коммунистер сатқан деген пікір айтылды. Марнхам Раймонд Обрак пен оның әйелі Люсиді кінәлайды. Ол коммунистер кейде коммунист емес адамдарды Гестапоға сатқан және Обрак соғыстан кейін әріптестерді тазалау кезінде қатал әрекеттерге қатысқан деп мәлімдейді. 1990 жылы Барби, ол кезде «азаңқы өліп бара жатқан нацист» Аубракты сатқын деп атады. Моуленге тағылған айыптамаларды жоққа шығару үшін оның соғыс кезінде жеке хатшысы болған Даниэль Кордье өзінің бұрынғы көшбасшысының өмірбаянын жазды. 1997 жылдың сәуірінде Верже Барбидің 10 жыл бұрын берген «Барбидің өсиетін» жариялады, онда Аубрактардың Барбиге хабарлағаны көрсетілген. Бұл Жерар Шовидің «Обрак Лион 1943» кітабының жарық көруімен сәйкес келді, ол Аубрактардың Барбиге 1943 жылдың 21 маусымында Калуардағы тағдырлы кездесу туралы хабарлаған адамдар екенін дәлелдеуді көздеді. 1998 жылы француз тарихшысы Жак Байнак өзінің «Жан Мулен ісінің құпиялары» кітабында Муленнің генерал Жироны тану үшін де Голльмен ажырасуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді, бұл голлистердің Барбиге хабар беруіне себеп болды.

Moulin succeeded in this task by obtaining unanimous adoption of a unified ‘Program’ and recognition of Charles de Gaulle as their leader by disparate elements of the French resistance, including by various resistance units as well as by outlawed labour unions and political parties. Because he was known as a left wing republican, he also succeeded in obtaining the cooperation of the Communist resistance groups, which had been reluctant to accept de Gaulle as their leader. The unifying Program was set forth in a document called the 'Program of the National Council of the Resistance.' Adopted on March 15, 1944,:62 63 the Program is a text of fewer than ten pages. It consists of two parts: an "immediate action plan", which concerns resistance action prior to the Liberation of France. The second part describes "measures to be applied after the territory is liberated", a kind of government program describing how Nazi influence should be purged from French society as well as longer term measures, such as the restoration of universal suffrage, liberty of the press, the right to unionise and social security.) major resistance units, labour unions and political parties — enhanced the credibility of the French Resistance as a unified movement. With Charles de Gaulle as its recognised head, it also fortified de Gaulle’s position as a national leader who could govern France after the war. Thus, while it is not clear that the CNR actually managed to create a unified military force from the various resistance movements, There is some uncertainty surrounding the exact circumstances of Moulin's death, including about the view that he died while being transported by train to Germany. According to his death certificate (established by the occupying force), he died near or in the train station of Metz, but there are conflicting reports on when and where he died. Regarding Moulin's arrest, suspicions have focused on resistance member René Hardy, who was arrested by the Gestapo at the house in Caluire et Cuire, but who either escaped or was allowed to flee. At the trial of Klaus Barbie in 1987, his lawyer, Jacques Vergès, made much out of speculation that Moulin was betrayed by either Communists and/or Gaullists as part of an attempt to distract attention away from the actions of his client, by making the true authors of Moulin's arrest his fellow résistants, rather than Barbie. Vergès failed in his effort to acquit Barbie but succeeded in creating a vast industry of various conspiracy theories, many very fanciful, about who betrayed Moulin. Leading historians, such as Henri Noguères and Jean Pierre Azéma, rejected Vergès's conspiracy theories under which Barbie was somehow less culpable than the supposed traitors who tipped him off. Clinton wrote that Wright based his allegations against Moulin entirely on secret documents that he claimed to have seen but which no historian has ever seen, and on conversations that he is supposed to have had decades ago with others long dead, which made his case against Moulin very "dubious". Taking up Giraud's theories, the lawyer Charles Benfredj argued in his 1990 book L'Affaire Jean Moulin: Le contre enquête that Moulin was a Soviet agent who had not been killed by Barbie but allowed by the German government to go to the Soviet Union in 1943, where Moulin supposedly died sometime after the war. Benfredj's book was published with an introduction with Jacques Soustelle, the archaeologist of Mexico and wartime Gaullist whose commitment to Algérie française had made him a bitter enemy of de Gaulle by 1959. It has also been suggested, principally in Marnham's biography, that Moulin was betrayed by communists. Marnham points the finger specifically at Raymond Aubrac and possibly his wife, Lucie. He alleges that communists at times betrayed non communists to the Gestapo and that Aubrac was linked to harsh actions during the purge of collaborators after the war. In 1990, Barbie, by then "a bitter dying Nazi", named Aubrac as the traitor. To counteract the accusations levelled at Moulin, Daniel Cordier, his personal secretary during the war, wrote a biography of his former leader. In April 1997, Vergès produced a "Barbie Testament", which he claimed that Barbie had given him ten years earlier and purported to show the Aubracs had tipped off Barbie. It was timed for the publication of the book Aubrac Lyon 1943 by Gérard Chauvy, who meant to prove that the Aubracs were the ones who informed Barbie about the fateful meeting at Caluire on 21 June 1943. In 1998, the French historian Jacques Baynac, in his book Les Secrets de l'affaire Jean Moulin, claimed that Moulin was planning to break with de Gaulle to recognise General Giraud, which led the Gaullists to tip off Barbie before that could happen.

Мұра

Жан Муленнің күлдері Париждегі Ле-Пьер-Лашез зиратында жерленді, ал кейіннен 1964 жылғы 19 желтоқсанда Пантеонға көшірілді. Жазушы және министр Андре Малроның көшіру орнында сөйлеген сөзі француз тарихындағы ең танымал сөздердің бірі саналады. Францияның білім беру жүйесінде Мулен француз қарсыласының символы және азаматтық парыздылық, моральдық тазалық және патриотизмнің үлгісі ретінде еске алынады. 2015 жылы Жан Мулен француз мектептерінің атаулары арасында бесінші орында тұрды, ал 2016 жылы оның атымен аталған француз көшелерінің арасында үшінші орында болды, олардың 98 пайызы еркектердің есімдерімен аталады. Алайда, бұл фотосурет 1940 жылдың ақпан айында Монпельеде отбасылық сапар кезінде түсірілген, одан кейін 1940 жылдың маусымында тұтқындалғанға дейін және Қарсылық қозғалысына қосылу туралы шешім қабылдамас бұрынғы кезеңдегі кездесуді көрсетеді. 1967 жылы Бордо қаласында Жан Мулен атындағы Ұлттық орталық құрылды. Оның архивінде Екінші дүниежүзілік соғыс және Қарсылық қозғалысы туралы құжаттар сақталады. Орталық Жан Муленнің Қарсылық қозғалысына қатысуы туралы зерттеу материалдарын және оқу-әдістемелік қолдауды ұсынады. Қарсылық қозғалысының тағы бір мүшесі Антуанетта Сас 1994 жылы өсиеті бойынша Жан Мулен мұражайын құруға қаражат бөлді. 1969 жылы Жан Пьер Мелвиллдің сол аттас кітабы негізінде түсірген "Көлбеулер армиясы" атты көркем фильмінде Пол Мюрис сомдаған Люк Жардь кейіпкері арқылы Муленнің соғыс жылдарындағы бірнеше оқиғасы бейнеленген, бірақ кейбір деректер дұрыс емес. Фильмде оның гомосексуалды хатшысы әйел көмекшімен ауыстырылған. Жан Муленге арналған екі француз телефильмі түсірілді: 2002 жылы Ив Бойседің "Жан Мулен" және 2003 жылы Пьер Акиннің "Жан Мулен, француз ісі". 1993 жылы 2, 100 және 500 франк номиналындағы француз монеталары шығарылды, онда Муленнің бейнесінің бір бөлігі Лотарингия кресінің фонында, федора және шарф киген түрінде бейнеленген, бұл Францияда кеңінен танымал фотосурет.