Аустрия мұрагерлік соғысын аяқтаған Аахен шарты

Кіріспе

Австрия мұрагерлік соғысын аяқтаған келісім, осы атаумен бұрынғы келісім 1748 жылғы Экс-ла-Шапель келісім-шарты, кейде Ахен келісім-шарты деп аталады, 1748 жылғы 24 сәуірде Ахен еркін императорлық қаласында өткен конгресс нәтижесінде Аустрия мұрагерлік соғысын тоқтатты. Соғыстағы екі басты қарсылас – Ұлыбритания мен Франция 1746 жылы Голландияның Бреда қаласында бейбіт келіссөздерін бастады. Ұлыбританияның өзінің жағдайын жақсарту үміті келісімді кешіктірді; бұл орындалмағандықтан, 1748 жылғы 30 сәуірде келісім жобасы мақұлданды. Соңғы нұсқасы 1748 жылғы 18 қазанда Ұлыбритания, Франция және Голландия Республикасы қол қойды. Бұл шарттар басқа да соғысқа қатысушыларға ұсынылды, олар оларды қабылдауға немесе соғысты өздері жалғастыруға мүмкіндік алды. Австрия, Испания және Сардинияның келісімге орындаудан басқа амалы қалмады, олар жеке-жеке қол қойды. Модена мен Генуя 1749 жылғы 21 қаңтарда қосылды. Келісім соғысқа себеп болған мәселелерді толық шешпеді, сонымен қатар көптеген қол қойған тараптар шарттарына қанағаттанбады. Мария Тереза Австрияның келіссөздерден шеттетілуіне наразылық білдірді және Ұлыбританияны оған жеңілдіктерді қабылдауға мәжбүрлегені үшін айыптады, ал британдық саясаткерлер оған төленген қаржылық көмектерге лайықты пайда таппағанын сезінді. Бұл мәселелер, басқа факторлармен бірігіп, «Дипломатиялық революция» деп аталатын стратегиялық қайта құруға және 1756 жылы Жеті жылдық соғыстың басталуына әкелді.

Өмірбаян

Франко-британдық келіссөздер 1746 жылдың тамызында Бреда қаласында басталды, бірақ британдық сыртқы саясатты бақылаған Ньюкасл герцогы оларды қасақана кешіктірді. 1746 жылдың шілдесінде Испания королі Филипп V-нің қайтысы Бурбон одағын бұзуға мүмкіндік тудырды, ал Ньюкасл оранжист революциясы голландтардың соғыс күшін қайта жандандырып, одақтастарға Австриялық Нидерландыны қайтаруға көмектеседі деп үміттенеді. Алайда, екі болжам да дұрыс емес болып шықты: испан саясаты көбінесе өзгермеді, голланд армиясы күйреп, Ньюкасл кейіннен өзінің «білмеушілігі, жалтақдауы және сенімсіздігі» үшін өзін кінәлады. Дегенмен, Фландриядағы француздық жеңістерге қарамастан, британдық теңіз блокадасының әсері соншалықты болды, 1746 жыл бойында қаржы министрі Машо бірнеше рет Людовик XV-ті олардың қаржы жүйесінің күйреу қаупі туралы ескертті. 1747 жылдың қазан айында Финистерре шайқасының екіншісінен кейін жағдай қиын болды, себебі француз флоты енді өз сауда керуендерін қорғауға жеткіліксіз болды. Мария Тереза 1745 жылдың сәуір айында Бавариямен, ал желтоқсанда Пруссиямен бейбіт келісімге келді; содан кейін Австрияны соғыста ұстап тұру үшін тек британдық қаржылық көмек болды. 1747 жылдың желтоқсанындағы конференцияда австриялық министрлер «басқа науқанды бастауға қарағанда нашар бейбітшілік жақсы» деп келісті және Италиядағы соғыстың тоқтатылуына қатысты ұсыныстар жасады. Олар Австрия әскерлерін Модена герцогтығы мен Генуя республикасынан шығаруға, Неапольдегі испандық билікті растауға және Испанияның Филиппіне итальяндық мемлекет беруге мүмкіндік беретін аумақтық жеңілдіктер беруге келісті. Қараша айында Ұлыбритания Ресеймен әскерлерді жеткізу туралы келісімге қол қойды, ал 1748 жылдың ақпанында 37 000 сарбаздық орыс корпусы Рейнландқа келді. Фландриядағы прогрестің жоқтығы және одақтастарын қаржыландырудың құнына байланысты ішкі оппозиция Ұлыбританияны соғысты аяқтауға дайын етті. Франция мен Ұлыбритания қажет болған жағдайда одақтастарына шарттарды таңуға дайын болды, бірақ оларды жеке бейбіт келісімге келу арқылы тастаудан аулақ болуды жөн көрді. 1748 жылдың 30 сәуірінде Франция, Ұлыбритания және Нидерланд Республикасы Австриялық Нидерландыны, голландтық кедергілік бекіністерін, Маастрихт пен Берген-оп-Зумды қайтаруды қамтитын алдын ала келісімге қол қойды. Олар сондай-ақ Австрияның Силезияны Пруссияға, Парма герцогтығын және Гуасталланы Испанияның Филиппіне беруіне кепілдік берді. Осыған байланысты Австрия, Сардиния, Испания, Модена және Генуя келісімге екі бөлек құжатпен сәйкесінше 1748 жылдың 4 желтоқсанында және 1749 жылдың 21 қаңтарында қосылды.

Franco British negotiations began at Breda in August 1746 but were deliberately delayed by the Duke of Newcastle, who controlled British foreign policy. The death of Philip V of Spain in July 1746 seemed an opportunity to break the Bourbon alliance, while Newcastle hoped the Orangist revolution would revitalise the Dutch war effort, and allow the Allies to recover the Austrian Netherlands. Both assumptions proved incorrect; Spanish policy remained largely unchanged, the Dutch army collapsed, and Newcastle later berated himself for his "ignorance, obstinacy, and credulity". However, despite French victories in Flanders, the impact of the British naval blockade was such that throughout 1746, Finance Minister Machault repeatedly warned Louis XV of the impending collapse of their financial system. The position became critical after the Second Battle of Cape Finisterre in October 1747, as the French navy was no longer strong enough to protect their merchant convoys. Maria Theresa made peace with Bavaria in April 1745, then with Prussia in December; only British financial subsidies kept Austria in the war thereafter. At a conference in December 1747, Austrian ministers agreed 'the worse peace is preferable to starting another campaign', and drew up proposals for ending the stalemate in Italy. They agreed to withdraw Austrian troops from the Duchy of Modena and Republic of Genoa, confirm Spanish control of Naples, and provide territorial concessions that would provide Philip of Spain with an Italian state. In November, Britain signed a convention with Russia for the supply of troops and in February 1748, a Russian corps of 37,000 arrived in the Rhineland. Lack of progress in Flanders and domestic opposition to the cost of subsidising its allies meant Britain was also ready to end the war. Both France and Britain were prepared to impose terms on their allies if needed, but preferred to avoid dropping them by making a separate peace treaty. On 30 April 1748, France, Britain, and the Dutch Republic signed a preliminary treaty which included the return of the Austrian Netherlands, the Dutch Barrier forts, Maastricht and Bergen op Zoom. They also guaranteed the Austrian cession of Silesia to Prussia, as well as the Duchies of Parma, and Guastalla to Philip of Spain. Faced with this, Austria, Sardinia, Spain, Modena and Genoa acceded to the treaty in two separate documents finalised on 4 December 1748 and 21 January 1749 respectively.

Салдары

Бейбітшілік шарты соғысқа себеп болған мәселелерді толық шеше алмады, ал көптеген қол қоюшылар жасаған ұступтарына наразы болды немесе өздеріне тиіс нәрсені алмағандықтарын сезінді. Бұл факторлар 1756 жылғы дипломатиялық революцияға және одан кейінгі жеті жылдық соғысқа әкелді. Силезияны иелену арқылы көлемі мен байлығы екі есеге артқан Пруссия ең айқын пайда тапқан мемлекет болды, ал Австрия ең көп зиян шекті. Мария Тереза Прагматикалық санкцияны қабылдауды ешқандай жеңілдік ретінде қарастырмады, сондай-ақ Ұлыбританияның Австрияға Силезияны және Италиядағы жасалған ұступтарды беруді талап етуіне қатты наразы болды. Екінші жағынан, Габсбургтер қауіпті дағдарыстан аман қалды, Австриялық Нидерландыны қайтарып алды және Италиядағы өз позицияларын сақтап қалды. Әкімшілік және қаржылық реформалар 1750 жылы оны 1740 жылғыдан гөрі күшті етті, ал стратегиялық жағдайы Солтүстік-Батыс Германиядағы, Рейн және Солтүстік Италиядағы маңызды аумақтарға Габсбургтерді билеушілер ретінде орнату арқылы нығайтылды. Испания Италиядағы аумақтық табыстарын жеткіліксіз деп санады, Менорка мен Гибралтарды қайтарып алмады және Америкадағы британдық коммерциялық құқықтардың қайта жандануын өрескелдік деп қарады. Сардинияның Карл Эммануэль III өзіне Парма герцогтығы уәде етілгенін сезінді, бірақ Австриядан шағын аумақтармен ғана қанағаттанды. Соғыс Голландия Республикасының үлкен держава ретінде әлсіреуін растады және қазіргі артиллерияға қарсы тұра алмаған олардың кедергілі бекіністерінің осалдығын көрсетті. Француздар Австриялық Нидерландыдағы табыстарын қайтаруды талап ететін қиын қаржылық жағдайды түсінбеді; Пруссияға көмектесуден нақты пайда көрінбегенімен бірге, бұл «Бейбітшіліктей ақымақ» деген сөз тіркесінің пайда болуына әкелді. Бұл пікір кеңінен тарады; көптеген француз мемлекет қайраткерлері XV Людовик қорқып қалғанын ойлады, ал ағылшын жазушысы және саясаткері Хорас Уолпол «француздардың соншама көп қан мен қазынаны соншалықты аз мақсат үшін жоғалтуы таңғаларлық» деп жазды. Келісімнің нәтижесінде британ тағына талапкер якобит Чарльз Эдвард Стюарт тұтқындалып, Франциядан қуылды. Голландия Республикасының әскери күшінің әлсіреуі Георг II-нің Германиядағы иелігі Ганновердің осалдығын көрсетті. Франция бариерлік бекіністерді қалпына келтіру үшін Луибургті қайтаруды талап етті, оны 1745 жылы басып алу соғыстың британдықтардың бірнеше сәтті операцияларының бірі болды. Бұл Ұлыбритания мен Америкада ашу-ыза тудырды, өйткені бұл голландиялықтар мен Ганноверге американдық колониялардың есебінен пайда әкелді. Британдық келіссөздердің жетекшісі лорд Сэндвич Утрехт шарттарын ағылшын-испан келісімдерінің тізіміне қоспады. Ол соңғы нұсқаға түзетулер енгізуге тырысқанда, испандықтар оны мақұлдаудан бас тартты, бұл екі ел арасындағы пайдалы импорттық және экспорттық саудаға қауіп төндірді. Бұл испандықтар үшін де маңызды болғандықтан, олар кейіннен 1750 жылдың қазан айында Мадрид шартына келісті, бірақ бұл келісімге халықтың наразылығының тағы бір себебі болды. Австрияның британдықтардың «сенімсіздігіне» деген наразылығы Лондонда да көрінді; көптеген адамдар Венаға төленген қаржылық көмектің құндылығына күмән келтірді және Пруссияны ыңғайлы одақтас ретінде қарастырды. 1752 жылғы Аранхуэс келісімінде Австрия, Испания және Сардиния Италиядағы бір-бірінің шекараларын құрметтеуге келісті, бұл аймақтағы қақтығыстарға елу жылға жуық уақыт соңғы нүкте қойды және Мария Терезаға Германияға назар аударуға мүмкіндік берді. Оның Силезияны қайтарып алуға деген қалауы, келісім көптеген мәселелерді шешпегенін сезінуі, оны бейбітшілік емес, қарулы келісім ретінде қарастыруға әкелді. Келісім ағылшын-француздық үндістандық бірінші Карнатик соғысының аяқталуын белгіледі. Лондондағы келісімге қол қою салтанатында Джордж Фридерик Гендельдің арнайы жазған музыкасы, «Патшалық от-шашуына арналған музыкасы» орындалды.

The terms of the peace largely failed to resolve the issues that caused the war in the first place, while most of the signatories either resented the concessions they made, or felt they had failed to obtain what they were due. These factors led to the diplomatic re alignment known as the 1756 Diplomatic Revolution, and the subsequent Seven Years' War. Prussia, which doubled in size and wealth with the acquisition of Silesia, was the most obvious beneficiary, Austria arguably the biggest loser. Maria Theresa did not see acceptance of the Pragmatic Sanction as any kind of concession, while she deeply resented Britain's insistence that Austria cede Silesia and the concessions made in Italy. On the other hand, the Habsburgs survived a potentially disastrous crisis, regained the Austrian Netherlands and largely retained their position in Italy. Administrative and financial reforms made it stronger in 1750 than 1740, while its strategic position was strengthened by installing Habsburgs as rulers of key territories in Northwest Germany, the Rhineland and Northern Italy. The Spanish considered their territorial gains in Italy inadequate, failed to recover Menorca or Gibraltar, and viewed the reassertion of British commercial rights in the Americas as an insult. Charles Emmanuel III of Sardinia felt he had been promised the Duchy of Parma, but had to content himself with minor cessions from Austria. The war confirmed the decline of the Dutch Republic as a great power, and exposed the weakness of their Barrier forts, which proved unable to stand up to modern artillery. Few Frenchmen understood the desperate financial state that required the return of their gains in the Austrian Netherlands; combined with the lack of tangible benefits for helping Prussia, it led to the phrase "as stupid as the Peace". This view was widely shared; many French statesmen felt Louis XV had panicked, while English writer and politician, Horace Walpole, wrote "wonderful it is why the French have lost so much blood and treasure to so little purpose". As a result of the Treaty Charles Edward Stuart, the Jacobite Pretender to the thrones of Britain was arrested and exiled from France. The decline of the Dutch Republic as a military power exposed the vulnerability of Hanover, George II's German possession. In exchange for restoring the Barrier forts, France insisted on the return of Louisbourg, the capture of which in 1745 was one of the few clear British successes of the war. This caused fury in both Britain and America, where it was seen as benefitting the Dutch and Hanover at the expense of the American colonies. Lord Sandwich, the lead British negotiator, failed to include the Utrecht terms in the list of Anglo Spanish agreements renewed in the Preliminaries to the treaty. When he tried to amend the final version, the Spanish refused to approve it, threatening the lucrative import and export trade between the two countries. Since it was equally valuable to the Spanish, they later agreed terms in the October 1750 Treaty of Madrid, but it was another source of popular dissatisfaction with the treaty. Austrian resentment of British 'disloyalty' was mirrored in London; many questioned the value of the financial subsidies paid to Vienna, and suggested Prussia as a more suitable ally. In the 1752 Treaty of Aranjuez, Austria, Spain and Sardinia agreed to respect each other's boundaries in Italy, ending conflict in this region for nearly fifty years, and allowing Maria Theresa to focus on Germany. Her determination to regain Silesia, combined with a feeling the Treaty had left many issues unresolved, meant that it was seen as an armistice, not a peace. The treaty would mark the end of the Anglo French India based First Carnatic War. The London celebrations of the signing of the treaty featured music specially composed by George Frideric Handel, the Music for the Royal Fireworks.