Кіріспе

1934–1948 жылдар аралығында Үндістан Ұлттық Конгресінің құрамындағы социалистік топ

Конгресс социалистік партиясы (КСП) – Үндістан Ұлттық Конгресінің құрамындағы социалистік топ болды. Ол 1934 жылы Гандидің рационалды емес мистикасы және Үндістан Коммунистік партиясының Конгреске қатысты сектанттық көзқарасын қабылдамаған Конгресс мүшелері тарапынан құрылды. Фабиандық және Марксизм-Ленинизм идеяларының ықпалында болған КСП-де қарулы күрес немесе саботажды қолдайтындар (Жүсіп Мехерали, Джай Пракаш Нараян және Басавон Сингх (Синха) сияқты) және Ахимса, яғни зорлықсыз қарсылықты қалайтындар (Ачарья Нарендра Дева сияқты) болды. КСП кооперативтер, кәсіподақтар, тәуелсіз шаруалар және жергілікті билік экономикалық биліктің маңызды бөлігін иеленетін орталықтандырылмаған социализмді жақтады. Олар секуляристер ретінде таптық ынтымақтастық арқылы діни бөліністерден арылуға үміттенді. Нарендра Дева немесе Басавон Сингх (Синха) сияқтылары Марксизм мен реформаторлық әлеуметтік демократиядан өзгеше демократиялық социализмді жақтады. Халық фронты кезеңінде коммунистер КСП ішінде жұмыс істеді.

Тарих

1934 жылы Ж.П. Нараян мен Мину Масани түрмеден босатылды. 1934 жылғы 17 мамырда Ж.П. Нараян Патнада жиналыс шақырып, Бихар конгресс-социалистік партиясын құрды. Ол Гандилік социалист болды. Нараян партияның бас хатшысы, ал Ачарья Нарендра Дева президенті болды. Патнадағы жиналыста Конгресс жыл сайынғы конференциясымен байланысты социалистік конференция өткізу туралы ұсыныс жасалды. 1934 жылғы 22-23 қазанда Бомбей қаласында өткен конференцияда олар жаңа жалқы үндістандық партияны – Конгресс социалистік партиясын құрды. Нараян партияның бас хатшысы, ал Масани бірлескен хатшысы болды. Конференция өткен орын Конгресс туларымен және Карл Маркс суретімен безендірілді. Жаңа партияда «жолдас» деген сәлемдеме қолданылды. Масани партияны Бомбей қаласында жұмылдырды, ал Камаладеви Чаттопадьяя мен Пурошоттам Трикамдас партияны Махараштраның басқа аймақтарында ұйымдастырды. Ганга Шаран Сингх (Синха) – Үндістан Ұлттық Конгресс партиясының көрнекті қайраткерлерінің бірі және Конгресс социалистік партиясын құрушылардың бірі болды. КСП конституциясы КСП мүшелерінің Уақытша Конгресс социалистік партияларының мүшелері екенін және олардың барлығы Үндістан Ұлттық Конгресінің мүшелері болуы тиіс екенін анықтады. КСП-нің мақсаттарына қайшы келетін коммуналдық немесе саяси ұйымдардың мүшелеріне КСП мүшелігіне тыйым салынды. Бомбей конференциясы Конституциялық жиналысты құру үшін халықты жұмылдыру туралы ұран көтерді. Кейбір штаттарда, мысалы, Керала және Одишада коммунистер КСП-ға басымдық берді. Шындығында, Кераладағы бүкіл Конгресс бір кезде коммунистердің ықпалында болды. 1936 жылы КСП Цейлонның Ланка Сама Самажа партиясымен бауырластық қарым-қатынас орнатты. 1937 жылы КСП Камаладеви Чаттопадьяяны аралға лекциялық турға жіберді. КСП 1936 жылы марксизмді қабылдады және Фейзпурдағы үшінші конференциясында партияны Үндістан Ұлттық Конгресін империализмге қарсы фронтқа айналдыруға бағытталған тезис жасады. 1938 жылғы жазда Анушилан қозғалысының марксистік тобы мен КСП арасында кездесу өтті. Кездесуге Ж.П. Нараян (КСП жетекшісі), Жогеш Чандра Чаттерджи, Тридиб Кумар Чаудхури және Кешав Прасад Шарма қатысты. Анушилан марксистері бұрынғы Анушилан белсендісі Ачарья Нарендра Девамен келіссөздер жүргізді. Анушилан марксистері КСП-ға қосылуға шешім қабылдады, бірақ партия ішінде жеке ерекшеліктерін сақтап қалды. Жогеш Чандра Чаттерджи партия жетекшілігінің әрекетіне наразылық білдіріп, КСП мүшелігінен бас тартты. Трипури сессиясынан кейін Бос Конгресс президенті қызметінен кетіп, «Алға» блогын құрды. «Алға» блогы барлық солшыл элементтерді біріктіретін күш ретінде жұмыс істеуге арналған. «Алға» блогы өзінің алғашқы конференциясын 1939 жылғы 22-23 маусымда өткізді, сонымен бірге «Алға» блогы, КСП, КСРО, Кисан Сабха, Радикалды конгрессмендер лигасы, Еңбек партиясы және Анушилан марксистерінен тұратын Солшылдарды нығайту комитеті құрылды. Осы сәтте, 1939 жылғы қазанда Ж.П. Нараян Анушилан марксистеріне келісімге шақырды. Ол өзінің, Праттул Гангулидің, Жогеш Чандра Чаттерджидің және Ачарья Нарендра Деваның қатысуымен «Соғыс кеңесін» құруды ұсынды. Бірақ бірнеше күннен кейін Бүкіл Үндістан Конгресс комитетінің сессиясында Ж.П. Нараян және басқа КСП жетекшілері Ганди бастаған қозғалыстарға паралель басқа қозғалыстарды бастамауға уәде берді. Солшылдарды нығайту комитеті көп ұзамай тарап кетті, өйткені КСРО, КСП және роялистер одан бас тартты. Анушилан марксистері көп ұзамай КСП-дан шығып, Революциялық социалистік партияны құрды. Нараян 1939 жылы Кутч аймағында КСП көмек жұмыстарын ұйымдастырды. 1940 жылы Рамгарх Конгресс конференциясында КСРО «Пролетариаттық жол» деп аталатын декларацияны жариялады, ол соғыс кезінде Британ империясының әлсіздігін пайдалануды көздеді және жалпы ереуілге, салық төлемеуге, жалға алу төлемеуге шақырды және қарулы революциялық көтеріліске жұмылдыруды ұсынды. Рамгархта жиналған КСП Атқару комитеті КСРО-дан барлық коммунистерді шығару туралы шешім қабылдады. КСП мүшелері 1942 жылғы тамыздағы «Үндістаннан кетіңіз» қозғалысына белсенді қатысты. Социалист болғанымен, Джавахарлал Неру КСП-ға қосылмады, бұл КСП мүшелерінің арасында наразылық тудырды, олар Нерудің социалистік ұрандарын іс-әрекетке айналдыруға дайын еместігін көрді. Тәуелсіздік алғаннан кейін КСП, Ж.П. мен Лохияның ықпалымен Конгресстен бөлініп, Үндістан социалистік партиясын құрды.