Кіріспе
Емен ағашының түрі
Quercus falcata, сондай-ақ оңтүстік қызыл емені, испан емені, жазық жердегі қызыл емені немесе үш бөлікті қызыл емені – еменнің (Quercus туысының бөлігі) бір түрі. Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығысында өсетін бұл ағаш "испан емені" деген атауын ерте испан отарлары орналасқан аймақтардан алған, ал "оңтүстік қызыл емені" атауы оның таралу аймағынан және жаздың соңы мен күзде жапырақтарының түсінен шыққан.
Танымал үлгілер
Мэриленд штатының Queen Anne's County аймағындағы ең үлкен оңтүстік қызыл емені – Queen Anne's County Oak. Бұл емен Романкок жолында орналасқан. 2017 жылдың 23 шілдесінде дауылдан құлады. Ағаштың жасы кем дегенде 200 жыл болған, ол биік және кең жайылған.
Таксономия
Оңтүстік қызыл емен – бук тұқымдасының (Fagaceae) мүшесі және АҚШ-тағы 207 емен түрінің бірі. Ол Quercus туысының Lobatae бөліміне, қызыл емендерге жатады. Quercus falcata-ның келесі синонимдері бар: Quercus aurea, Q. digitate, Q. elongate, Q. hudsoniana, Q. hypophlaeos, Q. nobilis және Q. triloba. Q. falcata 1801 жылы Андре Мишо сипаттаған. Бірнеше оңтүстік қызыл емен гибридтері сипатталған, оның ішінде Quercus × caesariensis (Q. falcata × Quercus ilicifolia) және Quercus × beaumontiana (Q. falcata × Quercus laurifolia).
Этимология
Quercus, латын тілінде "емен" дегенді білдіреді, және одан кейін ерекше атауы, falcata келеді, ол латын тілінде "айшықты пішіндес" деген мағынаны білдіреді, бұл олардың жапырақтарындағы бөлікшелердің пішініне сілтеме жасайды.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Quercus falcata таулы жерлердегі құмды, сазды немесе балшықты топырақта өседі. Мұндай топырақтар көбінесе құрғақ, қышқыл және қоректік заттарға қанағаттандырмайды. Қолайлы жағдайларда, бұл түрді Нью-Йорктің оңтүстігінен (Лонг-Айленд) бастап Флориданың орталық бөлігіне дейін, және батысқа қарай Миссури, Оклахома және Техас штаттарында кездестіруге болады. Таралу аймағының солтүстік-шығыс бөлігінде түр салыстырмалы түрде сирек, көбінесе жағалау бойында ғана табады; ең көп таралуы Оңтүстік-Шығыстағы пидмонт аймағында байқалады.
Экология
Оңтүстік қызыл емені аймақтағы бірнеше басқа қызыл емендермен арасында кездейсоқ будандасу жасайтыны хабарланған. Оңтүстік қызыл еменің қабығы салыстырмалы түрде жұқа болғандықтан, ол зақымдануға осал. Бұл жұқа қабық оттың ағаштарды күйдіріп, із қалдыруына және басқа да зақымдарға оңай әкелуі мүмкін. Қабықтың дөңгеленуі мезикалық жерлерге қарағанда ксерикалық жерлерде артады, бұл оттың жиілігіне бейімделу болуы мүмкін. Оңтүстік қызыл еменің көшеттері қыс айларында бақыланатын өртке төтеп бере алады. Өрттен туған зақым ағашты жүрек шірігіне сезімтал етеді. Бұл саңырауқұлақ емен жапырақтарының қурауына және соңында өлімге алып келуі мүмкін. Еменнің кебуі қазіргі уақытта популяцияға зиян келтірмейді, бірақ Оңтүстік қызыл емені экожүйе үшін маңызды түр ретінде қарастыратындықтан, еменнің кебуін алдын алуға бағытталған шаралар қолға алынуда.
Өсіру
Оңтүстік қызыл емен АҚШ-тың шығысында USDA аймақтары 5a-дан 9b-ға дейін өсіріледі. Ол -23°C-тан -28.8°C-қа (10°F-тан 20°F-қа) дейін төмендейтін және 38°C-қа (100°F) дейін көтерілетін температураны көтере алады.
Қолданылуы
Оңтүстік қызыл емен – әртүрлі қолданысқа ие ағаш, мысалы, еден, жиһаз, құрылыс материалдары және тікелей ағаш өндіру үшін қолданылады, себебі оның ағашы берік, ұзақ өмірлі және ірі дәнді болып келеді. Оңтүстік қызыл еменнің көптеп өсуі АҚШ-тың оңтүстік-шығыс аймағында маңызды рөл атқарады, жылдық қатты ағаш көлемінің шамамен 8,1%-ын құрайды. Оңтүстік қызыл емен ағашының жоғары калориялық құндылығынан оны отын ретінде де пайдаланады. Оңтүстік қызыл еменнен теріні сақтау және өңдеу үшін қолданылатын танин алынады. Оңтүстік қызыл еменнің жақсы дамыған тамыр жүйесі су алабын қорғауға, су тасқынының зиянын азайтуға және топырақтың тұрақтылығын арттыруға көмектеседі. Оңтүстік қызыл емен бұғы, үйрек, күркетабан, әнші құстар және бөденелерге жем беруге жарамды емен жемісін (алқа) береді.