Кіріспе

Orchestra Baobab – 1970 жылы Дакардағы Baobab клубының үй тобы ретінде құрылған сенегалдық топ. Топтың алғашқы мүшелерінің көпшілігі 1960 жылдары Star Band de Dakar тобында ойнаған. Тимбалеро және вокалист Балла Сидибе басқарған топта саксофонистер Иса Сиссоко мен Тьерно Коите, екі әнші, екі гитарист және барабан, конга және бас-гитарадан тұратын ырғақ тобы болды. Құрылғаннан бері топ көбінесе сон кубано, волоф музыкасы және аз дәрежеде манде музыкалық дәстүрлерінің қоспасын орындады. 2019 жылы Сиссоконың және 2020 жылы Сидибенің қайтыс болуынан кейін Тьерно Коите топтың жетекшісі атанды. Orchestra Baobab 1970-ші жылдардағы Африканың ең танымал топтарының біріне айналды, 1987 жылы тарағанға дейін 20 альбом жазды. Бұл тарауға сенегал музыкасының заманауи жанры – мбалакс танымалдылығының артуы себеп болды. Топтың тарағаннан кейінгі жылдары World Circuit бірнеше альбомын CD форматында шығарды, бұл топты Ұлыбритания мен Еуропаның басқа да елдеріндегі әлемдік музыка жанкүйерлері арасында кең танымал етті. Осының нәтижесінде 2001 жылы топ қайта құрылды және «Specialist in All Styles» атты жаңа альбом жарық көрді. Топ үздіксіз гастрольдік сапарлармен айналысып келеді және «Made in Dakar» (2007) және «Tribute to Ndiouga Dieng» (2017) атты тағы екі студиялық альбомын шығарды.

Алғашқы жылдары: 1970-1972

Бастапқы мүшелерінің көпшілігі танымал Star Band тобының қатысушылары болды, олардың түлектері кейін Étoile de Dakar, El Hadji Faye және Youssou N’Dour болып саналады. Star Band – Дакар Майами клубының тұрақты тобы еді. 1970 жылы Дакарда Baobab клубы ашылғанда, саксофонист Баро Н'Диае жетекшілік еткен алты музыкант Star Band-тен тартылып, Orchestra Baobab құрылды. Клубтың аты баобаб ағашының (Adansonia) құрметіне берілген. Топтың алғашқы вокалисттері Касаманс әншілері Балла Сидибе мен Руди Гомис болды, олар Касаманс музыкалық стильдерінің әртүрлілігінен туындаған, ал ең танымал Лайе М'Буп, ол волоф гриот стилінде ән шырқады. Оның волоф тіліндегі өлеңдері және көтеріңкі, мұрындық дауысы Baobab тобының алғашқы хиттерінің дыбысын анықтады. Тоголық гитарист және аранжировщик Бартеми Аттиссо Дакарда заңгерлік мамандық алып, өздігінен үйренген музыкант еді, оның арпеджиолық орындары бірден танымал болды. Баро Н'Диае саксофонымен бірге бұл топтың негізгі құрамын құрады. 1971 жылы Камерунға гастрольдік сапардан кейін Н'Диае орнына тенор саксофонист Иса Сиссоко келді, ол топтың жетекшісі атанды, сонымен қатар кларнетші Питер Удо да қосылды. Сиссоко мен барабаншы Монтага Коите екеуі де Мали және Сенегалдің шығысынан шыққан Маника гриоттарының отбасынан еді. Топтың құрамын Сент-Луиске (Сенегал) жер аударылған марокколық отбасынан шыққан Латфи Бенжелум (ритм-гитара) және Касаманс аймағынан келген Чарли Н'Диае (бас) баяу темптегі латын стилімен толықтырды. Топтың алғашқы жазбалары Orchestre Saf Mounadem деген атпен, бұрынғы Star Band музыканттарынан құралған Orchestre Laye Thiam тобымен бірге шығарылды. Аттиссо музыкалық директор ретінде көрсетілген, ал әншілер Балла Сидибе мен Медуне Диалло (қалғандарға қарағанда Star Band-те сәл ұзақ болған), сондай-ақ Иса Сиссоко да альбом обложкасында аталды. Star Band тобының көптеген жазбалары сияқты, бұл альбом да Ибрагим Кассе өндірген, кейін Францияда Star Band de Dakar Vol. 7 деген атпен қайта басылды. Олардың Orchestra Baobab деген атпен шыққан алғашқы екі альбомы 1970 және 1972 жылдар аралығында Baobab клубында жазылып, топтың өзіндік күштерімен шығарылды. Екеуі де Orchestre du Baobab деген атауға ие.

Танымал болу: 1973-1978

Топ Африка бойынша гастрольдерді жалғастырып, афрокубалық музыка мен сенегалдық дәстүрлердің үйлесімін танымал етті. Елдегі басқа топтардан өзгешеліктері, олар Казаманс гармониясын және Оңтүстік Сенегалдың барабан соғу өнерін Того мен Марокконың әуендерімен, Солтүстік Сенегалдың волоф дәстүрімен біріктірді. 1975 жылдың маусымында қайтыс болғанға дейін Лайе М’Буп дәстүрлі волоф әндерін орындады. Оның орнына Ндиуга Диенг келді, ол 2016 жылы қайтыс болғанға дейін топта қалып жүрді. 1974 жылы 18 жасар әнші М’Буптың ұсынысымен топқа қосылды: ол – кейін 1979 жылы топтан кетіп, жеке орындаушы ретінде үлкен жетістікке жеткен Тион Сек. М’Буп қайтыс болғаннан кейін оның кіші інісі Мапенда Сек кейде вокалмен де айналысты. Топтың испан тіліндегі көптеген хиттерін ана тілі фула тілінде болған Медуне Диалло орындады. Баобаб клубының иелері басқаратын Дакардағы тәуелсіз Buur Records лейблі арқылы топ 1975 және 1976 жылдар аралығында бес альбом шығарды: Bawobab 75, Guy Gu Rey Gi, Senegaal Sunugaal, Visage du Senegaal және Adduna jarul naawo. Олар Musicafrique лейблімен екі альбом жазды: Ndeleng Ndeleng және Une nuit au Jandeer.

Клубтың жабылуы және жаңа жазбалар: 19791982

1970 жылдардың соңында топ Баобаб клубындағы тұрақты өнер көрсетуін аяқтады, ол 1979 жылы жабылды. Осы кезде олар Сенегалдың ең танымал тобы болды, "бір концерт үшін шамамен 4500 доллар гонорар алды". 1982 жылы олар бірнеше кассетаға (1-том: Сенегамбия, 2-том: Нгалам) және LP, "Кен доу веренте" альбомына жеткілікті материал жазды. Бұл жазу сессияларында "Утру орас" әні де жазылды, ол "Сенегал панорамы" әртүрлі орындаушылар жинағына енді.

Қалпына келтіру және таратылу: 1983-1987

1980 жылдар өркендеген сайын, Youssou N'Dour’дың Super Étoile de Dakar тобы бастаған, жаңа фанк үлгісіндегі mbalax Orchestra Baobab-қа қарсы күшті бәсеке көрсетті. 1980 жылдардың ортасында топ жетекшісі Балла Сидибе құрамға екі әйел әншіні қосып, Руди Гомисті жетекші әнші ретінде қайтаруға тырысқанымен, олардың танымалдылығы күрт төмендеді. 1986 жылғы кассеталық шығарылымдары бұрынғы альбомдардай әсер етпеді және 1987 жылы топ дерексіз тарап кетті.

Еуропалық қайта шығарылымдар: 19891999

1980 жылдардың соңына қарай әлемдік музыка Еуропа мен Америка музыка индустриясындағы ең соңғы трендтердің біріне айналды, мысалы, Пол Саймонның "Graceland" альбомы миллиондаған данада сатылды. Бұл арнайы музыкалық лейблдерді африкалық жазбаларды іздеуге және оларды CD форматта қайта шығаруға жетеледі. Мұндай лейблдердің бірі – Ник Голд басқаратын лондондық "World Circuit" компаниясы, 1982 жылғы "Orchestra Baobab" тобының жазбаларын 1989 жылы "Pirate's Choice" деген атпен шығарды, бұл осындай әндердің көптеген пираттық нұсқаларына сілтеме еді. 1992 жылы "World Circuit" 1978 жылғы париждік сессияны бір CD-де қайта жариялады, ал 1993 жылы тағы бір лондондық әлемдік музыка лейблі "Stern's Music" тобының 1981 жылғы альбомдарынан құралған жинақты шығарды. 1998 жылы топтың дебюттік альбомы, сонымен қатар 1970 және 1971 жылдар аралығында жазылған қосымша тректер Нидерландыда "N'Wolof" деген атпен жарық көрді. 1999 жылы неміс лейблі "Popular African Music" тобының 1970-ші жылдардағы жазбаларынан құралған "Roots and Fruit" жинағын шығарды.

Барлық стильдер бойынша маман

Еуропалық шығарылымдарына алған кең таралған мақтаулардан кейін World Circuit тобы 2001 жылы топты қайта құруға көндірді. 2001 жылдың мамыр айында Лондонның Барбикан орталығында ойнау үшін алғашқы құрамның көп бөлігі қайта жиналды. Содан кейін топ өздерінің көптеген классикалық әндерін Лондонның (Ливингстон студиясы), Париждің (Студия Даву) және Дакардың (Студия Ксиппи) заманауи студияларында жаздырды. Нәтижесінде 2002 жылы «Specialist in All Styles» альбомы жарық көрді. Альбомды Юссу Н'Дур өндірді, ал Кубалық әнші Ибрагим Феррер Н'Дурдың өзімен бірге қонақ ретінде қатысты. Феррер 1996 жылы Ник Голд ұйымдастырған және өндірген «Buena Vista Social Club» альбомын жазуға дейін ондаған жылдар бойы зейнеткерлікте болған еді. Альбомның шығарылуымен бірге әлемдік тур өтті, оның ішінде 2002 жылдың қазан айында «Later with Jools Holland» бағдарламасында теледидардағы өнер көрсетулері болды. 2003 жылы музыканттар Трей Анастасио мен Дейв Мэтьюс «Трей мен Дейв Африкаға барады» деген деректі фильмін түсіргенде Orchestra Baobab американдық БАҚ-тың назарына ілікті, ол VH1 телеарнасында көрсетілді. Екеуі Сенегалға сапар шегіп, бағдарлама барысында Orchestra Baobab-пен бірге өнер көрсетті. Олар 2004 жылдың мамырында Дэвид Леттерменнің кешкі шоуында тағы да бірге өнер көрсетті. 2005 жылдың шілдесінде Orchestra Baobab кедейлікті жоюға көмектесу мақсатындағы хабар тарату және қаржы жинау үшін Жоханнесбургте өткен Live 8 концертінде өнер көрсетті.

Дакарда жасалған

2007 жылдың қазан айында Orchestra Baobab тобы World Circuit лейблы арқылы "Made in Dakar" альбомын шығарды, ол сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Альбомда "Pape Ndiaye" және "Nijaay" сияқты олардың классикалық әндерінің жаңа жазбалары кірді. 2009 жылдың мамырында Syllart тобының 1970-ші жылдардағы жазбаларынан құралған "La Belle Époque" жинағы жарық көрді, оған бұрын жарияланбаған бірнеше ән енді. Жинамаға Radio France Internationale тілшісі Пьер Рене Вормстың, топтың тарауына дейінгі алғашқы жылдарына арналған өмірбаяны қоса берілді. 1-дискіде 1971, 1973 және 1976 жылдары Дакардағы Баобаб клубында жасалған жазбалар, ал 2-дискіде 1978 жылғы Париждік студиялық сессиялары бар. 2011 жылы 1973-1976 жылдар аралығында жасалған жазбаларды қамтитын екінші том шықты.

Ндиуга Диенгке арналған құрметті сөз

Алдыңғы шығарылымынан он жыл өткен соң, Атиссо зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Бенжелоунның кетіп, Ндиуга Диенгтің 2016 жылдың қарашасында қайтыс болғаннан кейін, Orchestra Baobab гастрольдік сапарларын және жаңа материалдарды жазуын жалғастырды. Диенгтің орнын оның ұлы Альфа Диенг басты. Балла Сидибе басшылығымен олар 2017 жылдың 31 наурызында «Ндиуга Диенгке арналған құрмет» альбомын шығарды. Альбомда Бенин гитарист Рене Соватше Атиссоның орнын толтырды, ал тұңғыш рет топ құрамен ойнайтын Абдулайе Сиссоконы қабылдады. Сондай-ақ, бұрынғы мүше Тхион Сек және танымал әнші Шейх Ло да қатысты. Альбомның жарық көргеніне орай, Ұлыбритания, Франция және Норвегияда концерттер өткізілген әлемдік турне ұйымдастырылды. Топтың 50 жылдығына таяған кезде оның негізгі мүшелері дүниеден озды. Иса Сиссоко 2019 жылдың наурызында 72 жасында, ал Балла Сидибе 2020 жылдың шілдесінде 78 жасында қайтыс болды. Екі жетекшісінен айырылғандарына қарамастан, Orchestra Baobab ұзақ жылдар бойы саксофонист Тиерно Коите басшылығымен жұмысын жалғастыруға шешім қабылдады. Бұрынғы жетекші әнші Тхион Сек (66 жаста) және бұрынғы гитарист Бартелем Аттиссо (76 жаста) екеуі де 2021 жылы қайтыс болды. Руди Гомис 2016 жылдың қазан айында ауыр менингитпен ауырды және комаға түсті. 2020 жылы ол толыққандай жазылып, 2022 жылдың сәуір айында 75 жасында қайтыс болды.

Марапаттар

15 жыл бойы үзіліп қалғаннан кейін Orchestra Baobab 2001 жылы қайта бірікті. Қайта біріккен топ 2003 жылы BBC Radio 3 World Music Awards-та «Ең үздік африкалық әртістер» және «Сыншылар таңдауы» сыйлықтарын жеңіп алды. Топ 1987 жылы үзіліске кеткеннен бергі алғашқы альбомы – «Specialist in All Styles» үшін екі сыйлықты да иеленді. «Үздік африкалық әртістер» сыйлығын жеңіп алу арқылы Orchestra Baobab Кассе Мади Диабате мен Тони Аллен сияқты африкалық музыканттарды басып өтті.