Кіріспе

1985 жылғы британдық ғылыми-фантастикалық қорқынышты фильм, Тобе Хупердің туындысы. Lifeforce – 1985 жылғы британдық ғылыми-фантастикалық қорқынышты фильм. Режиссері – Тобе Хупер, сценарий авторлары – Дэн О’Бэннон мен Дон Джейкоби, басты рөлдерде – Стив Рейлсбек, Питер Ферт, Фрэнк Финлей, Матильда Мей және Патрик Стюарт. Колин Уилсонның 1976 жылғы «Ғарыш вампирлері» романының негізінде түсірілген бұл фильмде еуропалық ғарыш кемесінің экипажы шетелдік ғарыш кемесінің бортында табылған, тоқтатылған анимация күйіндегі үш адамды жерге әкелгеннен кейін болатын оқиғалар көрсетіледі. Lifeforce-тың екі нұсқасы шықты: 116 минуттық «халықаралық нұсқа» және американдық дистрибьютор TriStar Pictures-тің тапсырысымен жасалған 101 минуттық нұсқасы. Lifeforce көбінесе жағымсыз пікірлер алды және кассада сәтсіздікке ұшырады, бірақ кейіннен культты фильмге айналды.

Сюжет

Полковник Том Карлсеннің басшылығындағы британдық және американдық ғарыш шаттлының экипажы Хэлли кометасының комасында жасырылған 150 миль (241 км) қашықтықтағы ғарыш кемесін табады. Ішінде экипаж жүздеген құрғаған, жартасқа ұқсас жаратылыстарды және үш жалаңаш адам тәрізді денелерді (екі еркек және бір әйел) шыны ыдыстардың ішіндегі тоқтаулы тіршілік күйінде табады. Қайту сапарында басқару орталығы «Черчилльмен» байланысты жоғалтады. Құтқару миссиясы «Черчилльдің» өрттен қирап қалғанын анықтайды. Экипаж қаза тапқан, құтқару капсуласы жоғалған, бірақ денелер сақталған үш контейнер зақымдалмаған күйде қалады. Денелер Лондондағы Еуропалық ғарыш зерттеу орталығына жеткізіледі. Автопсия жасамас бұрын әйел ғарышкер оянады және күзетшінің өмір күшін сорып алады. Ол нысаннан қашып, басқа адамдардың өмір күшін сорып алады. Екі еркек вампир оянады және қашуға зорлықпен тырысады, бірақ екінші күзетші лақтырған гранаталармен жойылғандай көрінеді. Әйел ғарышкердің өмір күшін сорған күзетшісі өлімінен екі сағат өткен соң қайта тіріледі, басқалардың өмір күшін сору қабілетімен. «Черчилльдің» құтқару капсуласы Карлсенмен бірге табылады. Ол «Черчилльдегі» оқиғаларды, соның ішінде әйел вампирдің контейнерін ашуға және оның өмір күшімен бөлісуге мәжбүр болғанын еске түсіреді, бұл «Черчилль» экипажының өмір күшін соруға әкелді. Ол Жерді сол тағдырдан құтқару үшін шаттлға от қойып, капсуламен қашып кетті. Гипноз кезінде оның әйел ғарышкермен психикалық байланысы бар екені анықталады және ол оның пішін өзгерту қабілетін ашады. Карлсен және SAS полковнигі Колин Кейн оны Йоркширдегі психиатриялық ауруханаға іздейді, онда олар оның аурухана директоры доктор Армстронгтың күшті седацияланған денесінде тұтқындалғанын сендіреді. Екі еркек вампир бұрынғы денелерін өлтірген сарбаздардың пішініне еніп, аман қалған, енді Лондон халқына жұқтыруда. Әйел ғарышкер өзінің седацияланған қожайынынан қашып, жоғалады. Әскери жағдай жарияланады, өйткені вампирлер адамдардың өмір күшін сіңіріп көбейеді. Өмір күші ер вампирлер арқылы әйел вампирге жеткізіледі, ол энергияны олардың ғарыш кемесіне жібереді, ол қазір Лондонның үстінен геосинхронды орбитада. Доктор Фаллада ер вампирді ежелгі «қорыш темірден» жасалған қарумен жарақаттайды. Ол, Карлсен және Кейн вампирлердің Хэлли кометасының келуімен бірге Жерге кезең-кезеңмен келгенін және вампир туралы аңыздарды тудырғанын болжайды. Ол қаруды Кейнге тапсырады, ал ол қайтыс болады. Карлсен әйел вампирді Сент-Пол соборында іздейді, онда ол құрбандық тақтасында жатып, ғарыш кемесіне энергия жіберуде. Ол Карлсенмен өмір күштерін бөліскендіктен, енді олардың бірінің бір бөлігі екенін жариялайды. Кейн екінші еркек вампирді өлтіріп, қаруды Карлсенге лақтырады, ол өзін және әйел ғарышкерді бір мезгілде жарақаттайды. Энергияның күшті жарылысы Сент-Пол соборының күмбезін жарып жібереді. Екеуі энергия бағанасымен ғарыш кемесіне көтеріледі, ол Кейн қарап тұрғанда кометаға қайта оралады.

Өмірбаян

Lifeforce – Тоби Хупердің Cannon Films компаниясымен жасаған үш фильмнің алғашқысы, 1982 жылы продюсер Стивен Спилбергпен бірлесіп түсірілген "Poltergeist" фильмінен кейін. Қалған екі фильм – "Марстан келген баскыншылар" және "Техасқа арналған тісті ара 2" фильмдерінің жаңадан түсірілуі. Хуперге рұқсат берілгенге дейін Майкл Виннерге фильмді түсіру мүмкіндігі ұсынылған. Lifeforce көбінесе Hammer Film Productions компаниясының "Quatermass and the Pit" фильмінің қайта түсірілімі екені айтылады. Сұхбатында режиссер Тоби Хупер, Cannon Films компаниясының оған 25 миллион доллар, толық еркіндік және Колин Уилсонның "Ғарыш вампирлері" кітабын бергенін айтты. Хупер содан кейін қаншалықты қуанғанын бөлісті: "Мен өзімнің бастапқы қадамдарымға оралып, 70 мм-лік Hammer фильмін түсіремін деп ойладым".

Сценарий

Сценарийді Дэн О'Бэннон мен Дон Джейкоби жазды (екеуі де Тобе Хупермен «Марстан келген басып алушылар» фильмінде жұмыс істеді). Хупер романдағы астероид белдеуінің орнына, сценарийде Галлей кометасын пайдалану идеясын келтірді, себебі комета фильм шыққаннан кейін бір жылда Жерге жақындап өтетін болды. Сондай-ақ, уақыт шектеулері де 21 ғасырдың ортасынан қазіргі күнге өзгертілді. Кейін Хупер: «Менің түсінігімше, кітаптың рухы әбден сақталған. Колин Уилсонның романы болашақта болғанмен, мен оны заманауи туындыға айналдырдым. Сонымен қатар, мен Галлей кометасын байланыстырдым, осы кометаның ішінде олар шетелдік кемені табады. Ол Галлей кометасының құйрығында миллиондаған жылдар бойы, бір түрлі паразиттей саяхаттады. Бірақ, менің ойымша, фильм Колин Уилсонның ниеттенген рухани сезімін бейнелейді». Колин Уилсон фильмнің нәтижесіне наразы болды. Ол былай деп жазды: «Джон Фаулз маған «The Magus» фильмі ең нашар фильм екенін айтқан еді. «Өмірлік күш» фильмін көргеннен кейін, оған мен одан да нашар фильм тапқанымды хабарладым». Кейін Хупер: «Lifeforce-тың визуальды бөлігі тамаша болды, бірақ сценарий жетіспеді. Оны толығымен өзгертуден басқа шара жоқ еді. Фильм бастапқыда «Ғарыш вампирлері» деп аталды, және шындығында осылай аталуы керек еді. Осы атпен сіз сол суретті мүлдем басқа көзбен қарар едіңіз!»

Кастинг

1984 жылдың ақпан айында Билли Айдол "Dancing with Myself" бейнебаянын түсірген Хупер оған басты рөлде вампир болуды ұсынғанын, бірақ гастрольдік міндеттемелері болғандықтан ол ұсыныстан бас тартқанын айтты. 1984 жылдың сәуірінде Джон Джилгуд: "Менің алдыма жақында "Ғарыш вампирлері" деген фильмде ойнау үшін үлкен ақша сомасы ұсынылды, мен оған көңілім толып, келісуге жақын болдым, себебі ақша керек еді. Бірақ олармен келесі рет байланысқанда, соманың көлемі күрт екі есеге азайтылған екен, сондықтан мен бас тарттым" деді.

Түсірілім

Фильмнің түсірілімі 1984 жылдың 2 ақпанында басталды. Фильм Ұлыбританияда түсірілді. Бастапқы жоспар бойынша 17 аптаға есептелген, бірақ түсірілім 5 аптаға созылды. "Кеннон компаниясының қызметкерлері тамаша болды", - деді Рэйлсбек. "Олар Тобеге тек қана: 'Түсірілісті жалғастыр'", деді. Ер вампирлердің бірін сомдаған Билл Малиннің айтуынша, фильм түсірілім барысында кестеден шығып кетті. Осының салдарынан бірнеше маңызды сахналар түсірілмей қалды және студияда қаржы таусылғандықтан фильм бір кезде тоқтатылды.

Музыка

Джеймс Хорнерге Генри Манчини шақырылғанға дейін алғашқы рет музыка жазу ұсынылды, ол Лондон симфониялық оркестрін пайдалана отырып, 90 минуттық, кейде атональды және амбиент музыкадан тұратын музыка жазды. Манчини фильмді шетелдік ғарыш кемесін табу және зерттеу, сондай-ақ үш шетелдікті «Черчилльге» қайтаруды қамтитын 15 минуттық, көбінесе диалогсыз ашылу сахнасының бастапқы идеясына негізделген фильм жасауға келісті, осы үшін ол тональды «ғарыш балетін» құрастырды. Нәтижесінде, фильмнің атауы «Lifeforce» деп өзгертілді, ол ғарыш вампирлері құрбандарынан сорып алатын рухани энергияны білдіреді. «TriStar Pictures» АҚШ-тағы кинопрокат үшін 101 минуттық отандық монтаж жасады, оны Майкл Камен жартылай қайта жазды, бірақ Генри Манчинидің түпнұсқа музыкасының көп бөлігі сақталды. Тобе Хупер монтаждаған «Lifeforce» фильмінің алғашқы нұсқасы 128 минуттық болды. Бұл соңғы нұсқадан 12 минутқа ұзақ, онда бірнеше сахналар қысқартылды, олардың көпшілігі «Черчилль» ғарыш кемесінде болды. Басты британдық астронавт Деребридж рөлін ойнаған Николас Боллдың айтуынша, ғарыш кеңістігінде тым көп материал болғандықтан, «Черчилль» сахналарының көп бөлігі жойылды. Сондай-ақ, Николас Боллдың көптеген кадрлары 1985 жылы Ұлыбританиядағы «Wogan» ток-шоуында берген сұхбатына сәйкес, монтаж бөлмесінде қалды. АҚШ-тағы отандық монтажда несиеленгеніне қарамастан, келесі актерлер фильмнен алынып тасталды: Джон Вуднат, Джон Форбс Робертсон және Рассел Сомерс. Джеффри Фредерик ойнаған «Черчилльдің» командирі Роулинстің британдық екені белгілі болды, бірақ пост-өндірісте оның дауысын Патрик Джордан дубляждайды деп шешілді. Сондай-ақ, АҚШ нұсқасында Джеффри Фредериктің «Черчилльде» естілетін дауысының бір бөлігі дубляждалды.

Кассалық жинақ

1985 жылғы 21 маусымда "Lifeforce" шықты, бірақ прокатта үлкен табыс әкелмеді.

Сыни жауап

Фильм шыққаннан кейін американдық сыншылардың жағымсыз пікірлерін алды. The New York Times газетінің журналисі Джанет Маслин: «Оның стилі соншалықты өткір және фрагменттелген, Lifeforce фильмін гистериялық вампир порнографиясына айналдырады» деп жазды. Майкл Уилмингтон Los Angeles Times газетінде фильм «өте ерекше фильм [сондай] оны түсіну қиын» екенін айтты. Джей Карр The Boston Globe газетінде «оның тақ кеп билеген зомби сияқты ойнайтынын» жазды. Джон Клют «Lifeforce» фильмін «өте ақымақтық» деп атады. Леонард Мальтин фильмді «толыққанды ақылға сыймайтын» деп сипаттап, «күлкілі, бірақ соншалықты ерекше, қызықты» деді. Екінші жағынан, қорқыныш және комикс жазушысы С. Дж. Хендерсон фильмді жоғары бағалады: «Lifeforce – керемет фильм, және ол жасалған ең зиялы вампир фильмі болуы мүмкін. [Lifeforce ұсынған идеялар] [басқа вампир фильмдерінен] әлдеқайда жоғары, олардың барлығынан асып түседі, жарық жылдары алда. Осы фильмді қозғайтын – оқиғасы. Lifeforce – нағыз, ойлы ғылыми фантастика жанкүйерлеріне арналған фильм». Эндрю Миглиор мен Джон Стрисик өзінің «Lurker in the Lobby» еңбегінде Колин Уилсонның «Ғарыш вампирлері» романының жазылу себебін түсіндірді: бұл Х. П. Лавкрафттың баспашысы Август Дерлеттің Уилсонға (Лавкрафттың жазуын сынға алған) өзі Лавкрафт стилінде роман жазуға шақыруының нәтижесі болды (осы шақыру үш романның тууына себепкер болды: «Ақыл паразиті», «Ғарыш вампирлері» және «Философ тасы»). Олар былай деді: «Lifeforce – масштабты, жарқын фильм, апокалиптикалық Лондонның көріністерін жіберіп алмайсыз. Бұл фильм, әрине, Найджел Кнейлдің «Кватермасс» туындысына жасалған құрмет, және Лавкрафт мифологиясында терең тамырлар тартқан». Rotten Tomatoes веб-сайтында Lifeforce 32 сыншының пікіріне сүйене отырып, 56% мақұлдау рейтингісіне ие, орташа бағасы 5,5/10. Пікірлерде: «Lifeforce – өте ерекше және орындалуында біркелкі емес, бірақ басқа әлемге саяхат жасаған ғылыми фантастикалық фильм, қорқыныш элементтерімен толық». Metacritic сайтында фильм 12 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкала бойынша 50 балға ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.

Үй медиасы

Ұлыбританияда алғаш рет видеода көрсетілген нұсқасы ауыр өңделген американдық "ішкі кесім" болды. Толық "халықаралық кесім" 2000 жылдары MGM компаниясы шығарғанға дейін қолжетімді болған жоқ. "Халықаралық кесімнің" АҚШ-тағы алғашқы шығарылымы 1994 жылы MGM/UA компаниясының кең экранды, қарама-қарсы форматтағы лазерлік дискісінде жарық көрді. Scream Factory 2013 жылдың 18 маусымында Lifeforce фильмін Blu-ray/DVD жинағы ретінде шығаратынын хабарлады. Бұл жинаққа АҚШ-тың ішкі кесімі және фильмнің халықаралық кесімі енді. Arrow Video Lifeforce фильмін 2013 жылдың 14 қазанында Ұлыбританияда екі дискілі Blu-ray арнайы басылым ретінде шығарды, ол АҚШ-тағы Blu-ray нұсқасымен бірдей мүмкіндіктерге ие болды. 2022 жылдың 24 мамырында Scream Factory компаниясы 4K Ultra HD Blu-ray шығарды, ол 4K ажыратымдылығында 101 минуттық АҚШ кесімін және Blu-ray ажыратымдылығында 116 минуттық халықаралық кесімді қамтиды.