Кіріспе
American Law Institute анықтамалық сериясы
Америка құқығында, Restatements of the Law – судьялар мен адвокаттарды жалпы құқық принциптерімен таныстыру мақсатында жазылған құқықтық тақырыптар бойынша жинақталған еңбектер. Бүгінгі таңда Restatements of the Law-тың төрт сериясы бар, олардың барлығы 1923 жылы құрылған судьялар, құқық ғалымдары және тәжірибелі мамандардан тұратын American Law Institute ұйымы тарапынан жарық көрген.
Прецедент ережесімен байланыс
Жеке қайта баяндама томдары негізінен сот шешімдерінің жинақтары болып табылады, бұл ортақ құқық бойынша судьялар жасаған доктриналар, олар stare decisis (прецедент) принципінің арқасында уақыт өте келе біртіндеп дамиды. Заңның қайта баяндамалары өздері бойынша міндетті емес болғамен, егер олар бірнеше жыл бойы заң профессорларының, тәжірибелі адвокаттардың және судьялардың кеңінен қатысуымен жасалса, олар маңызды ықпалға ие болуы мүмкін. Олар американдық құқықтық қауымдастықтың заңның қандай екендігі және кейбір жағдайларда қандай болуы тиіс екендігі туралы консенсусын көрсетуге арналған. Гарвард құқық мектебі Заңның қайта баяндамаларын былай сипаттайды: ALI-нің мақсаты – істерден «қара әріп заңын» бөліп шығару, ортақ құқықтағы бағытты көрсету және кейде заң ережесінің қандай болуы керектігін ұсыну. Адамдар ортақ құқықтың қолданыстағы ережелерін қағидалар немесе нормалар жинағы түрінде қайта баяндайды. Әр қайта баяндама бөлімінде қара әріппен жазылған қағида, түсіндірмелер мен мысалдар, сондай-ақ репортерлердің ескертпелері түрінде осы бөлімдегі қағидаға кірген барлық сот істерінің егжей-тегжейлі талқылануы бар. Адвокат заңдық құжатта қайта баяндама бөлімін келтіру арқылы судьяның назарына кез келген ортақ құқықтық доктрина бойынша сот шешімдерінің мұқият зерделген тұжырымын ұсына алады. Судья содан кейін қайта баяндама бөлімін қарастырып, оны қолданыстағы іске қалай қолдануға болатыны туралы негізделген шешім қабылдай алады. Соттар қайта баяндама бөлімдерін заң ретінде қабылдауға міндетті емес, бірақ олар көбінесе олай жасайды, өйткені мұндай бөлімдер сол юрисдикциядағы немесе жаңадан туындаған мәселелер бойынша қалыптасқан заңды дәл қайта баяндайды және басқа юрисдикциялар ұстанатын қазіргі үрдісті көрсету тұрғысынан маңызды. Құқықтық есептер жиі кездесетін АҚШ-тан тыс ортақ құқық юрисдикцияларында қайта баяндамалар сирек кездеседі. Австралияның жоғары сотының бұрынғы судьясы Уильям Гаммоу АҚШ-та қайта баяндамалардың қажеттілігін жалпыұлттық сот шешіміне ие болмауымен байланыстырады. Заң белгіленбеген немесе штаттар арасында үлкен айырмашылықтар бар мәселелерде ALI қайта баяндама жасауға мүмкіндік алмайды. Мысалы, қылмыстық құқық саласында ALI заң шығарушыларды қандай заңдарды қабылдау керектігі туралы бағыттауға арналған Ұлгілік қылмыстық кодексті жасады.
The ALI's aim is to distill the "black letter law" from cases, to indicate a trend in common law, and, occasionally, to recommend what a rule of law should be. In essence, they restate existing common law into a series of principles or rules. Each Restatement section includes a black letter principle, comments, and illustrations, and, in the form of reporters' notes, a detailed discussion of all the cases that went into the principle summarized in that one section. By citing a Restatement section in a legal brief, a lawyer may bring to the attention of a judge a carefully studied summary of court action on almost any common law legal doctrine. The judge can then consider the Restatement section and make an informed decision as to how to apply it in the case at hand. While courts are under no formal obligation to adopt Restatement sections as the law, they often do because such sections accurately restate the already established law in that jurisdiction, or on issues of first impression, and are persuasive in terms of demonstrating the current trend that other jurisdictions are following. Restatements are rare in common law jurisdictions outside of the United States, where law reports are more frequent. Former Justice of the High Court of Australia William Gummow attributes the requirement for Restatements in the United States to the lack of a nationwide court of final common law adjudication. On subjects where the law is not settled or states differ too widely, the ALI has not been able to produce a Restatement. In the area of criminal law, for example, the ALI formulated the Model Penal Code, intended to guide legislators on what statutes they should enact as law.
Әсері
Заңның қайта жаңартылуы – ортақ құқықтың дерлік барлық саласын қамтитын, ең беделді және көп қолданылатын екіншілік құқықтық көздердің бірі. Заңның қайта жаңартылуы екіншілік құқықтық көз ретінде қарастырылса да (біріншілік құқықтық көздермен салыстырғанда), АҚШ-тың соттары оларды қабылдауы олардың құқықтық мәртебесін көрсетеді. Рестаменттер 150 000-нан астам сот шешімдерінде сілтеме жасалған. 1923 жылдың желтоқсанында Бенджамин Н. Кардозо Йель құқық мектебіндегі лекциясында Рестаменттердің болашақ маңыздылығын былай түсіндірді: «Соңында, Институттың атынан және санкциясымен, барлық осы сынақтар мен қайта сынақтардан өткеннен кейін, ол кодекстен кем және трактаттан артық болады. Ол бұйрық беру емес, көндіру үшін бірегей құқықпен жабдықталады. Ол біріктірілген ойды және біріктірілген дауысты білдіреді. Университеттер, соттар және адвокаттар оның құрылысына қатысады. Мен мұндай қайта жаңартудың біздің заңды біріктіруге қабілеттілігіне сенімдімін». Эндрю Берроуз өзі құрған Ағылшын заңының әділетсіз байыту туралы қайта жаңартылуын дайындау үшін кеңесші топтың жұмысына бағыт берген Заңның қайта жаңартылуы туралы айтады.
When, finally, it goes out under the name and with the sanction of the Institute, after all this testing and retesting, it will be something less than a code and something more than a treatise. It will be invested with unique authority, not to command, but to persuade. It will embody a composite thought and speak a composite voice. Universities and bench and bar will have had a part in its creation. I have great faith in the power of such a restatement to unify our law. Andrew Burrows refers to the Restatements of the Law as informing the work of the advisory group that he convened to produce A Restatement of the English Law of Unjust Enrichment in the introduction to that work.
Бірінші
1923 және 1944 жылдар аралығында Америка құқық институты агенттік, заңдардың қақтығысы, шарттар, сот шешімдері, мүлік, өтеу, кепілдік, зиян келтіру және сенім туралы жинақтарды жариялады. Бұл серия 2015 және 2019 жылдары тиісінше Еңбек құқығы және Жауапкершілік сақтандыру салаларындағы жинақтардың жарық көруімен кеңейтілді. Қазіргі таңдағы жобалар серияны одан әрі кеңейтуге бағытталған, олар Америка үндістерінің құқығы, қайырымдылық және коммерциялық емес ұйымдар, балалар мен заң, тұтынушылар шарттары, авторлық құқық, корпоративтік басқару және АҚШ-тың халықаралық коммерциялық және инвесторлық мемлекеттік арбитраж туралы заңдар жинақтарын әзірлеуде.
Екінші
1952 жылы Институт бастапқы Рестаменттерді жаңа талдаулар мен ұғымдармен, сондай-ақ кеңейтілген құзыреттермен жаңартуды бастады. (АҚШ-тың халықаралық құқық туралы Рестаменті де жасалды.) Заңның екінші Рестаменті заңдағы өзгерістер мен дамуларды көрсету мақсатымен, сондай-ақ қабылданған ұстанымдардың негіздемелерін толыққанды түсіндіретін, кеңейтілген түсініктемелер мен мағыналы мысалдарды қамтитын жаңа форматты енгізу үшін жүзеге асырылды. Мысалы, көбінесе томдарға Баяндамашының ескертпелері кіретін еді, онда айтылған қағидалар мен ережелердің негіздері және оларды қолдаған құзыретті органдар туралы толық мәлімет берілген. Заң зерттеушілеріне қолайлы болу үшін екінші томдық серияда West Publishing Company компаниясының Digest System жүйесіндегі негізгі нөмірлерге және Lawyers Cooperative Publishing Company компаниясының American Law Reports аннотацияларына сілтемелер қосылды. Бұған қоса, қосымша томдарда әрбір тақырып бойынша Рестаменттерге сілтеме жасалған мемлекеттік апелляциялық және федералды соттардың шешімдерінің тұжырымдық абзацтары да бар болды.
Үшінші
Рестаменттердің үшінші сериясы 1987 жылы АҚШ-тың сыртқы қатынастар заңының жаңа редакциясымен басталды. Үшінші Рестамент қазірде Агенттік, Заңгерлерді реттейтін заң, Мүлік (ипотека, сервитуттар, өсиеттер және басқа да иелік берулер), Қайтару және әділетсіз байып алу, Кепілдік және кепілдеме, Деликттер (өнімдерге жауапкершілік, жауапкершілікті бөлу, экономикалық зиян және денелік және эмоционалдық зиян), Трасттар және Әділетсіз бәсекелестік кітаптарын қамтиды. Қазіргі уақытта үшінші серияның аясында Заңдар қақтығысы және Деликттер (құлықтау және жеке өмірге қатысты, адамға қасақана жасалған деликттер, өтеу шаралары және қорытынды ережелер) тақырыбында жаңа жобалар жүргізілуде.
Төртінші
2018 жылы жарық көрген АҚШ Сыртқы қатынастар заңы туралы жинақ, «Қайта жазу», төртінші сериясының аяқталған алғашқы томы болды; алайда, бұл сол тақырыптағы үшінші серияның бұрынғы томына толық жаңарту емес, келісімдер, сот юрисдикциясы және мемлекеттік иммунитет тақырыптары бойынша таңдалған мәселелермен ғана шектелген. «Қайта жазудың» төртінші сериясы аясында Мүлік құқығы бойынша басқа да жаңа жобалар қазіргі уақытта жүріп жатыр.