Кіріспе

Ежелгі Египет құдайы Птах /t/ɑː/ (қайта құрастырылған; Φθά; Финикия: 𐤐𐤕𐤇, латын әрпімен: ptḥ) – шеберлер мен сәулетшілердің қамқоршы құдайы. Мемфис үштігінде ол Сехметтің күйеуі және Нефертемнің әкесі. Ол сонымен қатар дана Имхотептің әкесі деп есептелген.

Шығуы және символикасы

Птах – Мысырлық жаратушы құдай, ол әлемді ойлап шығарды және оны сөздің шығармашылық күші арқылы жаратылысқа келтірді. Мысырдың жиырма екінші династиясына жататын Птахқа арналған мадақтау гимнінде Птах "әлемді өз жүрегінің жобасымен жасады", ал жиырма бесінші династиядан табылған Шабака тасында Птах "барлық құдайларға және олардың бастарына осы жүрек және тіл арқылы өмір сыйлады" делінген.

Культтің дамуы

Птах құдайына табынушылық бүкіл Египетке жылдам тарады. Ескі Патшалықтың маңызды патшалық жобаларында Птахтың бас діни қызметкерлері ерекше іздестірілді және патшаның бейіт кешендерін безендіруге жауапты бас сәулетшілер мен шебер қолөнершілер рөлін атқарып, уәзірмен бірлесіп жұмыс істеді. Жаңа Патшалықта құдайға табыну әртүрлі жолдармен дамыды, әсіресе оның туған жері Мемфисте, сондай-ақ Фивада, патша қабірлерінің жұмысшылары оны қолөнершілердің қамқоршысы ретінде құрметтеді. Осы себепті, дұғаларды тыңдайтын Птахтың тілеу орны жұмысшылар мен қолөнершілердің тұратын ауылы Дейр-эль-Мединаның жанында салынды. Мемфисте адамдармен байланыс жасаушы рөлі құдайдың қасиетті орнын қорғайтын қоршаудың сыртқы түрінде айқын көрінді. Қабырғаларға үлкен құлақтар ойылып салынған, бұл оның дұғаларды тыңдайтын құдай екенін көрсетеді. Он тоғызыншы династия кезінде оның құрметі артып, ол Рамзес империясының төрт ұлы құдайларының біріне айналды. Пи-Рамсесте оған рәсімдер мен тәж кигізудің шебері ретінде табынушылық етілді. Үшінші аралық кезеңде Птах монархияның орталығына қайта оралды, онда фараонның тәж кигізу рәсімі қайтадан оның ғибадатханасында өтті. Птолемейлер бұл дәстүрді жалғастырды, ал Птахтың бас діни қызметкерлері патша отбасымен тығыз байланыста болды, кейбіреулері тіпті патшалық қаннан тараған қазыналарға үйленді, бұл олардың Птолемей сарайындағы маңызды рөлін анық көрсетеді.

Мұра

Мемфис қолөнершілердің қамқоршысы Птах құдайының қорғауында деп саналған. Оның үлкен ғибадатханасы, Хут ка Птах ("Птахтың касының қоршауы" деген мағынада) қаладағы ең көрнекті құрылыстардың бірі болды. Бұл сөз ежегі грек тіліне Αἴγυπτος (Aiguptos) түрінде өтті, латын тіліне Aegyptus болып енді, кейін орта француз тілінде Egypte деп дамыды және ағылшын тіліне орта ғасырдағы Egipte түрінде, соңында Egypt болып енді. Птах – Джузеппе Вердидің "Аида" операсында есімдері аталған құдайлардың бірі. Ол 1-ші актінің 2-ші көрінісіндегі "Possente Fthà" ("О, құдіретті Птах") хорында шақырылады; бұл хор операның соңында, басты кейіпкерлер Аида мен Радамес қайтыс болғанда "Immenso Fthà" ("Зор Птах") ретінде қайта орындалады. 5011 Птах – египет құдайының құрметіне аталған астероид. Птах Рик Риорданның "От тағында" романында екінші дәрежелі кейіпкер ретінде пайда болады. Бахарияның жер астындағы катакомбаларда шиыршық іздеп жүргенде, басты кейіпкер оны шақырады. Птах содан кейін егеуқырлардың садақтары мен сандалдарын жеп, бұрынғы басып алушылар әскерін жеңген мифтегідей, мумиялар әскерін жою үшін егеуқырлар әскерін жібереді.