Кіріспе

Британдық елші және спортшы (1745–1799)

Джон Фредерик Саквилл, 3-ші Дорсет герцогы, КГ (25 наурыз 1745 – 19 шілде 1799) – Лорд Джон Филипп Саквиллдің жалғыз ұлы, 1-ші Дорсет герцогы Лайонел Саквиллдің екінші ұлы. Оның анасы – бұрынғы леди Фрэнсис Левесон Гоуэр. Ол 1769 жылы ағасы Чарльз Саквилл, 2-ші Дорсет герцогының қайтыс болуынан кейін герцогтік мұрагері болды. 1784 жылдан бастап Франциядағы британдық елші қызметін атқарды және 1789 жылдың тамызында Француз революциясының шиеленісуінен кейін Англияға қайтып келді. Дорсет крикетке деген құштарлығымен есімдеріне іңірді. Ол өте жақсы ойыншы болғанмен, сонымен қатар маңызды демеуші де еді, бірақ оның қызығушылығының себебі құмар ойындар болды, себебі крикет 18-шы ғасырда құмар ойыншылар үшін басты көңіл көтеру болды. Оның басқа спорттық қызығушылықтары бильярд және тенниспен байланысты. Ол сондай-ақ әйелдерге құмар адам ретінде де танылды.

Саясат

Дорсет 1768 жылы Кент графлығынан парламент депутаты болып сайланды, қарсы кандидат болмады. Ол 1769 жылы ағасы қайтыс болғаннан кейін 3-ші Дорсет герцогы атанғанға дейін осы мәндемеде отырды. 1769 жылы Кент графтығының лорд-лейтенанты болып тағайындалды және 1797 жылға дейін осы қызметте болды. 1783 жылы ол Гвардия емендерінің капитаны болды, ал келесі жылы Парижге сапар шекті. Англияға оралғаннан кейін өмірінің соңына дейін үй шаруашылығының лорд-стюарды қызметін атқарды.

Крикет

Саквилл Вестминстерде білім алды, онда ол крикеттің белгілі жақтаушысы болды. Одан кейін ол Хэмпширдегі Хэмблдон қаласында орналасқан Хэмблдон крикет клубына қосылды, ол сол кездегі жетекші крикет клубы еді. Оған Картузиандық сэр Хорацио Манн және оның ең қаһарлы қарсыласы, Этон мен Суррейдің лорды Танкервилл қосылды. Дорсет жарысқа құштар бәсекелес репутациясын алды. 1773 жылы «Morning Post» газеті былай деп жазды: «Герцог соққыдан бірнеше ұпай жинағаннан кейін, қарсыластар оның шайқасына тым әдепсіздікпен жақындап, толық соққы жасауына кедергі келтірді; Ол осы әділетсіздікке наразылық білдіріп, олардың қауіпті екенін көрсетті, бірақ бұл әсер етпеді, ол белгілі бір жігермен допты толық қуатпен соқты, соның салдарынан бір мырза жерге құлады». Сол жылы Дорсет қалаға Севеноакстағы Вайн крикет алаңын, номиналды жалдамаға берді. Бұл Англиядағы ең көне крикет алаңдарының бірі. Ұлттық деңгейдегі алғашқы крикет матчы осы алаңда 1734 жылы өтті, онда «Кент мырзалары» «Сассекс мырзаларын» жеңді. Севеноакс қалалық кеңесі әлі де Вайн крикет клубына ие, бірақ 19 ғасырда павильон салынғаннан кейін жалдама екі есеге артты. Олар сондай-ақ лорд Саквиллге (сұраған жағдайда) жыл сайын 21 шілдеде бір крикет доптарын төлеуге міндетті. 1775 жылы Дорсеттің командасының көрсеткіші нашар болғандықтан Артиллерия алаңында ірі тәртіпсіздіктер болды. 1782 жылы «Morning Chronicle» газеті былай деп жазды: «Ол заманауи салтанат пен ескі ағылшын спортының еркектігін біріктіруге тырысатын ақсүйектердің санатындағы сирек тұлғалардың бірі». Дорсеттің крикетке демеушілігі қымбатқа келді – 1783 жылы «Whitehall Evening Post» газеті Дорсеттің командасын ұстауға кеткен шығын, тісімдерден бұрын, жылына 1000 фунтқа жететінін хабарлады. Бұл көп ақша еді, бірақ оның замандастарының жарысқа жұмсаған қаражатынан кем. Сонымен қатар, Дорсеттің «крикет, теннис және бильярдта» теңдесі жоқ екені айтылды. Дорсет Франциядағы британдық елші болғаннан кейін, ол жергілікті тұрғындар мен британдық эмигранттар арасында крикетті насияттауға тырысты, ал «The Times» газеті Францияда ат жарысының танымалдылығы төмендеп, Дорсеттің ұсынысымен крикет оның орнын басып алғанын атап өтті. 1786 жылы «The Times» газеті кейбір ағылшын мырзаларының Шан-Элизеде өткізген крикет матчы туралы былай деп жазды: «Дорсет герцогі әдеттегідей шеберлігімен және белсенділігімен көзге түсті. Алайда, француздықтар біздей дене күшіне ие емес, сондықтан оларды жарысқа қатысқанда көру сирек».

Ұлыбританияның Францияда орналасқан елшісі

1784 жылы Дорсет Франциядағы британ елшісі қызметіне тағайындалып, Парижге көшті. Оның ресми лауазымы – Төтенше және толық өкілетті елші. 1789 жылдың 16 шілдесінде, Бастилияға шабуылдан кейін екі күн өткен соң, Дорсет Сыртқы істер министрі Фрэнсис Осборнға, Лидстің 5-ші герцогына былай хабарлады: «Осылайша, мырза, бізге белгілі ең үлкен революция, оқиғаның масштабын ескерсек, салыстырмалы түрде, өте аз адамның өмірінен айырылумен аяқталды. Осы сәттен бастап Францияны еркін ел, корольді өте шектеулі монарх, ал аристократияны ұлттың қалған бөлігімен тең деңгейге төмендетілген деп санауға болады». Дорсеттің елге қайтарылғаны туралы ресми жазба жоқ, бірақ ол 1789 жылдың басынан 8 тамызына дейін Парижде болғаны белгілі, содан кейін ол демалысқа шығып Англияға оралды. Оның командасы, капитаны Уильям Ялден болған деген аңыз бар, 10 тамызда Доверде жиналған, бірақ герцогпен қарсы бағытта кездесіп, саяхат жоспары күштен шықты. Джон Мейджордың «Ойыннан артық» атты кітабында «бұл әңгіменің бәрі бекер сөз» делінген. Дорсет 16 шілдеде Лидске хат жазып, басқа британдық тұрғындарға Парижден кетуді ескерткен еді, сондықтан Мейджор атап өткендей, ол мұндай дағдарыс кезінде крикет командасын Францияға шақырмас еді. Англияға оралғаннан кейін Дорсет Корольдік үйдің басқарушысы лауазымында қоғамдық өмірін жалғастырды.

Жеке өмір

Дорсет әйелдерге құмар адам болған. Ол премьер-министрдің ықпалды сүйіктісі Энн Парсонспен байланыс құрды, ол өзінің әйеліне адалсыздық жасағандықтан ажырасып, Дорсетпен үйленуді жоспарлаған, бірақ ол Парсонстың Дорсетпен опасыздығын білгеннен кейін бұл жоспардан бас тартыды. Дорсеттің ең танымал және ұзаққа созылған сүйіктісі – венециялық балерина Джованна Занерини болды, ол Хеймаркеттегі Король театрының бас балеринасы болды және Джованна Бакчелли деген сахналық есімді қолданды. Дорсет 1780-81 жылдары Томас Гейнсбороға оның портретын салуды тапсырды, ол Гейнсбороның кейінгі шедеврлерінің бірі саналады. Ол сондай-ақ Джошуа Рейнольдсқа портрет жасауды тапсырды және оның диван мен төсеніште жалаңаш жатқан бейнесін көрсететін мүсінді жасады; бұл мүсін әлі де Ноулде сақталып тұр. Франциядағы елші болып тағайындалған кезде Дорсет оны өзімен бірге Парижге алып кетті, және ол шақыру бойынша Операда биледі. (Ол Енге Байтұмсық орденінің (KG) рыцары атанғанда, би кезінде Байтұмсық орденінің көк лентасын тақты.) Дорсет пен Джованнаның бір ұлы болды: Джон Фредерик Саквилл (1778–1796), ол 1789 жылы жұбайлар ажырасқаннан кейін оның әкесі Париж бен Ноулде тәрбиеледі. Герцог Дерби графинясымен болған қарым-қатынасымен (шамамен 1777–1779 жж.) және Бристольдің 4-ші графы Фредерик Хервидің қызы, Девонширдің 5-ші герцогы Уильям Кавендиштің сүйіктісі Леди Элизабет Фостермен болған қысқа байланысымен (шамамен 1784 ж.) де белгілі болды. Бірінші махаббат ажырасуға әкелмегенімен ерекшеленді. Дерби графинясы, Леди Элизабет Гамильтон, Гамильтонның 6-шы герцогы мен әдемі Элизабет Ганнингтің жалғыз қызы болды. Алайда Дерби графы адалсыз әйелімен ажырасудан бас тартты. Осының салдарынан Леди Дерби өмірінің соңына дейін жек көрініске ұшырады, ал Дорсет көп ұзамай қызығушылығын жоғалтып, сүйіктісін тастап кетті. Ол қоғамға қайта қабылданды және тіпті бұрынғы сүйіктісінің адалсыз күйеуі Лорд Дерби де оны қабылдады.

Неке және ұрпақтар

1790 жылы Франциядан оралғаннан кейін Дорсет жиырма үш жасар Арабелла Диана Коупқа (1767–1825) үйленді. Арабелла мен Дорсеттің бір ұлы болды – 15 қараша 1793 жылы туған Джордж Джон Фредерик, сондай-ақ екі қызы: 30 шілде 1792 жылы туған леди Мэри Сэквилл және 11 тамыз 1795 жылы туған леди Элизабет Сэквилл. Герцог 1799 жылы 54 жасында қайтыс болды және әйеліне өзінің иеліктеріне өмір бойы толық құқық берді, сонымен қатар ұлының кіші жасында қайтыс болған жағдайында оларды еркін билеуге мүмкіндік берді. Осылайша, Арабелла оның өлімінен бастап өте бай мұрагер атанды және 1799 жылдан 1825 жылға дейін, өзінің қайтыс болуына дейін, Дорсет герцогинясы (осылай танылуын қалаған) ұлы үшін Саквилл иеліктері мен байлығын сенімді түрде басқарды. Ол 1801 жылы оның досы Чарльз Уитвортқа қайта үйленді, ол кейіннен 1-ші граф Уитворт атанды, бірақ одан кейін балалары болмады. Джордж Джон Фредерик әкесінің Кенттегі Севеноакс маңындағы Кноул Хаустағы қайтысынан кейін 6 жасында Дорсеттің 4-ші герцогы болды, бірақ өмірінің қалған бөлігін анасы мен әкесінің бақылауында өткізді. Ол 21 жасында Ирландияда атқа міну кезінде апатқа ұшырап қайтыс болды, содан кейін Томас Тинннің үлкен қызы, 2-ші Баф маркизінің қызы – леди Элизабет Тиннге (1795 жылы туған) үйленуге келісім берген болатын. (Ол кейін 1816 жылғы қазан айында Лорд Кавдорға үйленді және көптеген балалары болды). Герцогтік атағы оның туысы Чарльз, Саквилл виконтына берілді, бірақ 1825 жылға дейін Кноул иелігі Арабелланың үлкен қызы Мэри, Плимут графинясына, ал Бакхерст және Миддлсекс жерлері (Кранфилдтер отбасының иелігінде болған) кіші қызы Елизавета, Де Ла Уарр графинясына тиді. Леди Мэри Сэквилл 1811 жылғы 5 тамызда Плимут графының 6-шы Уинзормен (1789–1833) және 1839 жылғы 25 мамырда бірінші күйеуінің әкесі Уильям Амхерст, 1-ші граф Амхерстпен үйленді. Ол 1864 жылғы 20 шілдеде баласыз қайтыс болды, өзінің иеліктерін әпкесі Де Ла Уарр графинясына және оның еркек мұрагерлеріне қалдырды. Де Ла Уарр графинясы өз құқығымен Бакхерст баронессасы атанды (бұл атақ кейіннен қазіргі Де Ла Уарр графының ата-бабасы Реджинальдқа мұра болып өтті). Бұл әйелден таралған тағы бір әулет – Саквилл барондары, Бакхерст атағын жоғалтқандығы үшін өтемақы ретінде құрылған атақ. Бірінші Саквилл бароны Плимут графинясы Мэридің өсиетіне сәйкес Кноулді мұра етті. (Ол, ағасы 2-ші барон сияқты, үйленбеген күйі қайтыс болды). Олардың інісі, 3-ші Саквилл бароны, жазушы Вита Сэквилл Весттің әкесі болды, ол Сиссингхерстте бақ құрды. Кноул үйі, әлі күнге дейін Сэквилл Вест отбасының иелігінде, ал Сиссингхерст, Лорд Карноктың отбасылық үйі Ұлттық Трастқа тапсырылды.