Жамайка ақыны және әңгімешісі Лилиан Бриз: Өмір және шығармашылық жолы
Jean "Binta" Breeze
Жамайкалық ақын, әңгімеші Лили Бриз (1956-2021) өмірі мен шығармашылығы. Растафариандық қозғалысы, поэзиядағы жаңашылдығы, "Aid Travels with a Bomb" өлеңі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ямайкалық дуб поэты және әңгімеші (1956–2021)
Jamaican dub poet and storyteller (1956–2021)
Өмірбаян
Жамайканың ауылдық жерінде Жан Ламсден болып дүниеге келген, аралас нәсілді ата-анасының қызы, ол Ханновер округінің төбелеріндегі шағын Патти Хилл ауылында өсті. Ата-анасы оқу мен жұмыс істеген кезде бір кезде әжесі мен әйелі тәрбиеледі. Ол Русеа орта мектебінде оқып, испан, география және ағылшын әдебиеті пәндерінен A деңгейін тапсырды. 1974 жылы бітіргеннен кейін Уэльс мұғалімі Брайан Бризге үйленді, кейіннен оның есімін Бриз деп өзгертті. Содан кейін ол үш жарым жыл Кларендон төбелерінде Растафари дінінің мүшесі ретінде өмір сүрді, сонымен қатар Sistren Театр ұжымының ерте қатысушысы болды. 1981 жылы Мүтабарукамен бірге сахнада өнер көрсеткеннен кейін ол Ямайканың алғашқы әйел дуб ақыны ретінде танылды, ол оның шығармаларын жазды, оның ішінде "Aid Travels with a Bomb" және "To Plant or Not to Plant" атты әндерін "Word Sound 'ave Power" жинақ альбомына енгізді. 19 наурызда. 1985 жылдың қыркүйегінде Лондонға оралған ол Гарнет колледжінде білім беру туралы сертификат алды (1987), Брикстон колледжінде Театр тағылымдарын оқытты, бірақ екі жылдық оқытудан кейін толық уақыт өнер көрсету үшін кетіп қалды. Бриз 1988 жылы Channel 4 телеарнасының "New Voices" сериясында пайда болды. Оның жұмысы 1990 жылы "Moods and Moments" атты деректі фильмде Channel 4 телеарнасының "Bandung File" сериясында көрсетілді, сондай-ақ "Third World Girl: Selected Poems" (2011) жинағы жарық көрді. Оның театрлық қойылымдарына 1987 жылы Эдгар Уайттың "Ай биі түнінде" және 1992 жылы Ивонн Брюстердің режиссерлігімен Талауа Театр компаниясы үшін Нтозаке Шендждің "The Love Space Demands" пьесаларындағы басты рөлдер кірді, сондай-ақ Кваме Доуестің "One Love" (Bristol Old Vic, 2001) пьесасы, 2000 жылы Майкл Буффонгтың режиссерлігімен "Young Vic" театрында "The Prayer" және 2001 жылы Батыс Йоркшир театрында Джеральдин Коннордың "Carnival Messiah" сияқты басқа да қойылымдарда қатысты. Ол өзі "ессіздік" деп атаған нәрсе туралы өлеңдер жазды. 2006 жылдың сәуірінде BBC радиосының "The Interview" бағдарламасында Бриз психикалық аурулар туралы өз пікірін білдірді және шизофрениямен ауыратын адамдардың қажеттіліктеріне көбірек назар аударуды ұсынды, оларға оның сияқты "талантты" адамға қарағанда аз мүмкіндік берілуі мүмкін. Ол бүкіл әлемде өзінің шығармаларын таныстырды, соның ішінде Кариб бассейнінде (әсіресе Ямайкадағы Калабаш халықаралық әдеби фестивалінде), Солтүстік Америкада, Еуропада, Оңтүстік-Шығыс Азияда және Африкада гастрольдік өнер көрсетті, ал кейбір адамдар оны "бір адамдық фестиваль" деп сипаттады. Өмірінің соңғы жылдарында ол Англиядағы Лестер мен Ямайка арасында өмір сүрді. 2016 жылы оның 60 жылдығына орай наурыз айында жарық көрген "The Verandah Poems" жинағының жарық көргеніне қатысты Caribbean Beat журналына берген сұхбатында Бриз оның шығу тегін Дэвид Катцке былай түсіндірді: "Мен Англияда қатты ауырып қалдым. Шындығында, мен екі рет инсульт алдым және бес күн комада жаттым. Сондықтан мен Жамайкаға келіп, бір жыл бойы емделіп, жазылуға шешім қабылдадым. Үйге келгенде, мен уақытымды верандада отырып өткіздім, мен ойладым: "Неге верандаға арналған өлеңдер жазбайын?"".
Born as Jean Lumsden in rural Jamaica, to a mixed race couple, she grew up in Patty Hill, a small village in the hills of Hanover Parish, and for a time was raised by her grandmother and great aunt while her parents were studying and working. She attended Rusea's High School, taking A levels in Spanish, geography and English literature, and soon after leaving in 1974, she married Brian Breese, a Welsh teacher whose name she would later adapt to Breeze. She then lived for three and a half years in the Clarendon hills as a member of the Rastafarian religion, also becoming an early participant in the Sistren Theatre Collective, She went on to become known as Jamaica's first female dub poet after she performed onstage in 1981 with Mutabaruka, who recorded her work, including her on the compilation album Word Sound 'ave Power performing "Aid Travels with a Bomb" and "To Plant or Not to Plant". on 19 March that year. Returning to London in September 1985, she earned a certificate of education at Garnett College (1987), taught Theatre Studies at Brixton College, but left after two years of teaching in order to be able to perform full time. Breeze appeared on Channel 4's New Voices series in 1988, Her work was featured on Channel 4's series Bandung File in a 1990 documentary called "Moods and Moments". and Third World Girl: Selected Poems (2011). Her theatrical appearances included leading roles, in 1987, in Edgar White's play The Moon Dance Night, and in Ntozake Shange's The Love Space Demands in 1992, for Talawa Theatre Company, directed by Yvonne Brewster, who also directed her in One Love by Kwame Dawes (Bristol Old Vic, 2001), as well as appearing in other productions such as The Prayer, directed by Michael Buffong at the Young Vic in 2000, and Geraldine Connor's Carnival Messiah at the West Yorkshire Playhouse in 2001. and wrote poetry about what she herself called "madness". In April 2006, on the BBC Radio programme The Interview, Breeze gave her perspective on mental illness and advocated increased attention to the needs of people with schizophrenia who may not be given as much leeway as someone with a "talent" like hers. She presented her work throughout the world, including tours performing in the Caribbean (notably at Jamaica's Calabash International Literary Festival), North America, Europe, South East Asia, and Africa, and was once described as a "one woman festival". In her later years she lived between Leicester in England and Jamaica. On the publication in 2016 of her collection The Verandah Poems, released in March 2016 to mark her 60th birthday, Breeze explained its origin to David Katz in an interview for Caribbean Beat magazine: "I got very ill in England As a matter of fact, I had two strokes and was in a coma for five days. So I decided to come and spend a year in Jamaica, to just get better. And when I came home, I spent all of my time sitting on the verandah, and I thought, why not write some verandah poems?"
Жеке өмір
Жан Ламсден 1974 жылы Брайан Бризге үйленді (оның тегін Бризге бейімдеп). 1998 жылы Саймон Фейзстоунға үйленді. Өзінің лақап атын түсіндіріп, Бриз 2009 жылғы сұхбатында: «Жетпісінші жылдары Ямайкада біз Кингстонда ән айта бастағанда, бәріміз африкалық есімдерді таңдадық. Мен достарыма: «Маған оңай жазылып, айтылатын есім керек!» дедім. Бір күні менің досым, қазір танымал комедиан, Блакка деген кісі маған келіп, маған қолайлы есім тапқанын айтты: Бинта. Мен одан оның мағынасын сұрағанда, ол: «Жүрекке жақын» деп жауап берді. Англияға келгенімде, кейбір ирландтықтармен кездестім. Олар маған Ирландияда «бинт» сөзі «жас қыз» немесе «құмарлық іздейтін әйел» дегенді білдіреді деді. Кейін Оңтүстік Африкаға бардым. Сол жердегі бір тайпа халқының айтуынша, олардың мәдениеті бойынша бинта – саяхатқа арналған сөмке. Батыс Африкада бинта – араб тілінен шыққан, «қыз» деген мағынаны білдіретін танымал есім. Сондықтан қазір мен: «Мен Жанмын, желдің қызы!» деймін. Бриз 2021 жылғы 4 тамызда Ямайканың Сэнди-Бэйдегі үйінде созылмалы тыныс алу жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Кэролин Купер жазды: «Бриз өлеңдер, әңгімелер, театр мен киноға арналған сценарийлер, сондай-ақ оның жарқын өнерлерін жазбаға алған көптеген материалдарды қалдырды. Оның ерекше туындылары Кариб әдебиетіндегі маңызды тұлға ретінде оның орнын нығайтады. Даб поэзиясының берік тамырынан бастап, Бриз басқа әдеби жанрларға да көшті. Бірақ ол дуб поэзиясының негізгі элементі болып табылатын орындаудың күшін ешқашан ұмытқан жоқ».
Born Jean Lumsden, she married Brian Breese in 1974 (adapting his surname to Breeze) She married Simon Feathestone in 1998. Explaining her nickname, Breeze said in a 2009 interview: In the seventies in Jamaica when we were all beginning to chant in Kingston, we all chose African names. I told my friends: "I want one that I can spell and pronounce!" One day a friend of mine, who is a famous comedian now, called Blakka, came to me and told me he found a name suited for me: Binta. When I asked him what it meant, he replied: "Close to the heart." Now when I came to England, I met some Irish people and they told me in Ireland bint means "young girl" or "prostitute". Then I went to South Africa and one of the tribal people over there told me in their culture a binta was a kind of a bag to travel with. In West Africa binta is a popular name derived from Arabic and meaning "daughter of", so these days I say I'm Jean, daughter of the breeze! Breeze died on 4 August 2021 of chronic obstructive pulmonary disease at her home in Sandy Bay, Jamaica. Carolyn Cooper wrote: Breeze has left a legacy of poems, short stories, scripts for theatre and film as well as numerous recordings of her vibrant performances that will, indeed, endure. Her exceptional body of work confirms her place as a major figure in Caribbean literature. From the sturdy roots of dub poetry, Breeze branched out into other literary genres. But she never forgot the power of performance that is such a fundamental element of dub poetry.
Құрметтер мен марапаттар
2003 жылы Бриз Кембриджде өткізілген екі жылдық NESTA стипендиясын алды. 2004 жылы ол Британ кітапханасында түсірілген «Лондондағы ұлы күн» атты фотосуретте британ әдебиетіне зор үлес қосқан 50 қара және азиялық жазушының арасында болды. Ол Лестер университетінің ағылшын тілі мектебінің құрметті шығармашылық жазушысы болды. Бриз 2012 жылы әдебиетке қосқан үлесі үшін Королеваның туған күні құрметіне Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағымен марапатталды. 2018 жылдың тамызында Бриздің «dreamer» өлеңі, «Windrush 70, Кариб поэзиясының мерекесі» атты жинақта Лондон метросында көрсетілген алты ақынның (Джеймс Берри, Кваме Доуес, Лорна Гудисон, Грейс Николс және Эндрю Салки басқалары) арасында болды. Бұл 1948 жылдың маусымында Ямайкадан келген Empire Windrush кемесінің Ұлыбританияға жеткенінің 70 жылдығын еске алуға арналған шара болды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Батыс Үндістаннан ірі көші-қонның басталуын білдірді. 2018 жылы Бриз Лестер университетінен құрметті әдебиет докторы дәрежесін, Ямайка поэзия фестивалінің өмірлік жетістіктері үшін сыйлығын және Ямайка институтының күміс Мусгрейв медалін алды.
In 2003 Breeze was awarded a NESTA Fellowship of two years, to be held in Cambridge. In 2004, she featured in the photograph "A Great Day in London" taken at the British Library of 50 Black and Asian writers who have made major contributions to British literature. She was an Honorary Creative Writing Fellow at the School of English, University of Leicester. Breeze was appointed Member of the Order of the British Empire (MBE) in the 2012 Queen's Birthday Honours, for services to literature. In August 2018, Breeze's poem "dreamer" was among those by six poets (the others being James Berry, Kwame Dawes, Lorna Goodison, Grace Nichols, and Andrew Salkey) that were displayed on the London Underground in a set entitled "Windrush 70, A Celebration of Caribbean poetry" to commemorate the 70th anniversary of the arrival in Britain of the ship Empire Windrush from Jamaica in June 1948, which marked the beginning of the most significant West Indian post World War II migration. In 2018, Breeze received an honorary Doctor of Letters degree from the University of Leicester, a Lifetime Achievement Award from the Jamaican Poetry Festival, and a silver Musgrave Medal from the Institute of Jamaica.