Кіріспе

Кремпог (көпше: crempogau) – ұн, қымыз май, жұмыртқа, сірке су және тұздық майдан жасалған уэльс бәліші. Дәстүрлі түрде тас пештерде немесе қуыру табаларында пісірілетін кремпог – Уэльстегі ең ежелгі рецепттердің бірі. Олар ffroes, pancos және cramoth деп те аталады, әдетте қалың үйіліп, май жағып беріледі. Бұл Уэльстегі мерекелерде, мысалы, Күнәһар сейсенбісі мен туған күндерде дәстүрлі түрде ұсынылады.

Атауы

"Кремпог" сөзі Уэльс тілінен шыққан, бірақ бретон тіліндегі "крампуэж" сөзіне ұқсас, ол да бір түрі бәліш. Екі кельт тілінің – Уэльс және бретон тілінің – ортақ бриттік тілдегі тамырлары бар, сондықтан олардың арасында жиі салыстырулар жасалады. Дегенмен, "крампуэж" кремпогтан нәзік, және қазіргі кезде ол бәліштен гөрі, кретке жақын. Ағылшын тіліндегі "crumpet" сөзі "кремпог" немесе корн тіліндегі "krampoeth" сөзінен туындаған болуы мүмкін.

Тарих

Уэльстегі тамақ тарихы жеткіліксіз құжатталған, ал белгілі болған көптеген мәліметтер ауызша хабарлар мен археологиялық дәлелдерге негізделген. Уэльсте үлкен, дөңгелек, көшпелі жалпақ тас (уэльс тілінде: maen) пайдаланып нан пісірудің ұзақ тарихы бар. Бұл тас жалатырғыш (griddle) деп аталатын металл пластинамен алмастырылды, және олар 13 ғасырдағы Хивел Дда заңдарында теміршілер жасаған заттардың тізіміне енді. Бейке тастар Уэльстің ауылдық аймақтарында жалпақ нан жасау үшін кеңінен қолданылды, олардың қолданылуына байланысты дәлелдер шаруашалық үйлерде және жер иелерінің үйлерінде табылды. Ертедегі жалпақ тастар ашық оттың үстінде үш аяқты тіреуге орналастырылды, бірақ көптеген аймақтарда, әсіресе Оңтүстік-Батыс Уэльсте, жартылай дөңгелек тұтқасы бар арнайы жасалған дөңгелек темір жиектің (frame) ішінде қолданылды. 20 ғасырдың басында Уэльстегі асханаларда кіріктірілген пештер кеңінен таралды, бірақ олар ағаш және көмірмен қыздырылды. Бейке таспен пісіру дәстүрі осы жаңа пештермен бірге сақталды. Үлкен пештерді әдетте аптасына бір рет қыздырып, одан нан мен торт пісіріп, отбасыға келесі аптаға дейін жетерлік көлемде дайындалған тағамдар жасалатын. Бұларға ашық от үстінде бейке таспен пісірілген тағамдар да қосылатын. Осы әдіспен пісірілген тағамдардың арасында кацен раделл (жарғыш торт), бара край (ашымаған нан), кацен гри (ұсақ торттар) және кремпог болды. Кремпогтың ең ерте рецепті туралы құжатталған мәліметтер жоқ болғанымен, Уэльсте оңай қол жетімді негізгі ингредиенттер оның ұзақ тарихын көрсетеді. Кремпог рецепті бұрын бүкіл Ұлыбританияда кең таралған өте көне ас дайындау дәстүрлерін бейнелейді. Бобби Фриман 1980 жылы жазғандай, кремпог, кавл сияқты, өткен шақтардан сақталған жалғыз уэльс ингредиенті болып табылады. Кремпогтың дайындалуының қарапайымдығының арқасында уэльс асханасының негізгі тағамы болғанымен, ол дәстүрлі мерекелермен де байланысты. Кремпог Уэльс бойынша Шруб сейсенбісінде ұсынылып, әсіресе Оңтүстік Уэльсте туған күндерде де дайындалатын, кесілген панакектер торт сияқты берілетін.

Дайындық

Стандартты кремпог рецепті үшін май жылы айранда ерітіліп, ұнның ортасына құйылып, араластырылады. Қоспа бірнеше сағатқа тұрып қалады. Екінші қоспа қант, сода, сірке су және соғылған жұмыртқадан дайындалады. Содан кейін екі қоспа біріктіріліп, тегіс, тығыз қамыр жасалады. Қалың қамыр ыстық тасқа немесе қуыру табасына орташа отта құйылады. Кремпог екі жағы да алтын түске дейін пісіріліп, май жағылған күйінде бір-бірінің үстіне қойылып дастарқанға беріледі.

Нұсқалар

Англси және Кернарфонширде crempogau, ашытқымен жасалған пісірілім – crempog furum немесе қалыпты ірі ұнның орнына тазартылған ұн қолданылған crempug wen түрінде дайындалған. Бұл пісірілімдер үйдің отбасы мүшелеріне арналса, үй қызметшілеріне crempog surgeirch немесе bara bwff, яғни қарақұмық негізіндегі пісірілім ұсынылған. «Кремпог» атауы Уэльс пісірілімдерімен ең көп байланысты болғанымен, елдің әртүрлі аймақтарында олардың басқа да аттары болған. «Кремпог» термині көбінесе Солтүстік Уэльсте қолданылса, Кармартеншир мен Гламорганның кейбір бөліктерінде олар крамвитен (жекеше: крамот) деп аталған. Гламорганның басқа аймақтарында олар фросен (көпше: ffroes) деп, ал Кардиганширде понкаген (көпше: понкагау) деп аталған. Кардиганшир мен Кармартенширдің кейбір аудандарында олар панкозен деп белгілі болған. Көптеген тағамдар сияқты, кремпогтың да нақты рецепті жоқ. Гламорганның ffroes пісірілімі шотландтық пісірілімдеріне (drop scones) ұқсас, оларды Оңтүстік Уэльстің көмір кендерін индустрияландыру кезінде шотланд жұмысшылары әкелген болуы мүмкін, бірақ оларды үймелеп, сары майға тоғытып жеу – Уэльс дәстүріне сай келеді.