Кіріспе
Оқудан тыс іс-әрекет – мектеп, колледж немесе университеттегі қалыпты оқу бағдарламасынан тыс оқушылар атқаратын іс-шара. Мұндай іс-шаралар көбінесе ерікті (міндетті емес), әлеуметтік, қайырымдылық сипатта болады және бір жастағы адамдарды қамтиды. Осы іс-шараларды студенттер мен қызметкерлер факультеттің қолдауымен ұйымдастырады, алайда студенттердің жетекшілігімен жүзеге асырылатын тәуелсіз газеттер сияқты бастамалар да жиі кездеседі. Дегенмен, кейде мектеп директорлары мен мұғалімдер де оқушылардың арасында осындай іс-шараларды ұйымдастыруы мүмкін.
An extracurricular activity (ECA) or extra academic activity (EAA) or cultural activities is an activity, performed by students, that falls outside the realm of the normal curriculum of school, college or university education. Such activities are generally voluntary (as opposed to mandatory), social, philanthropic, and often involve others of the same age. Students and staff direct these activities under faculty sponsorship, although student led initiatives, such as independent newspapers, are very common. However, sometimes the school principals and teachers also bring in these activities in the school among the students.
Қатысудың пайдасы
Ұлттық жасөспірімдер денсаулығын зерттеуде мектеп жасындағы оқушыларды сауалдау арқылы жүргізілген топтық зерттеу АҚШ-тағы жасөспірімдердің 70% -ының қандай да бір сыныптан тыс іс-әрекеттерге қатысатынын көрсетті. Басқа зерттеулер сабақтан тыс іс-шараларға қатысу мектептен шығып қалу ықтималдығын, қылмыстық құқық бұзушылық жасау мүмкіндігін азайтатынын, сондай-ақ білімді ұстап қалуды, мектептегі оқудағы табысқа жетуді және жетістіктерді арттыратынын көрсетті. Бұл іс-шаралардың кем дегенде біреуіне қатысудың ең үлкен артықшылығы – әлеуметтік емес мінез-құлықтың төмендеуі және оқушылардың қарым-қатынас және байланыс құруда табысты болуына көмектесуі. Мектептен кейінгі үйірмелер мен сыныптан тыс іс-шараларға қатысу K-12 оқушылары үшін түрлі жағынан пайдалы. Мысалы, мектеп үйірмелері қарым-қатынас орнатуға және оқуды ынталандыруға мүмкіндік береді, бұл көптеген топтармен дәлелденді. Мүмкіндігі шектеулі оқушыларды қамтитын зерттеулер, олардың сыныптан тыс іс-шараларға қатыспаған оқушыларға қарағанда достар табуға көбірек бейім екенін көрсетті. Ұлттық азшылықтар мен иммигрант жасөспірімдері арасында жасалған ұқсас зерттеулер көрсетті, азшылық, бірінші және екінші буын жасөспірімдері достар табуға және қарым-қатынас орнатуға өз құрбыларынан гөрі аз мүмкіндіктерге ие, бірақ сыныптан тыс іс-шаралар әлеуметтенуді жеңілдетті. Осылайша, мектептен тыс іс-шараларға қатысу оқушылардың достық қарым-қатынас жасау мүмкіндігін арттырады. Сонымен қатар, сыныптан тыс іс-шаралар ата-аналарға жұмыс істеп жатқанда балалары үшін қауіпсіз ортаны қамтамасыз етеді. Бұл ата-аналарға мүмкіндігінше көп жұмыс уақытын алуға және балаға білім беру немесе спорттық іс-шараларға қатысуға мүмкіндік береді. Бұдан өзге, сыныптан тыс іс-шаралар, олар мектепте немесе мектептен тыс жерде өткізілсе де, оң өзін-өзі дамытуға көмектеседі. Мысалы, мектептегі сыныптан тыс іс-шараларға қатысқан қыз жасөспірімдердің өзіне деген сенімділігі, қатыспағандарға қарағанда жоғары болды. Жалпы нәтижелер, спортпен, үйірмелермен немесе мектептік бағдарламалармен айналысудың қатысушының өміріне оң әсер ететінін көрсетеді.
Түрліліктің маңызы
Клубтар мен сабақтан тыс іс-шаралардың әртүрлілігі жасөспірімдердің өмірі мен болашағында маңызды рөл атқарады. Әртүрлі топтармен қарым-қатынас жасөспірімдердің әлеуметтік интеллектісін дамытуға және жауапты азаматтарға айналуына көмектеседі. Дегенмен, әртүрлі ортада болу ғана жеткіліксіз, мүшелер бір-бірімен өзара әрекеттескенде ғана тиімді. Әртүрлі құрастас әріптестермен мағыналы байланыс адамдарға әлеуметтік жауапкершілікке негізделген көшбасшылық дағдылары сияқты қасиеттерді қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, этникалық клубтарға қатысу азшылық өкілдеріне өз мәдениеттерімен байланыста болу сезімін сыйлайды, ал басқаларына – басқа мәдениеттер туралы білім мен түсінік алуға көмектеседі. Бұл екі маңызды артықшылықты қамтамасыз етеді: азшылық топтары өздерінің мәдени тамырлары мен шығу тегіне қатысты қауіпсіздік сезіміне ие болады, ал түрлі этникалық топтардан шыққан адамдар басқа мәдениеттер туралы білімдерін кеңейтіп, мәдени құзыреттілігін арттырады. Корреляциялық зерттеулер этникалық/мәдени клубтарға қатысу мен интеллектуалдық және психоәлеуметтік даму, көпмәдени құзыреттілік, қарым-қатынас дағдылары және көшбасшылық арасындағы оң байланысты көрсетті. Мектеп ортасында түрлі нәсілдік топтар арасындағы достық қарым-қатынастар қатысушылардың өзіне де, мектеп мәдениетіне де жағымды әсер етеді. Бұл мектеп ортасына көпмәдениеттілікті академиялық және сабақтан тыс шаралар арқылы енгізудің маңыздылығын көрсетеді. Мектептерде көпмәдениеттілікті және этникалық/мәдени клубтарды енгізу бойынша зерттеулерді жалғастыру қажет. Әртүрлі студенттер үшін көпмәдени құзыретті ортаны құру оларға басқалармен қарым-қатынас жасауға, ықтимал көзқарастар мен стереотиптерді ашық талқылауға және мағыналы топтар аралық қарым-қатынастарды құруға мүмкіндік береді. Егер мұндай тәсіл жас кезінен бастап қолданылса, ол ересек жасқа дейін жалғасып, әлеуметтік және мәдени құзыретті азаматты қалыптастыруға көмектеседі.
Оқудан тыс басқару жүйелері
Мектептен тыс іс-шараларды басқару жүйесі (EMS) – білім беру ұйымдарының мектептен тыс деректер мен процестерді басқаруға арналған басқару ақпараттық жүйесі. EMS-тің басты міндеті – мектептен тыс бағдарламаның жұмыс істеуімен байланысты әкімшілік жұмыстарды орындау арқылы қызметкерлерге оқушылар үшін керемет мектептен тыс іс-шараларды ұйымдастыруға және нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік беру. Мектептен тыс іс-шараларды басқарумен байланысты негізгі әкімшілік жұмыстарды автоматтандыру білім беру ұйымдарына қаржы мен уақытты үнемдеуге, сондай-ақ бақылауды және ашықтықты арттыруға көмектеседі. Мектептен тыс іс-шаралар студенттік өмірдің маңызды бөлігі болғандықтан, оларды дәл және тиімді басқару оқушылар үшін жағымды нәтижелерге жету үшін маңызды.