Кіріспе

1892 жылы жазылған телугу тіліндегі пьеса. «Канясулкам» пьесасын 1892 жылы Гураджада Аппарао жазған. Бұл үнді тіліндегі ең алғашқы модернистік туындылардың бірі және әлеуметтік мәселелерді көтеретін алғашқы телугу пьесасы. Пьесада «каня сулкам» (шамамен «құдалық ақысы» деген мағынаны береді) практикасы бейнеленген, бұл оңтүстік Үндістанда телугу тілінде сөйлейтін аймақтардағы брахмандар арасында кең таралған. Өз заманында қырқыс дау тудырған бұл пьеса бүгінгі күнге дейін ең танымал телугу әдебиетінің ең бағалы туындыларының бірі саналады. Гураджаданың осы пьесасында қолданған көптеген тіркестер қазіргі телугу тілінде де жиі қолданылады.

Мақсаты

Гураджада бұл пьесаны қоғамдағы апатты жағдай туралы хабардар ету үшін жазды. Оның алғашқы басылымының ағылшын тіліндегі алғы сөзінде: «Осындай апатты жағдай қоғам үшін ұят, ал әдебиеттің осындай тәжірибелерді көрсетуден және жоғары моральдық ұстанымдарды таратудан артық жоғары міндеті жоқ. Көпшілік оқуға бейімделгенше, мұндай пайдалы ықпал үшін сахнаға ғана жүгіну керек». Дәстүрлі телугу әдебиетінің туындылары күрделі сөздер мен ұйқастармен өте әсем тілде жазылған, оларды тек білімді топтар ғана түсіне алатын. Гураджаданың мақсаты – халыққа жетіп, оларды қамту болды, сондықтан ол дәстүрді бұзып (алғы сөзінде әдеби тілді «қос есе өлген» деп атады) және сол заманғы тірі, көркем тілде жазды.

Өмірбаян

"Каньясулкам" драмасының екі нұсқасы бар, екеуі де Гуражада Аппараоның 15 жыл арасында жазылған. "Каньясулкам" драмасының екінші нұсқасы 1909 жылы жарық көрді.

Орнату

Пьесаның оқиғасы Британдық Үндістандағы Виджаянагарам княздік мемлекетінде орын алады. Ол негізінен аймақтың "жоғарғы касталы" брахмандарының өміріне арналған, бірақ басқа адамдардың да өміріне қысқаша түсінік береді. Пьеса ағылшын білімі алған, тапқыр, бірақ адал емес Вайдики брахманы Гирисам және өзінің моральдық қағидаларына берілген Мадхура Ванидің өміріне орталықтанған. Сатиралық әзіл-қалжыңға құрылғанмен, пьеса Гураджаданы қатты ашуландырған "қоғамның ұятқа батуы" туралы айтады.

Кейіпкерлер

Мадхуравани – пьесаның басында Гирисамның, ал қалған бөлігінде Рамапа Пантулудың музасы. Осылайша пьеса заманауи Үндістан қоғамының көзқарастары мен әдет-ғұрыптарына тікелей қарсы шықты. Пьесада көңілді ауыртатын бірнеше сахна бар, мысалы, эгоист, еркек үстемдігіне бой алған брахман және пьесаның маңызды кейіпкері Агнихотравадханулу жас, жесір қызының бетіне тамақ табағын тастайды. Ата-аналарының жасөспірім қыздарын қарт ерлерге ақшаға үйлендіру практикасы сол кезде кең таралған еді. Бұл практика халық арасында «Каньясулькам» деп аталатын, сөзбе-сөз «қыз үшін ақша» деген мағына беретін атаумен белгілі болды, және осы атау пьесаның тақырыбын құрайды. Пьесада сондай-ақ, Мади сияқты консервативті брахмандардың әдеттері бейнеленген. Кейіпкерлердің бірі тіпті кез келген нәрсеге тиіп алмас үшін, өзін-өзінен оқшаулап, қасиетін жоғалтпау үшін сақтанады. (Ол тіпті біреу тиген нәрселерді қолға тигізер алдында «діни тазару» рәсімін орындауы керек.) Пьесада Любдхавадханулудың үйленуіне байланысты көптеген жеңіл сәттер де бар. Бұл комедияның көп бөлігі Гирисам мен оның түрлі махаббат мүдделері арасындағы әңгімелерде және Лудхвадханулудың қыз кейпіндегі жігітке үйлену сахнасында орын алады. Заманауи Үндістан қоғамы әсемдеусіз, шынайы бейнеленген, сондықтан ол көрерменге тікелей әсер етеді. Пьесаның әртүрлі кезеңдерінде көптеген қызықты кейіпкерлер пайда болады, мысалы, жергілікті дәмхананың жесір иесі, Путакулла «Мунда» деп аталатын (тырнақшадағы сөз жесір әйелге қатысты ұятты сөз, санскрит және телугу тілдерінде «Мундан» деген мағынада, өйткені сол кезде әйел күйеуі қайтыс болғаннан кейін шашын қырқып тастауға мәжбүр болған), Любдхавадханулудың тәлкекке берілген және жесір қызы Минакши және Любдхавадханулудың ұлы. Олардың ойлары мен көзқарастары бүгінгі күні кез келген үнді ауылында кездесетін адамдардың пікірлерімен ұқсас. Гирисам – мүмкіндікті пайдалануға бейім, уақытша ләззаттарды іздейтін, оңай ақша табуды қалайтын және жұмыс істеуге құштар емес жас жігіт. Ол өте тұрақсыз, сондықтан ешқандай жұмысты ұзақ уақытқа тоқтап тұра алмайды. Шындығында, ол тіпті өзінің қалауларын орындау үшін ең оңай жолды таңдауға дайын, тіпті ол жолда біреудің өмірін таптап кетсе де. Ол өзін прогрессивті деп санайды, бірақ ол тек сөздермен ғана шектеледі. Минакшиде біз жасөспірім шаққа толмастан жесір қалған әйелді көреміз. Сондықтан ол өзінің кінәсі болмаған нәрсе үшін жазасын тартты және күйеуі болмаған әйелге адал емес деп айыпталды. Рамапа Пантулу – делдал және өте нашар білімі бар адам. Ол барлық жағдайды өзіне пайдалы етуге тырысады, бірақ нәтижесінде өзі жасаған мәселеге түсіп қалады. Ол өзінің іс-әрекеттерінің құрбаны. Бәлкім, Мадхуравани мен Путакулла «Мунда» ғана пьесада мықты моральдық принциптерге ие және тұрақты ұстанымды сақтайтын кейіпкерлер. Кейіпкерлердің мінез-құлқында таң қалдыратын, шоқтандыратын немесе күмәнді нәрселер жоқ, ал драматург кейіпкерлердің кемшіліктерін ашық көрсетеді.

Танымал мәдениетте

Пьеса П. Пульяяның режиссерлігімен Н. Т. Рама Рао, Савитри, С. С. Р. Анянеюлу, Виннакота Раманна Пантулу, Говиндаражула Субба Рао, Гуммади, Сурьякантам, Чайя Деви және Хемалатта актерлік тобымен "Каньясулкам" атты Телугу фильміне бейімделді.