Кіріспе
Польша әскери күштерінің құрлық әскерлері – Құрлық әскерлері (Wojska Lądowe) – Польша қарулы күштерінің құрлықтағы әскерлері. Қазіргі таңдағы құрамында 100 мыңға жуық әскер бар және олар Еуропалық Одақ пен НАТО-ның әлемдік деңгейдегі көптеген құрамына кіреді. Польшаның әскери тарихы мың жылға жуық, 10 ғасырдан басталады (Польша соғыстарының тізімі мен Польша армиясының тарихына қараңыз). Польшаның қазіргі заманғы әскері 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша тәуелсіздік алғаннан кейін құрылды.
The Land Forces (Wojska Lądowe) are the land forces of the Polish Armed Forces. They currently contain some 100,000 active personnel and form many components of the European Union and NATO deployments around the world. Poland's recorded military history stretches back a millennium – since the 10th century (see List of Polish wars and History of the Polish Army). Poland's modern army was formed after Poland regained independence following World War I in 1918.
1939-1945 жылдар
1939 жылдың 1 қыркүйегінде Польшаға неміс басқыншылығы басталды. Вермахт Польшаның жартысын қысқа мерзімде басып алды, бірақ поляктар қарсылық көрсетті. Бұл науқаннан пайда болған қате аңыздың бірі – неміс танктеріне шабуыл жасаған поляк атты әскерлері туралы хабарлар, бірақ бұл оқиға шындықта болған жоқ. Шығыс жағында Қызыл Армия нацистік-кеңес келісіміне сәйкес елдің қалған жартысын басып алды. Ел құлағаннан кейін, поляк әскерлері Францияда Польша армиясын құруға кірісті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшаның Батыс және Шығыс қарулы күштері, сондай-ақ ішкі (партизандық) күштері, негізінен Отандық армия (АК) құрамында құрлықтағы әскерлерге ие болды. Одақтас күштерді Польшаның әуе және теңіз күштері қолдаса, партизандық күштер құрлықтағы әскерлерден ғана құралды. Бүгіндегі армияның тамыры Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша Халық Республикасы құрылғанда кеңес мүдделерін қолдау үшін құрылған көмекші күштерде жатыр. Бірінші армия (Польша) және Екінші армия – екі поляк армиясы, Шығыс майданында Қызыл Армиямен бірге, кейбір поляк әуе күштерінің қолдауымен шайқасты. Үшінші армияны құру жұмысы басталған, бірақ аяқталған жоқ.
1945-1989 жылдар
Соғыстың аяқталуы поляк армиясын қарқынды ұйымдастыру дамуының ортасында тапты. Польша майданы тұжырымдамасын іске асыру тоқтатылғанымен, жаңа тактикалық бөлімшелер мен әскер түрлері құрылды. Ұжымдастыру нәтижесінде 1945 жылдың мамыр айында әскер саны 370 000-ға жетті, ал 1945 жылдың қыркүйегінде 440 000 болды. Бостандыққа шыққан аумақтарда әскери округтер құрылды. Округтар өздерінің басқару аумағында орналасқан бөлімшелерге тікелей билік жүргізді. Польшаға оралғаннан кейін Екінші армияға елдің батыс шекарасын Желеня-Горадан Камень-Поморскийге дейін қорғау міндеті жүктелді, ал оның штабы негізінде Познань әскери округінің штабы құрылды. Оңтүстік шекараны Желеня-Горадан Ужок теміржол станциясына дейін (Польша, Кеңес және Чехословакия шекараларының қиылысында) Бірінші армия басып алды. Оның штаб-пәтері Силезия әскери округінің негізін құрады. 1945 жылдың ортасында, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Польша армиясы жалпы қарулы күштердің, Польша Халық Армиясының бір бөлігі ретінде алты (кейін жеті) округке бөлінді. Бұл Варшава әскери округі, штаб-пәтері Варшавада, Люблин әскери округі, штаб-пәтері Люблинде, Краков әскери округі, штаб-пәтері Краковта, Лодзь әскери округі, штаб-пәтері Лодзьде, Познань әскери округі, штаб-пәтері Познаньде, Померания әскери округі, штаб-пәтері Торунда (қысқа ғұмырлы LWP 1-ші армия корпусының штабынан құрылған) және 1945 жылдың күзінде құрылған Катовицедегі штаб-пәтері бар Силезия әскери округі. 1945 жылдың маусым айында 1-ші, 3-ші және 8-ші жаяу әскер дивизияларына ішкі қауіпсіздік міндеттері жүктелді. 4-ші жаяу әскер дивизиясы Ішкі қауіпсіздік корпусын (KBW) құру мақсатында қайта ұйымдастырылды. Әскери бөлімдер негізінен Украина көтерілісші армиясына (УПА) қарсы қолданылды, ал Ішкі қауіпсіздік корпусы қарулы жер асты тәуелсіздік қозғалысымен күресу үшін пайдаланылды. Алайда, көбінесе армия бөлімдері жер асты қарсылығымен күресті және керісінше. УПА-ны басу операциясының шыңы 1947 жылы өткен «Висла операциясы» болды. Сонымен қатар, қарулы күштерді бейбіт уақытқа көшіру үшін демобилизация жүргізілді. 1945 жылдың 10 тамызында қарулы күштерді «жартылай демобилизациялау туралы» декрет шығарылды. Келесі демобилизация кезеңдері 1946 жылдың ақпаны мен желтоқсанында өтті. Соғыстан кейін әскердің алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі миналарды жою болды. 1944-1956 жылдар аралығында миналарды жою операциясына 44 инженерлік бөлім немесе 19 000-ға жуық сапер қатысты. Олар 250 000 шаршы километрден астам аумақты (елдің 80% -ын) миналар мен басқа да оқ-дәрілерден тазартты. Түрлі типтегі 14,75 миллион оқ-дәрі және 59 миллион оқ, бомба және басқа да оқ-дәрілер табылып алынды. Миналарды жою жұмыстары 646 сапердің өмірін қиды. 1949 жылы әскери округтер саны төртке дейін қысқартылды. Олар – Померания әскери округі, штаб-пәтері Бьдгощьте, Силезия әскери округі, штаб-пәтері Вроцлавта, Варшава әскери округі, штаб-пәтері Варшавада және штаб-пәтері Краковта орналасқан Краков әскери округі. 1953 жылдың қарашасында Краков әскери округі таратылды және 1992 жылға дейін Польша үш округке бөлінді. Жеңіс пен Польша шекарасының өзгеруінен кейін бұл әскерлер және басқа да польшалық сарбаздар кеңес үкіметіне адал деп саналғандар Варшава шартының құрамына кіретін күшке айналды. Польша армиясы НАТО-ның Орталық Еуропадағы одақтас күштеріне шабуыл жасау үшін орналастырылған екінші стратегиялық эшелонның құрамына кірмек. 1958 жылы Польша майданының штабы құрылды, сондай-ақ 1955 жылдан бастап құрылған үш армия: Бірінші Польша армиясы, Екінші армия және Төртінші армия, үш округте құрылатын жұмылдыру штабы ғана. Польша майданының штабы 1990 жылы таратылды, үш армияны жұмылдыру жоспары да тоқтатылды. Коммунистік дәуірдегі Польша құрлық әскерлері ішкі қауіпсіздікке арналған әскерлерді – Аумақтық қорғаныс күштерін – және елдің шекараларын бақылауға кірді. Коммунизм құлағанға дейін армияның беделі төмендей берді, өйткені оны коммунистік үкімет бірнеше наразылықтарды, соның ішінде Познаньдегі 1956 жылғы наразылықтарды, поляктардың 1970 жылғы наразылықтарын және Польшадағы 1981-1982 жылдардағы әскери тәртіп кезіндегі наразылықтарды күштеп басу үшін пайдаланды. Силезия әскери округінің әскерлері сонымен қатар 1968 жылы Чехословакиядағы демократиялық процестің басылуына қатысты, ол көбінесе Прага көктемі деп аталады. 1989 жылы Померания әскери округінің бақылауында 8-ші, 12-ші, 15-ші, 16-шы және 20-шы дивизиялар болды, Силезия әскери округі 2-ші, 4-ші, 5-ші, 10-шы және 11-ші дивизияларды, ал Варшава әскери округі 1-ші, 3-ші және 9-шы дивизияларды, сондай-ақ майдан бақылауына берілген 6-шы әуе десант дивизиясын бақылады. 7-ші теңіз десант дивизиясы Померания әскери округінде орналасқан, бірақ майдан бақылауына берілген болуы мүмкін. Германияға қарап тұрған екі округ 1990 жылы әрқайсысы төрт дивизияны бақылады, олар 1990-жылдардың соңындағы кеңес қорғаныс доктринасына сәйкес, моторлық атқыштар мен танк полктерінің 3:1 арақатынамынан моторлық атқыштар мен танк полктерінің 2:2 арақатынамына қайта ұйымдастырылды. Варшава әскери округі шығыста тек 1-ші механикаландырылған дивизияны бақылады. Осы округтегі тағы екі механикаландырылған дивизия 1988 жылы таратылды. Сонымен қатар 6-шы әуе десант дивизиясы және 7-ші теңіз десант дивизиясы болды, олар Балтық теңізіне шығу үшін Данияға шабуыл жасауға арналған Варшава шартының шабуылының бір бөлігі болуы мүмкін. 205 000 адам болды, оның ішінде 168 000-ы мерзімді қызметкерлер.
1989 жылдан бастап
Салқын соғыс аяқталғаннан кейін Wojska Lądowe күрт қысқартылып, қайта ұйымдастырылды. 1992 жылы Краков әскери округі қайта құрылды. 2001 жылы тоғыз дивизиядан санын төрт дивизияға және алты тәуелсіз бригадаға дейін төмендету жоспарланды. 1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап Польша екі әскери округке бөлінді: Померания әскери округі (Pomorski Okręg Wojskowy) – штаб-пәтері Бидгощь қаласында, солтүстік Польшаны қамтиды, және Силезия әскери округі (Śląski Okręg Wojskowy) – штаб-пәтері Вроцлав қаласында, оңтүстік Польшаны қамтиды. Осы күннен бастап бұрынғы Краков әскери округі әуе-механикаландырылған корпусының штабына айналды, кейіннен ол 2-ші механикаландырылған корпустың штабы болды. 2011 жылдың 1 қыркүйегінде 1-ші Варшава механикаландырылған дивизиясы таратылды. Генерал Эдвард Пьетризик 2000 жылдан 2006 жылдың қыркүйегіне дейін Польша құрлық әскерлерінің бас қолбасшысы болды. Оның орнын генерал Вальдемар Скрыпчак (2006–2009 жж.) басты. 2014 жылдың мамырында Қорғаныс министрі Томаш Симоняк Украинадағы дағдарысқа жауап ретінде шабуылдық тікұшақтарды сатып алу жоспарларын жариялады. 2015 жылғы 25 қарашада Ұлттық қорғаныс комиссиясының төрағасы Михаль Ях поляк әскерлерінің санын 100 000-нан 150 000-ға дейін арттыру қажеттігін атап көрсетті. Алайда, Ях бұл процестің қиын екенін және оны асықтырмау керектігін ескертті. 2022 жылдың 17 маусымында Ресейдің Украинаға басып кіруінен және Польша қарулы күштерінің санын 300 000-ға дейін ұлғайтудан кейін екі жаңа механикаландырылған дивизия құрылатыны туралы хабарланды.
Бейбітшілік сақтау операцияларына қатысу
1950-ші жылдардан бастап Польша құрлық әскерлері бейбітшілік сақтау операцияларына, бастапқыда Кореядағы Бейтарап Ұлттар Бақылау Комиссиясына әскерлерін жіберді. Польша 1982-2009 жылдар аралығында Ливандағы UNIFIL миссиясына әскерлерін жіберді. Польша 2003 жылғы Ирак соғысынан кейін Иракқа дивизиялық штаб пен бригада жіберді. Польша он рет әскер алмастырып жіберді, олар көпұлтты Оңтүстік-Орталық дивизиясының маңызды бөлігін құрады. Польшаның ең көп санды әскері Ирактың оңтүстігінде 2500 сарбазды құрады. Польша 2004-2008 жылдар аралығында Ирактағы күштерінің бір бөлігі ретінде шамамен он шабуылдық және көліктік тікұшақтарды орналастырды. Бұл тікұшақтар Тәуелсіз Әуе Шабуыл Тобын (Samodzielna Grupa Powietrzno Szturmowa) құрады. Дивизия 2008 жылы таратылды. Польшаның Әскери Кеңесші Байланыс Тобы (MALT) кем дегенде 2011 жылға дейін Иракта болды (қараңыз: pl:PKW Irak). Соңғы бейбітшілік сақтау миссияларының бірі – Чад пен Орталық Африка Республикасындағы MINURCAT миссиясы, онда Польша 2007 жылдан 2010 жылға дейін әскерлерін жіберді. Жіберілген әскерлердің арасында екі барлау ротасы, әскери жандармерия бөлімшесі, 10-шы логистикалық бригаданың құрамдас бөлігі, 5-ші әскери инженерлер полкінің бөлімдері және үш Ми-17 тікұшағы болды.
Жабдықтау және жаңғырту
2019 жылы Польша Қарулы Күштерін жаңғыртуға бағытталған жаңа, ұзақ мерзімді бағдарлама енгізілді. Келесі 10-14 жыл ішінде Польша армиясы қолданыстағы жабдықтың көп бөлігі жаңартылып немесе ауыстырылады. Бағдарламаның кейбір элементтері қазірдің өзінде іске асырылуда. Польша Қорғаныс министрлігі Польша армиясы қолданатын барлық Leopard 2 негізгі ұрыс танктарын Leopard 2PL стандартына жаңғырту мақсатында келісімшартқа қол қойды. Бұл бағдарламаны 2023 жылға дейін аяқтау жоспарлануда. Алғашқы Leopard 2PL 2018 жылдың наурыз айында жеткізілді. Польша армиясында 2017 жылғы мәлімет бойынша 1009 танк бар, оның ішінде 249 Leopard 2 танкысы (117 Leopard 2A4, 105 Leopard 2A5, 25 Leopard 2PL, 2 Leopard 2NJ), 2016 жылы жаңғыртудан өткен 232 PT 91 танкысы және 328 T 72 танкысы бар. 230 T-72 танкысын Bumar-Labedy қару-жарақ зауыты жаңартуда. Жаңарту шараларына: жаңа радиобайланыс жүйелерін орнату, цифрлық қозғалтқышты басқару және іске қосу жүйесі, 3-ші буын жылулық бейнелеу камералары, сыртқы тасымалдау контейнерлері, сондай-ақ олардың сенімділігі мен қазіргі заманғы жағдайдағы жауынгерлік қабілетін арттыруға қажетті барлық жөндеу және күтім жұмыстары кіреді. 2022 жылдың ақпан айында Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін Польша Украина армиясына 200-ден астам T-72 танкысын және ондаған басқа бронетехниканы сыйға берді. Бұл басып кіру Польша үкіметін әскери техниканы жаңғырту процесін жеделдетуге итермеледі. 2022 жылдың шілдесінде Польша Оңтүстік Кореядан 1000 K2 Black Panther танкысын және 460 K9 Thunder гаубицасын сатып алуға келісім жасады (соңғысының құны 2,4 миллиард АҚШ доллары). K2 танкылары мен K9 гаубицаларының алғашқы партиясы 2022 жылдың желтоқсанында жеткізілді. Келесі партиялардың жеткізілуі 2023-2026 жылдарға жоспарланған. Болашақта «Wilk» сатып алу бағдарламасы 500-ге дейін жаңа танкты сатып алуды көздейді. Кейбір T-72 және PT 91 танкылары Польша 2022 жылдың 6 сәуірінде 250 Abrams M1A2 SEPv3 танкысын (оқ-дәрілермен, қосалқы бөлшектермен, оқу және логистикалық көлік құралдарымен бірге) сатып алуға келісім жасағаннан кейін, «Wilk» бағдарламасынан бөлек, M1A2 Abrams SEPv3 негізгі ұрыс танкыларымен ауыстырылады. Әуе және зымырандық қорғаныс жүйелерін жаңғырту үшін Poprad әуеге қарсы зымырандық кешендері, олар өте қысқа қашықтықтағы әуе қорғанысын (VSHORAD) қамтиды, соңғы кезеңде сатып алынуда. Ескі жүйелер Wisla және Narew сатып алу бағдарламалары арқылы ауыстырылады. Wisla бағдарламасы орта қашықтықтағы әуе қорғанысы платформаларын сатып алуды көздейді және IBCS жүйесімен интеграцияланған 2 Patriot әуе және зымырандық қорғаныс батареясын сатып алу арқылы іске асырылуда (жеткізілім 2022 жылдың соңына жоспарланған), ал тағы алты батареяны тапсыру жоспарлануда. Narew бағдарламасы қысқа қашықтықтағы әуе қорғанысын (SHORAD) қамтиды және жобаны таңдау мен келісімшартқа қол қоюдың соңғы кезеңдерінде. Польшаның қорғаныс өнеркәсібінің белсенді қатысуы күтілуде. Украинаға басып кіргеннен кейін Польша Ұлыбританиядан Common Anti-Air Modular Missile (CAMM) қысқа қашықтықтағы әуе қорғаныс жүйесінің 1 батареясын сатып алды, бұл уақытша шешім болды, ал NAREW бағдарламасы үшін 23 батареяны сатып алу жоспарлануда. Польша армиясында 863 жаңа КТО Rosomak көп мақсатты дөңгелекті бронетранспортерлері бар. Олар жаңа BWP Borsuk жауынгерлік машинасымен толықтырылады. Ескі BWP 1 бронетранспортерлерін осы жаңа үлгімен біртіндеп ауыстыру 2023 жылдан басталады (қазіргі уақытта прототиптер сынақтан өтуде). Жеке соғыс жүйесі «Tytan» (Титан) жеке сарбаздарға арналған жауынгерлік жүйелерді біріктіру үшін әзірленуде, оған жеке компьютер, жаңа қорғаныш киімдері, модульдік дене броньдары, түнгі көру құралдары, озық байланыс жүйесі және т.б. кіреді. Әскери артиллерияны жаңғырту үшін Польша бірнеше жүйе сатып алды, соның ішінде WR 40 Langusta реактивтік артиллериялық жүйелері, олар заманауи Topaz атыс басқару жүйесімен жабдықталған. 2019 жылы Қорғаныс министрлігі жиырма M142 HIMARS реактивтік артиллериялық жүйесін және оларға қосымша көлік құралдарын тапсырды. 122 жаңа өздігінен жүретін, НАТО стандартына сәйкес келетін AHS Krab гаубицалары 2S1 Goździk гаубицаларын ауыстырады, ал жаңа дөңгелекті AHS Kryl гаубицалары wz. 1977 жылы Dana гаубицаларын ауыстырады. 2017 жылдан бері 122 М120 Rak минометтері, сондай-ақ 60 командалық машина (KTO Rosomak шассиіне негізделген) және қосымша көлік құралдары жеткізілуде. Жаңа барлау машиналары, Rosomak WRT, 2016 жылдан бері пайдалануға беріле бастады.