Морис Дени: Француз суретшісі және өнер қайта жаңғыруының көшбасшысы

Морис Дени (1870-1943) – француз суретшісі, символизм, неоклассицизм және модерн өнерінің негізін қалаушы. Nabis тобының өкілі, діни өнерді жаңартуға атсалысты.

20 мин оқу

100%

Дереккөз: Maurice Denis — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Француз суретшісі (1870-1943) Морис Денис (dəni; 25 қараша 1870 13 қараша 1943) - француз суретшісі, сәндік суретші және жазушы. Импрессионизм мен қазіргі заманғы өнер арасындағы ауыспалы кезеңнің маңызды тұлғасы, ол Лес Набис, символизм және кейінірек неоклассицизммен байланысты. Оның теориясы кубизм, фовизм және абстрактты өнердің негіздеріне ықпал етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Ateliers d'Art Sacré (Киелі өнер шеберханалары) құрды, шіркеулердің ішкі бөлмелерін безендірді және діни өнерді қайта жаңғырту үшін жұмыс істеді.

Ерте өмір

Морис Денис 1870 жылғы 25 қарашада Францияның Нормандия аймағындағы жағалау қаласы Гранвиль, Манш департаментінде дүниеге келген. Әкесі қарапайым шаруа отбасынан шыққан, төрт жыл әскерде қызмет еткен соң теміржол станциясында жұмыс істеді. Анасы, диірменшінің қызы, тігінші болып жұмыс істеген. 1865 жылы үйленгеннен кейін олар Париж маңындағы Сен-Жермен-ан-Лайеге көшіп барды. Әкесі Париждегі Батыс теміржолдары басқармасында қызмет еткен. Морис жалғыз бала еді. Кішкентай кезінен дін мен өнерге құштарлығы оянған. Ол 1884 жылы он үш жасында күнделік жазуды бастады. 1885 жылы күнделігінде жергілікті шіркеудегі рәсімдердің түстеріне, шамдар мен құрбандық иісіне деген құрметін жазды. Ол Луврді жиі аралап, әсіресе Фра Анжелико, Рафаэль және Боттичеллидің туындыларына ерекше қызығушылық танытты. Он бес жасында күнделігіне: "Иә, мен христиан суретшісі болуым керек, христиан дінінің барлық кереметтерін бейнелеуім керек, мен осыны қажет деп санаймын" деп жазды. 1887 жылы ол Пювис де Шаваннның туындыларынан жаңа шабыт алды. Денис Париждің ең беделді мектептерінің бірі – Кондорсе лицейіне қабылданды, онда философия пәнінде өте жақсы оқыды. Алайда, 1887 жылдың соңында мектепті тастап, 1888 жылы Париждегі Эколь де Бё-Артсқа түсу емтиханына дайындалу үшін Académie Julian-ға түсті. Ол онда суретші және теоретик Жюль Жозеф Лефеврден сабақ алды. 1888 жылдың шілдесінде Бё-Артсқа түсу емтиханын тапсырып, қараша айында философиядан бакалавр дәрежесін алды.

Набилер

Академия Джулианда оның студенттері арасында сурет салу туралы ойларын бөліскен Пол Серузие мен Пьер Боннар болды. Боннард арқылы ол Эдуард Вуйярд, Пол Рэнсон, Кер Ксавье Руссель және Герман Пол сияқты қосымша суретшілермен танысты. 1890 жылы олар "Наби" деп аталатын топ құрды, ол "Наби" сөзінен алынған. Олардың философиясы позитивизм философиясына және Огюст Конт пен Гипполит Теннің жазбаларына негізделген. Мен натурализм мен материализмді жоққа шығарып, идеалистік көзқараспен қарадым. Денис оны 1909 жылы былай деп сипаттады: "Өнер енді біз табиғаттың фотосуреті сияқты жинап алатын визуалды сезім емес. Жоқ, бұл - біздің рухымыздың жаратылысы, табиғат оған тек себепші". Өзінің техникасы үшін Денис алғаш рет Сеураттың неоимпрессионисттік стиліне тартылды, бірақ оны тым ғылыми деп қабылдамады. 1889 жылы Денис 1889 жылғы Париж дүниежүзілік көрмесінің шетінде, Кафе Вольпониде Гоген мен оның достарының шығармаларының экспозициясына қызықты. Денис кейіннен осыны еске алып: "Қайда ғажап, содан кейін қандай аян! Импрессионисттер сияқты табиғатқа ашылатын терезелердің орнына бұл беттер қатты сәнді, күшті түсті, қатыгез штрихтермен шектелген, бөліктелген". Гогеннің шығармалары Денистің шығармашылығына бірден әсер етті. Гаугеннің Vache au dessus du gouffre кескінің жарқын түсті формалары алғаш рет 1889 жылы көрсетілді, 1890 жылдың қазан айында Денистің "Taches du soleil sur la terrace" атты еңбегінде, ал кейіннен Денистің "Solitude du Christ" (1918) шығармасында пайда болды. Набилер 1880-ші жылдардың аяғында бір-бірінен алыстап кетті, бірақ олардың идеялары Бонард пен Вуйярдтың кейінгі жұмыстарына, сондай-ақ Анри Матисс сияқты Наби емес суретшілерге әсер етті.

Жапондық

Дениске сол кезде Жапония өнері де әсер етті. Француз суретшілерінің жапон өнеріне деген қызығушылығы 1850 жылдары басталды, кейіннен 1855 жылғы Париждің Әлемдік көрмесінде көрсетілгендерімен жаңарып, 1890 жылы Эколь дез Бо-Артта жапон гравюраларының үлкен ретроспективасымен қайта жанданды. 1890 жылға дейін Денис Зигфрид Бингтің «Japan Artistique» каталогындағы иллюстрацияларды кесіп алып, зерттей бастаған. 1888 жылдың қараша айында ол досы Эмиль Бернардқа «(Puvis de Chavannes) түстерін беруден» «Жапониямен үйлесуге» көшуді қалайтынын айтқан. Жапон стиліндегі оның картиналары кең форматты, өте стильденген композиция мен әшекейлеуге ие, жапондық экрандарға ұқсайды.

"Бір рет жиналған түстермен қапталған жалпақ бет"

1890 жылдың тамызында Денис жаңа идеяларын жинақтап, оларды Art et Critique журналында жарияланған танымал эссесінде ұсынды. Эсседегі маңызды ашылу жолы былай болды: "Есіңізде болсын, сурет, жауынгерлік ат, әйелдің жалаңаш бейнесі немесе қандай да бір оқиға болмас бұрын, бәрінен бұрын белгілі бір тәртіпте жиналған түстермен жабылған жалпақ бет екенін естен шығармаңыз". Бұл идея Дениске тән емес еді; бұл идеядан бұрын Хипполит Тейн "Өнер философиясында" айтқан болатын, онда Тейн былай деп жазды: "Сурет – түрлі түсті бет, онда әртүрлі тондар мен жарықтың әртүрлі деңгейлері белгілі бір таңдаумен орналастырылған; осының бәрі оның ішкі мәні". Алайда, Денистің сөзі суретшілердің назарын аударды және модернизмнің негізіне айналды. Денис сурет жазықтығының жазықтығын алға тартқан алғашқы суретшілердің бірі болды – модернизмнің маңызды бастамаларының бірі. Дегенмен, Денис түсіндіргендей, ол суреттің формасы сюжеттен маңызды дегенді білдірмеді. Ол былай деп жалғастырды: "Біздің эмоцияларымыздың тереңдігі осы сызықтар мен түстердің өзін-өзі түсіндіруге жеткілікті болуынан туындайды, барлығы туындының сұлулығында қамтылған". Эссесінде ол бұл жаңа қозғалысты Сеurat басқарған неоимпрессионистердің "прогрессизміне" қарсы "неотрадиционализм" деп атады. Бұл мақала жарияланғаннан кейін Денис Наби философиясының ең танымал өкілі болды, бірақ бұл топ өте алуан түрлі болды және өнер туралы көптеген әртүрлі пікірлерге ие болды. Денистің өміріндегі келесі маңызды оқиға – 1890 жылдың қазанында Марта Мюрьемен танысуы болды. 1891 жылдың маусымынан бастап олар ұзақ романтикалық қарым-қатынаста болды, ол оның күнделігінде егжей-тегжейлі жазылған және 1893 жылдың 12 маусымында үйленді. Ол оның өнерінің маңызды бөлігіне айналды, көптеген суреттерде және декоративтік туындыларда, мысалы, боялған жанкүйерлерде, көбінесе тазалық пен махаббатты бейнелейтін идеализированденген бейне ретінде пайда болды.

Символизм

1890 жылдардың басында Денис өзінің кейінгі еңбектерінің көпшілігін жетелейтін және өте аз өзгерген көркемдік философияға келді; өнердің мәні - бұл махаббат пен сенімді білдіру, бұл оған ұқсас нәрселер болды. 1895 жылы 24 наурызда ол өзінің журналына былай деп жазды: "Өнер - бұл сенімді баспана, өмірде ақыл-ойының үміті және біздің өмірімізде аз көркемдіктің көрініс тапқаны туралы жұбаныш беретін ой және біз Жарату ісін жалғастырып жатырмыз. Сондықтан өнер туындысының абырой-марапаты гүлдердің, жарықтың керемет сұлулығына, ағаштардың мөлшеріне және толқындардың пішініне, және бет-әлпеттің кемелділігіне жазылған; біздің азапты, үмітті және ойлы кедей және өкінішті өмірімізді жазуға". 1890 жылдардың басында өнер әлемі өзгеріске ұшырады, 1890 жылы Ван Гогтың, 1891 жылы Сеураттың қайтыс болуымен, Гогеннің Таитиге алғашқы сапарымен. Француз мемлекеті жыл сайын ұйымдастыратын салон арқылы өнерге деген үстемдігін біртіндеп жоғалтып жатты. 1884 жылы тәуелсіз Салон құрылды, ал 1890 жылы ресми Салон екіге бөлінді, өзінің жылдық көрмесі бар Société national des Beaux Arts құрылды. Денис өзінің туындыларын екі салонда да, сондай-ақ Брюсселдегі La Libre Esthétique салонда, авангардтық өнердің жетекші еуропалық көрінісі. Символизм деп аталатын әдеби қозғалысты Жан Мореас 1891 жылы Le Figaro газетінде жариялаған мақаласында бастады. 1891 жылдың наурыз айында сыншы Джордж Альберт Дюрер Меркур де Франсқа Денисті "сурет өнеріндегі символизмнің" басты мысалы деп атаған мақала жазды. Денистің шығармалары сыншылардың және маңызды меценаттардың назарын аударды, әсіресе Артур Хук, өзінің жеке өнер салондарын ұйымдастырған және Денистің бірқатар туындыларын сатып алған танымал "La Dépêche de Toulouse" газетінің иесі. Денис басқа да өнер түрлерімен және сәндік өнермен тәжірибе жүргізді. 1889 жылдан бастап, Пол Верленнің "Сагеса" өлеңдер кітабының басылымын иллюстрациялау үшін Денис жеті жоғары стильді ағаштан жасалған баспа суреттерін жасап, өз жұмысының мәнін ашып берді. Оның қамқоршысы Хук өзінің Тулузадағы кеңсесі үшін екі үлкен әшекейлі панельді, гобелен түрінде тапсырды. Денис сол кезеңдегі басқа суретшілер сияқты, суретші де модерн стиліне тән арабеске қисық түстермен түрлі-түсті литографиялық плакаттарды жасады. 1891 жылдан бастап, өзінің қызбен тұрғанынан кейін көп ұзамай, Денис Мартаны өзінің суреттерінің ең жиі тақырыптарына айналдырды; ол тазаланған және идеалданған түрде, үй шаруасын атқарып, ұйқыға түсіп, асхана үстелінде бейнеленген. Ол оның пейзаждарында және 1893 жылы басталған және 1893 жылы Тәуелсіздер салонында көрсетілген "Музалар" сериясында пайда болды. Ол алғашқы суретті өзінің досы Артур Фонтейнге сатты; 1899 жылы француз мемлекеті суреттердің бірін сатып алды, бұл оның алғашқы ресми мойындалуы болды. 1890 жылдары Денистің музыка мен өнер арасындағы байланысқа деген қызығушылығы арта түсті. 1890 жылы оның пианинода тұрған портреті суреттелген. Ол Клод Дебюссидің "Ла Дамоэльэ" музыкасының мұқабасына Мартаның бейнесі бар ағып бара жатқан литографияны, сондай-ақ Морис Метерлинктің "Пеллеас және Мелисанда" поэмасының тағы бір литографиясын жобалады, оны Дебюсси операға айналдырды; және 1894 жылы ол Символизмнің ең көрнекті әдеби жақтаушысы Стефан Маллармедің "Принцессе Малейн" поэмасы негізінде "Ла Пэти Эйр" суретіне сурет салды. 1893 жылы жазушы Андре Жидпен өнер мен әдебиетті біріктіретін бірлескен жоба жасады; ол Жидтің Le Voyage d'Urien деп аталатын ұзақ очергін сүйемелдеу үшін отыз литографиядан тұратын серияны ұсынды. Литографиялар мәтінді суреттеп көрсетпеді, бірақ суретшінің көзқарасы бойынша бірдей тақырыптарға жақындады. Бұл кезеңде ол тағы бір тақырыпты атап өтті: қасиетті махаббат пен дүниелік махаббат арасындағы қарым-қатынас. Суретте үш әйел бейнесі бар, екеуі жалаңаш, біреуі киім киген, олар Тицианның Le Concert Champêtre және L'Amour Sacré et L'Amour Profane және Манедің Déjeuner sur l'herbe суреттерінің үлгісіне еліктеді. Ойынның орнын оның өз бақшасы құрайды, ал фондында Сен-Жермен-ан-Лей виадугы орналасқан. Жылаңаш суреттер қасиетті махаббатты бейнеледі, ал ол киімсіз суретті бейсүйгіш махаббатты бейнеледі. Ол тағы бір сурет салады, бұл жолы бақтағы жалаңаш Марта, қасиетті және дінсіз махаббатты бір тұлғада бейнелейді.

By the early 1890s, Denis had arrived at the artistic philosophy which guided most of his later work, and which changed very little; that the essence of art was to express love and faith, which to him were similar things. On 24 March 1895 he wrote in his journal: "Art remains a sure refuge, the hope of a reason in life from now on, and the consoling thought that little beauty manifests itself in our lives, and that we are continuing the work of Creation Therefore the work of art has merit, inscribed in the marvelous beauty of flowers, of light, in the proportion of trees and shape of waves, and the perfection of faces; to inscribe our poor and lamentable life of suffering, of hope and of thought." The art world was in transition in the early 1890s, with the death of Van Gogh in 1890 and of Seurat in 1891, and the first departure of Gauguin to Tahiti. The French State was gradually giving up its dominance of art through the annual salons it organized. An independent Salon had been formed in 1884 and in 1890 the official Salon broke into two parts, with the formation of the Société national des Beaux Arts, with its own annual show. Denis showed his works in both salons, as well as the La Libre Esthétique salon in Brussels, a leading European showcase for avan garde art. The literary movement called symbolism was launched by Jean Moréas in an article in Le Figaro in 1891. In March 1891 the critic George Albert Dourer wrote an article for the Mercure de France calling Denis the leading example of "symbolism in painting". The work of Denis attracted the attention of critics and of important patrons, most notably Arthur Huc, the owner of the prominent newspaper La Dépêche de Toulouse who organized his own art salons and purchased a number of works by Denis. Denis experimented with other art forms and with decorative art. Beginning in 1889, to illustrate an edition of the book of poems Sagesse by Paul Verlaine, Denis carved a series of seven highly stylized woodblock prints, distilling the essence of his work. His patron Huc commissioned two large decorative panels, in the form of tapestries, for his Toulouse office. Denis, like other artists of the period, also designed colorful lithograph posters with the arabesque curves of the Art Nouveau. Beginning in 1891, shortly after his engagement, Denis made Marthe the most frequent subject of his paintings; she was depicted, in purified and idealized form, doing household tasks, taking naps, and at the dining room table. She appeared in his landscapes, and in his most ambitious works of the time, The series called The Muses, which he began in 1893, and showed at the Salon of Independents in 1893. He sold the first painting to his friend Arthur Fontaine; In 1899 The French state acquired one of the paintings, his first official recognition. His wife played the piano, and throughout the 1890s Denis had a growing interest in the connections between music and art. He painted a portrait of her at the piano in 1890. He designed a flowing lithograph, featuring Marthe, for the cover for the sheet music of La Damoiselle élue by Claude Debussy, as well as another lithograph for the poem Pelléas et Mélisande by Maurice Maeterlinck, which Debussy transformed into an opera; and in 1894 he painted La Petit Air, based on the poem Princesse Maleine by Stéphane Mallarmé, the most prominent literary proponent of symbolism. In 1893 made a collaborative project with the writer André Gide, which combined art and literature; he provided a series of thirty lithographs to accompany a long essay by Gide, called Le Voyage d'Urien. The Lithographs did not illustrate the text, but approached the same topics from an artist's point of view. Another topic he addressed in this period was the relationship between sacred love and profane love. The painting had three female figures, two nude and one clothed, following the model of Le Concert Champêtre and L'Amour Sacré et L'Amour Profane of Titian and Déjeuner sur l'herbe by Manet. The setting is his own garden, with the viaduct of Saint Germain en Laye in the background. The nude figures represented sacred love, and he clothed figure profane love. He made another painting, this time of Marthe nude in the garden, representing both sacred and profane love in one figure.

Арт-нуво және сәндік өнер

1890 жылдардың ортасында Брюссель мен Парижде модерн стилі пайда болған кезде Дени декоративтік өнерге көбірек назар аудара бастады, бірақ оның отбасы және руханият тақырыптары өзгеріссіз қалды. Оның көптеген жаңа жобаларын суретші Сэмюэл Бинг тапсырыс етті, оның галереясы модерн стиліне есімін берді. Жаңа жобаларына қабырға қағаздары, боялған шыны, гобелендер, шамдар, экрандар және жапсырғыштардың дизайны кірді. Бірақ ол сол дәуірдің талаптарына сай жұмыс істеп, модерн стилінің материалдарын қолданса да, оның тақырыптары мен стилі ерекше болды. Оның ең маңызды сәндік жұмысы – 1895 және 1897 жылдар аралығында Барон Кошиннің кеңсесі үшін салған суреттер сериясы, олар бірге «Сент-Юбер туралы аңыз» деп аталады. Ол Флоренциядағы Медичи капелласынан және Никола Пуссен, Делакруа және Пьер Пувис де Шаваннның туындыларынан еркін шабыттанды. Кошин мен оның отбасы бір суретте, ал Денистің әйелі Энн – екінші суретте бейнеленген. Суреттер отбасы мен сенімді дәріптеді. 1907 жылы француз үкіметі оның резиденциясын және басқа да шіркеу мүліктерін мемлекеттік меншікке алғанда, Париж архиепископы кеңседе мисса өткізді. Ол сонымен қатар бірнеше портреттер жасады, оның ішінде Ивон Лерольдің (1897) ерекше портреті бар, онда ол бір суретте үш түрлі позда бейнеленген.

Неоклассицизм

1898 жылдың қаңтар айында Денис алғаш рет Римге барды, онда Ватикандағы Рафаэль мен Микеланджелоның шығармалары оған қатты әсер етті. Ол "Лес Артс а Рим" атты ұзақ эссе жазды, онда былай деп мәлімдеген: "классикалық эстетика бізге бір уақытта ойлау әдісін және болғысы келетін әдісті, моральді және бір уақытта психологияны ұсынады. Классикалық дәстүр тұтастай алғанда, күш-жігердің логикасы мен нәтижелерінің ұлылығы бойынша, қандай да бір жағынан адамзаттың діни дәстүріне параллель". Сол жылы өнердегі символизмнің екі жетекші тұлғасы Густав Моро мен Пувис де Шаванн қайтыс болды. Парижге оралғаннан кейін Дени өзінің өнерін неоклассицизмге қарай, нақты желілер мен фигуралармен қайта бағыттады. 1898 жылы наурыз айында ол өзінің журналында былай деп жазды: "Енді Мәсіхтің басты рөлін бейнелейтін соңғы суреттер туралы ойлаңыз. Үлкен көлемдегі сәндік құралдарды пайдалануды табиғаттың тікелей эмоцияларымен үйлестіру". Денис Пол Сезаннның үлкен құрметіне бөленген; ол 1896 жылы Сезаннның үйіне барып, оның: "Мен импрессионизмді музейдегі өнер сияқты берік және берік нәрсеге айналдырғым келеді" деген пікірін баяндаған мақала жазды. Дени мақалада Сезаннды "импрессионизмнің Пуссенисі" деп сипаттап, оны қазіргі заманғы неоклассицизмнің негізін қалаушы деп атады. Денистің осы кезеңдегі ең маңызды шығармаларының бірі - Сезанға құрмет (1900), ол досы Пол Сезанның өлімінен кейін суреттелген. Алдыңғы планға Сезаннның достары, олардың бірнешеуі бұрынғы Наби; солдан оңға қарай (Одилон Редон, Эдуард Вуйяр, сыншы Андре Меллерио, Амброаз Волар, Денис өзі, Пол Серузье, Пол Рансон, Кер Ксавье Руссель, Пьер Боннар, Денистің әйелі Марта). Сурет өте қараңғы көрінеді, өйткені олардың барлығы аза тұту үшін қара киім киген, бірақ оның екінші хабары да бар; суреттердің артында және шезлонгеде қойылған суреттер заманауи өнердің өтуін бейнелейді, артқы қабырғадағы Гоген мен Ренуардың туындыларынан бастап, Сезаннның шезлонгедегі суретіне дейін, Денис көзқарасы бойынша импрессионизм мен символизмнен неоклассицизмге өту. Дениске сол кездегі саяси ахуал әсер етті, мысалы, Дрейфус ісі (18941906) француз қоғамы мен өнер әлемін бір жағынан Эмил Зола мен Андре Жид, Дрейфусты қорғап, екінші жағынан Роден, Ренуар және Денис. Денис оқиғалардың көпшілігінде Римде болған, ал бұл Гидпен достығына әсер етпеді. Ол үшін француз үкіметінің шіркеудің билігін азайту қозғалысы және 1905 жылы шіркеу мен мемлекетті ресми түрде бөлу туралы үкіметтің шешімі маңызды болды. Денис 1904 жылы ұлттық және католиктік белсенді Action Française-ге қосылды және 1927 жылға дейін мүше болды, ол топ өте оңға ауысып, Ватикан ресми түрде айыптап тастады.

In January 1898 Denis made his first visit to Rome, where the works of Raphael and Michelangelo in the Vatican made a strong impression upon him. He wrote a long essay, Les Arts a Rome, declaring: "the classical aesthetic offers us at the same time a method of thinking and a method of wanting to be, a moral and at the same time a psychology The classical tradition as a whole, by the logic of the effort and the greatness of results, is in some way parallel with the religious tradition of humanity." In the same year, the two leading figures of symbolism in art, Gustave Moreau and Puvis de Chavannes, died. On his return to Paris, Denis re oriented his art toward neo classicism, with clearer lines and figures. He noted in his journal in March 1898: "Think of late paintings where Christ is the central figure Remember the large mosaics of Rome. Reconcile the employment of large scale decorative means and the direct emotions of nature." Denis was a great admirer of Paul Cézanne; he traveled to Cézanne's home in 1896, and wrote an article reporting Cézanne's comment: "I want to make of impressionism something solid and durable, like the art in museums." In the article, Denis described Cézanne as "the Poussin of impressionism" and called him the founder of modern neo classicism. One of the most important works of Denis from this period is Homage to Cézanne (1900), painted following the death of his friend Paul Cézanne. In the foreground, it portrays the friends of Cézanne, several of them former Nabis; from left to right (Odilon Redon, Édouard Vuillard, the critic André Mellerio, Ambroise Vollard, Denis himself, Paul Sérusier, Paul Ranson, Ker Xavier Roussel, Pierre Bonnard, and Denis's wife Marthe). The painting appears very somber because they are all dressed in black for mourning, but it also has a second message; the paintings displayed behind the figures and on the easel represent the transition of modern art, from works by Gauguin and Renoir on the back wall to the painting by Cézanne on the easel, which illustrated, from Denis's point of view, the transition from impressionism and symbolism toward neo classicism. Denis was affected by the political turmoils of the time, such as the Dreyfus affair (1894–1906) which divided French society and the art world with Émile Zola and André Gide on one side, defending Dreyfus, and Rodin, Renoir and Denis on the other. Denis was in Rome during most of the events, and it did not affect his friendship with Gide. More significant for him was the movement of the French government to reduce the power of the church, and the decision of the government to officially separate the church and state in 1905. Denis joined the nationalist and pro Catholic Action Française in 1904, and remained a member until 1927, when the group had moved to the extreme right and was formally condemned by the Vatican.

Неоклассицизм мен фаувизм - жағажай суреттері

1906 жылға дейін Денис париждік суретшілердің авангардысы саналды, бірақ сол жылы Анри Матисс фовизмнің жарқын және үйлеспейтін түстерімен «Өмір қуанышы» («La Joie de Vivre») картинасын ұсынды. Оған жауап ретінде Денис мифологияға және ол «христиандық гуманизм» деп атаған нәрсеге көбірек бет бұрды. 1898 жылы ол Бретаньдегі Перрос-Гирек жағажайында шағын вилла сатып алды, ол кезде ол шалғай және сирек қоныстанған балықшылар ауылы болған. 1907 жылы ол сол жағалауды неоклассикалық «Вакх пен Ариадна» картинасының тұсына пайдаланып, түстерін ашықтатты және жағажайда қуанышпен ойнап жатқан жалаңаш отбасын бейнеледі. Одан кейін ол мифологиялық сюжеттерге негізделген, жағажайдағы немесе елді мекендердегі жалаңаш суреттер сериясын жасады.

Кітап дизайны мен иллюстрация

1899 жылдан 1911 жылға дейін Денис графикамен де айналысты. Ол баспагер Вольярд үшін он екі түсті литографиядан тұратын Amour атты жинақ жасады, бұл көркемдік, бірақ коммерциялық жетістік емес. Содан кейін ол ағаштан жасалған баспаларды жасауға оралды, ол 1903 жылы жарық көрген гравёр Тони Белтранмен бірлесіп, қара және ақ түсті "Иисус Мәсіхтің еліктеуі" сериясын жасады, содан кейін 1911 жылы жарық көрген ақын Пол Верленнің Сагесі үшін суреттерін жасады. 1911 жылы Ассиздік Францисктің "Фиорет" суреті бойынша жұмыс істей бастады. Бұл жоба үшін ол Умбрия мен Тоскана арқылы велосипедпен жалғыз сапар шегіп, суреттер жасаған. 1913 жылы басылып шыққан соңғы шығармасы гүлдермен боялған көркем суреттермен боялған. Сондай-ақ, ол Дантедің "Vita Nova" (1907) және Альфред де Виньидің "Eloa" (1917) жиырма төрт иллюстрациясына өте сәнді кітап дизайны мен иллюстрация жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың ортасында жасалған соңғы шығармасы оның бұрынғы шығармаларына қарағанда қараңғырақ болды, көбінесе көк және сұр түстермен боялған.

Сәулет сәндеуі

1908 жылы Денис Клод Моне мен Огюст Ренуардың маңызды меценаты болған, сондай-ақ Винсент ван Гогтың "Түнгі кафесі" картинасына ие болған орыс өнер меценаты Иван Морозов үшін маңызды декоративтік жобаға кірісті. Денис Морозовтың Мәскеудегі сарайының музыкалық залы үшін "Психе тарихы" атты үлкен қабырғалық панно жасады, кейін жобаға қосымша паннолар қосты. Бұл жобадан алған гонорары оған Бретаньдегі теңіз жағасындағы үй сатып алуға мүмкіндік берді. Содан кейін ол Парижде архитектор Огюст Перре салып жатқан жаңа "Шамп-Элизе" театрының күмбезін салуға кірісті. Театр заманауи болды; ол Париждегі темір бетоннан салынған алғашқы ірі ғимарат және Ар-Деко стилінің алғашқы ғимараты саналады; бірақ Денистің жұмысы таза неоклассикалық стильде болды. Оның тақырыбы – музыка тарихы, Аполлон мен Музалардың бейнелері салынған. Перре Дениске осындай үлкен көлемдегі жұмысты салу үшін арнайы студия салдырды.

Оқыту және теория "жаңа классикалық тәртіп"

1909 жылдан бастап Париждегі Рэнсон академиясында сурет салудан сабақ берді, оның студенттерінің арасында Тамара де Лемпичка да болды. Кейін ол оған сурет салудың шеберлік техникасын үйреткені үшін алғыс айтты, бірақ оның арт-деко стилі оныкінен мүлдем өзгеше болды. Ол сонымен қатар көп уақытын теория жазуға арнады. 1909 жылы ол «Теориялар» атты еңбегін жариялады, онда 1890 жылдан бергі өнер туралы жазған мақалаларын біріктірді. Бұл еңбек Гогеннен Матисске (оның жұмысы оған ұнамады) дейін, Сезанн мен Майольға дейінгі өнердің даму жолын сипаттап, «Символизмнен және Гогеннен жаңа классикалық тәртіпке қарай» деген қосымша тақырыппен жарық көрді. Кітап кеңінен танылып, 1920 жылға дейін тағы үш рет қайта басылды. Онда 1906 жылы жазылған «Күн» атты эссесі де бар, онда ол импрессионизмнің құлдырауын былай сипаттады: «Біздің ортақ қатеміз – ең алдымен жарықты іздеу. Алдымен Құдайдың Патшалығын және Оның әділдігін іздегеніміз жөн еді, яғни әдемілік арқылы рухи мәнімізді білдіргеніміз абзал, ал қалғаны өздігінен келер еді». Ол сондай-ақ «Өнер – табиғатты қасиеттеу, әрбір адамның бойындағы, өмір сүруге қанағаттанған табиғатты қасиеттеу» деген пікірін білдірді. Ол өнердің туындауына суретшінің мінезінен бастау алатынын түсіндірді: «Шығарманы жасайтын – суретшінің күші мен еркі». Оның пікірталасты туындыларының тақырыптары ландшафттар мен фигуралардың зерттелуін, әсіресе ана мен бала бейнелерін қамтыды. Бірақ оның басты қызығушылығы – діни тақырыптағы суреттерді салу болды, мысалы, 1931 жылы Халықаралық христиан кәсіподақтары федерациясы тапсырыс берген «Еңбек құдіреті» суреті, Вильям Раппард орталығының бас қабаттағы баспалдағын безендіру үшін жасалды.

Ғибадатхананың терезелері мен безендіруі

Өмірінің соңғы кезеңінде ол ірі масштабтағы қабырғалық суреттерге және діни өнерге көбірек назар аударды. 1914 жылы Дени Людовик XIV тұсында 17 ғасырда салынған Сен-Жермен-ан-Лайедегі бұрынғы аурухананы сатып алды. Ол ғимаратты "Прайор" деп атады және 1915-1928 жылдар аралығында архитектор Огюст Перренің көмегімен ғимаратты безендірді, әсіресе аяқталмаған шіркеуді, оны өзінің фрескаларымен, витраждармен, мүсіндермен және жиһаз дизайнымен толтырды. 1916 жылы ол "суретшіліктің ең жоғары мақсаты – ірі масштабтағы сәндік қабырғалық суретті жасау" ниетін білдірді. 1916 жылдан 1943 жылы қайтыс болғанға дейін 20 қабырғалық сурет аяқтады. Оның осы кезеңдегі басқа да маңызды жұмыстарының ішінде Нотр-Дам-дю-Рейнси шіркеуін безендіру бар, ол Париж маңындағы Агуст Перре жобалаған инновациялық темірбетон арт-деко шіркеуі, ол 1924 жылы аяқталды. Шіркеу Париждегі Сен-Шапельдің рухында жобаланған, витраждардың максималды әсерін беру үшін. Терезелер витраж шебері Маргарита Хуремен бірлесіп жасалды; Денис әр терезенің ортасындағы бейнелі өнерді жобалады, ал Маргарита Хуре терезенің өзін және оның айналасындағы абстрактілі шыны дизайнын жасады. Басқа да маңызды діни жұмыстар: Винсендегі Сент-Луи шіркеуі (1927), Перростағы Ла-Кларте шіркеуінің витраждар (1931) және Тонон шіркеуі – оның 1943 жылы қайтыс болғанға дейінгі соңғы жобасы. 1919 жылдың 5 ақпанында, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай, Денис және Жорж Девальерлер Ateliers d'Art Sacré, яки қасиетті өнер шеберханаларын құрды (1914–18 жж.), бұл Еуропадағы шіркеуді қазіргі өркениетпен келістіруге бағытталған кең қозғалыстың бір бөлігі болды. Шеберханалар шіркеулер үшін өнер тудырды, әсіресе соңғы соғыста қираған шіркеулер үшін. Денис академиялық өнерге қарсы болды, себебі ол эмоцияны конвенция мен жасампаздыққа құрбан етеді, ал реализмге қарсы болды, себебі ол қарапайым тілде жазылған проза еді, ал ол музыканы қалады. Ең бастысы ол сұлулықты қалады, ол – құдайлықтың атрибуты. Шеберханалардың ең маңызды киелі үйі – Париждегі Сен-Эспри шіркеуі, ол 1934 жылы аяқталды. Ішкі қабырға суреттері мен фрескаларын Жорж Девальер, Роберт Пугеон, Николас Унтерстеллер және Элизабет Бранли салған. Шіркеуді Ateliers d'Art Sacré мүшелері безендірді, ол 2-ден 20 ғасырға дейінгі шіркеу тарихын және күрескен шіркеу тарихын көрсетті. Безендірулердің біртізділігін қамтамасыз ету үшін сәулетші суреттелген барлық адамдар үшін стандартты биіктік және барлық фондар үшін қызыл түс енгізді. Суреттердің басты тақырыбы – "2-ден 20 ғасырға дейінгі күрескен шіркеу тарихы және жеңген шіркеу тарихы". Денис екі маңызды туындыны салған: алтарь және оның жанындағы тағы бір үлкен туынды. Ол салған шіркеу қабырғалық суреттеріне Италиядағы шіркеулерде, әсіресе Джотто мен Микеланджелоның жұмыстарында көрген Ренессанс өнерінің үлкен әсері тиді. Ол 1922 жылы былай деп жазды: "Керемет – бұл тақырыпқа немесе қабырғаға ұлы, асыл және ешқандай қарапайым көзқараспен қарау".

In the last period of his life and work he turned his attention more and more to large scale murals and to religious art. In 1914 Denis purchased the former hospital of Saint Germaine en Laye, constructed under Louis XIV in the 17th century. He renamed the building "The Priory" and Between 1915 and 1928, with the aid of the architect Auguste Perret, he decorated the building, particularly the unfinished chapel, which he filled with his own designs of frescos, stained glass, statues and furniture. In 1916 declared his intention to aim for the "supreme goal of painting, which is the large scale decorative mural." he completed twenty murals between 1916 and his death in 1943. Besides the Priory, his other major works of this period include the decoration of the Church of Notre Dame du Raincy, an innovative reinforced concrete art deco church in the Paris suburbs designed by Auguste Perret, which was completed in 1924. The church was designed in the spirit of Sainte Chapelle in Paris, to give the stained glass the maximum effect. The windows were made in collaboration with the stained glass artist Marguerite Huré; Denis designed the figurative art in the center of each window, while Marguerite Huré created the window and the abstract glass designs around it. Other major religious works include the chapel Church of Saint Louis in Vincennes (1927), the windows of the chapel of La Clarté in Perros (1931) and the church of Thonon his final project before his death in 1943. On 5 February 1919, shortly after the First World War, Denis and George Desvallières founded the Ateliers d'Art Sacré, or workshops of Sacred art. (1914–18) as part of a broad movement in Europe to reconcile the church with modern civilization. The Ateliers created art for churches, particularly those devastated by the recent war. Denis said that he was against academic art because it sacrificed emotion to convention and artifice, and was against realism because it was prose and he wanted music. Above all he wanted beauty, which was an attribute of divinity. The most important church decorated by the Ateliers was the Église du Saint Esprit in Paris, finished in 1934. The murals and frescoes in the interior were painted by George Desvallières, Robert Poughéon, Nicolas Untersteller and Elizabeth Branly. The church was decorated by members of the Ateliers d'Art Sacré, showing the history of the church militant and the history of the church triumphant from the 2nd to the 20th century. To ensure unity in the decorations the architect imposed a standard height for all the people depicted, and red as the color of all the backgrounds. The central theme of the paintings is "the history of the church militant and the history of the church triumphant from the 2nd to the 20th century. Denis painted two of the major works, the Altarpiece and another large work beside it. The church murals that he painted were strongly influenced by the Renaissance art he had seen in churches in Italy, particularly the work of Giotto and Michelangelo. He wrote in 1922, "The sublime is to approach the subject or wall with an attitude that is grand, noble, and in no way petty."

Азаматтық қабырға кескіндері

1920-ші және 1930-шы жылдардың аяғында оның беделі соншалық болды, ол маңызды азаматтық ғимараттар үшін бірқатар қабырғалық суреттерге тапсырыс алды. Бұлардың ішінде Люксембург сарайындағы француз сенатының баспалдағының төбесіндегі төбе; және Сент-Этьен қаласының хосписі үшін қабырғалық кескіндемелер, онда ол өзінің жағажай суреттерінің түрлі-түсті және неоклассикалық тақырыптарына оралды. 1937 жылы Париж халықаралық көрмесі үшін салынған Шайо сарайына екі қабырғалық панель жасау тапсырылды. Денис өзінің алғашқы мансабынан бірнеше достарын, Пьер Боннард, Эдуард Вуйлард және Руссельді жобаға қатысуға шақырды. Екі панельде киелі музыка мен діни емес музыка (дінге жатпайтын музыка) түрлі-түсті неоклассикалық стильде, оның Шамп-Элизе театрының куполына арналған безендіруін еске түсіреді. Классикалық панелде Римдегі Боболи бағында өткен ежелгі мереке көрсетіліпті, ол жақында ғана сонда барған болатын. Кейінгі жөндеу жұмыстарынан кейін суреттер біршама бұзылып кеткенімен, суреттер әлі де көрінеді. Ол соңғы жылдары Франциядан тыс жерлерде екі маңызды комиссияны өткізді, екеуі де оның сүйікті тақырыбы - христиандық сенім мен гуманизм; біріншісі 1931 жылы Женевадағы Халықаралық Еңбек Бюросының кеңсесі үшін, Женевадағы Халықаралық Христиандық Жұмысшылар Ассоциациясы "Христос жұмысшыларға уағыздады" тақырыбында; ал екіншісі 1938 жылы Ұлттар Лигасының жаңа штаб-пәтері үшін. бейбітшілік үшін қарулану тақырыбында, соғыс жолбарысын қолға түсіретін Орфей бейнесі.

Өмірінің соңғы жылдары

1940 жылдың қаңтар айында, жеті жиырмаға толған шағында, ол өзінің жетістіктерін күнделігінде былай деп бағалады: "Менің некем: Делакруа бағалап, түсінді; Ингрес бас тартты; радикалдармен байланыс үзілді. Мен ресми мәртебеге ие болдым, сонымен бірге менің көзқарасым мен ойымды көрсететін, құпия алаңдаушылықты тудыратын өнерді дамыттым, бұл мені шеберлердің сабақтарын жақсырақ түсінуге итермеледі." Денис 1943 жылдың қараша айында Парижде болған автокөлік апатынан алған жарақаттардан көз жұмды. Оның қайтыс болған күні туралы мәліметтер әртүрлі: 2, 3 немесе 13-і деп көрсетіледі.

Жеке өмір

Денис өзінің алғашқы әйелі Марта Мюрьеге 1893 жылы үйленді. Олардың жеті баласы болды, ол Денистің көптеген жұмыстарына позинг жасады. 1919 жылы қайтыс болғаннан кейін Денис оның есіне арналған шіркеуді суретке түсірді. 1922 жылы 22 ақпанда ол Елизабет Гратерольереге қайтадан үйленді, оны ол Театр-де-Шанс-Элизе куполындағы фигуралардың бірі үшін үлгі ретінде қолданды. Олардың екі баласы болды: Жан Батист (1923 жылы туған) және Паулин (1925 жылы туған). Елизавета сондай-ақ Денистің бірнеше суреттерінде, кейде Мартамен бірге бейнеленген. Ол Рим-католик шіркеуінде Тертиар, яғни діни орднның мүшесі ретінде белсенді қызмет атқарды. 1907 жылы ол дәстүрлі және ұлтшыл Action Française қозғалысына қосылды, бірақ 1927 жылы топ өте оңға ауысқаннан кейін және Ватиканның айыптауынан кейін ол кетіп қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Виши үкіметін қатаң түрде қабылдамады.

Өнер туралы цитаталар

Жарияланған жазбалары мен Денистің жеке журналы оның өмір бойы дамытқан өнер философиясының кең көрінісін береді. "Есіңізде болсын, сурет, егер ол жауынгерлік ат, әйел бейнесі немесе бір қызықты оқиға болғаннан бұрын, бәрінен бұрын белгілі бір тәртіпте жиналған түстермен жабылған жазық бет болып табылады." (Art et Critique, 1890 ж.)

"Өнер – өмір сүруімізге себеп болатын, сенімді пана, және осы жұбаныш беретін ой, біздің өмірімізде де аз ғана сұлулық бар екендігі, және біз жаратылыс жұмысын жалғастырып жатырмыз. Өнер еңбегі құнды; гүлдердің тамаша сұлулығын, жарықты, ағаштардың пропорциясын, толқындардың пішінін және бет-әлпеттің кемелдігін бейнелеу, сондай-ақ біздің кедей, қайғылы, азапқа толы, үміт пен ойға толы өмірімізді жазу." (Журнал, 24 наурыз 1895 ж.)

"Сәндік және тәрбиелік. Міне, мен өнердің ең алдымен осылай болуын қалаймын." (Nouvelles Théories, 1922 ж.)

"Сурет салу – ең алдымен еліктеу өнері, және қандай да бір қиялға салынған "тазалықтың" құлы емес." (Nouvelles Théories, 1922 ж.)

"Сурет салудың маңызды мақсаттарын – экспрессияны, эмоцияны, ләззатты ұмытпаңыз; құралдарды түсіну, сәндік бояу, форма мен түсті жоғарылату." (Журнал, 1930 ж.)

Көрмелер

1963 жылдың 28 маусымынан 29 қыркүйегіне дейін Альбидегі Тулуза Лотрек мұражайында. Суреттер, акварельдер, сызбалар, литографиялар, Агнес Хумберттің кіріспесімен.
1980 жылы суретшінің Париждің Сен-Жермен-ан-Лай қаласынан тыс жердегі үйінде Морис Дени мұражайы ашылды.
1995 жылы Ұлыбританияның Ливерпульдегі Уокер өнер галереясында ірі ретроспективті көрме өтті.
2007 жылы Монреальдегі Көркем өнер мұражайында осыған ұқсас көрме ұйымдастырылды; бұл Солтүстік Америкадағы Денидің алғашқы ірі көрмесі болды.

Талап-тапсыру және қайтару

2023 жылы Денистің «Тұрған бала ағаш астында» атты суреті, Германияның жоғалған өнерлер қорының сайтында тізілген болатын, ол Холокост құрбаны Марсель Монтекстің отбасынан тоналанған еді және оны осы отбасы тапты.