Кіріспе

Француз-американдық суретші Жак Марогер (maʁɔʒe; 1884–1962) – суретші және Париждегі Лувр мұражайының зертханасының техникалық директоры. Ол өмірін ескі шеберлердің майға негізделген техникаларын түсінуге арнады. 1939 жылы Америка Құрама Штаттарына эмиграциялап, ықпалды ұстаз атанды. Оның "Шеберлердің құпия формулалары мен әдістері" атты кітабы кейбір қазіргі заманғы суретшілер тарапынан сынға алынды, олар Марогер ұсынған сурет салу ортасының дұрыс еместігін айтады.

Тәрбие және алғашқы мансап

1907 жылы Марогер Луи Анкетинмен бірге оқып, оның басшылығымен 1932 жылы Анкетин қайтыс болғанға дейін жұмыс істеді. Анкетин Винсент ван Гог, Шарль Ангранд, Эмиль Бернард, Пол Гоген, Камилль Писсарро, Жорж Серат, Пол Синяк және Анри де Тулуз-Лотрек суретшілерімен тығыз байланыста болды және олармен бірге көрмелерге қатысты. Ол сол кездегі импрессионизм қозғалысында өте белсенді болды. Өмірінің соңғы жылдары Анкетин фламанд суретшілерінің туындыларына қызығушылық танытты. Марогердің ұстазы ретінде Анкетин сурет салу, анатомия және шеберлікпен бояу техникаларын үйренуде көмектесті. Марогер 1931 жылы Нью-Йорктегі Ұлттық дизайн академиясы оның сурет өнеріндегі жаңалықтарын жариялағаннан кейін танымал бола бастады. 1930 жылдан 1939 жылға дейін Марогер Париждегі Лувр мұражайында Лувр зертханасының техникалық директоры болып жұмыс істеді. Ол Лувр мектебінің профессоры, консервация комитетінің мүшесі, Халықаралық сарапшылардың бас хатшысы және Францияның реставраторлар президенті қызметтерін атқарды. 1937 жылы ол Легион орденімен марапатталды, ал ол кездегі автопортретінде оның мақтанышын көрсетеді, онда оның лацканында орденнің белгісі байқалады. 1939 жылы ол Америка Құрама Штаттарына эмиграция жасап, Нью-Йорктегі Парсонс дизайн мектебінде лекция оқыды. Оның Нью-Йорктегі студенттері – Реджинальд Марш, Джон Кох, Фэрфилд Портер және Фрэнк Мейсон оның ескі шеберлердің сурет салу әдістерін қабылдап, өз кезегінде оларды өз студенттеріне үйретті. 1942 жылы Марогер Балтимордағы Мэриленд өнер институтының профессоры болып тағайындалды және сурет салу мектебін құрды. Мэриленд институтында ол Балтимор реалистері деп белгілі болған суретшілер тобын басқарды, олардың ішінде Эрл Хофман, Томас Роу, Джозеф Шепард, Энн Дидуш Шулер, Фрэнк Ределиус, Джон Бэннон, Эван Кин және Мелвин Миллер бар. Марогер 1948 жылы «Шеберлердің құпия формулалары мен әдістері» атты еңбегін жариялады. Оның кітабы қолжетімді болған кезде Реджинальд Марш Марогердің кітап мұқабасында Мэриленд өнер институтына атом бомбасын тастап ұшып келе жатқан ұшақты салды, бұл Марогердің абстракт өнер мен реализм арасындағы пікір таласына байланысты жергілікті баспасөздерде тудырған дауға сілтеме жасады. Марогердің формулалары мен әдістерін көптеген заманауи суретшілер зерттеді, олар ескі шеберлердің бояу сапасына қол жеткізуді мақсат етті. Марогер өмірі бойына жасаған «құпия формуласы» негізгі ингредиент ретінде ақ қорғасынды қамтыды. Ақ қорғасын зығыр майымен қайнатылғанда кептіруші зат ретінде әрекет етеді, май қабығының полимерленуін үдетіп, бояудың сапасын арттырады. Марогер қазіргі заманғы суретшілерге шеберлер ғасырлар бұрын өз туындыларында қол жеткізген нәрсені ұсынды деп мәлімдеді, яғни майлы бояулардың беріктігі мен түс сапасын сақтай отырып, бояуды оңай араластыруға және нәзік өңдеуге мүмкіндік береді. Осы формулалармен жабдықталған суретші бояуды оңай араластыра алады, бояудың бақылауын жоймайды. Бояу жағылған жерде қалады және панельден ағып кетпейді. Ол өте жылдам кепті, сондықтан суретші келесі күні сол жерлерге бояу жаға алады, бұл сурет салу процесін жеделдетеді. Балтимор реалистері тобынан Марогердің шәкірті болған Фрэнк Ределиус Жак Марогердің ескі шеберлердің сурет салу әдістері мен формулаларын зерттеуіне жаңаша көзқараспен қарап, оны жаңартып, қайта қарастыратын кітап жазды. Фрэнк Ределиус Марогердің 1962 жылы қайтыс болғанға дейін «Шеберлердің құпия формулалары мен әдістері» кітабын қайта қарауға көмектесіп жүрді. Фрэнк Ределиустың 2009 жылы жарық көрген кітабы «Мастер кілттері: майлы бояудың сурет техникасы туралы суретшінің трактаты» деп аталады.

Марогердің сыншылары

Марогер кейбір заманауи суретшілер тарапынан шеберлердің құпия формулаларын тапқаны туралы батыл мәлімдемелері үшін сынға алынды. Қазіргі кездегі Maroger's Medium иелік құралы, шын мәнінде, мегель сияқты орта, сондай-ақ Мегилп (Macgilp, McGuilp және т.б.) деп аталады. Бұл материал, мастикалық лак пен литарж немесе ақ қорғасынмен қараңғыланған зығыр майын араластыру арқылы жасалады және 18 ғасырдың соңында пайда болып, 19 ғасырда кеңінен қолданылды [демек, кейбір пікірлерге қарамастан, ол ғасырлар бойы қолданылған емес]. Ортаның архивтік сапасы өнер саласында даулы, өйткені оның құжатталған қолданылуы бір ғасырдан кем. Бұл ақпаратты Майкл Скалка, Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясының консервация басшысы берген. [Біздің консерваторларымыз] Марогер және басқа да орталардың нашар қасиеттерін бірден көрсетпейтінін біледі. (60 жыл жеткіліксіз – қалың жағылған суретте майлы бояу әдетте 60-80 жылдың ішінде толық құрғамайды). Марогер (1884–1962) 20 ғасырдың басына дейін суретшілерге әсер етпеді, сондықтан 19 ғасырдың туындыларына оның тәжірибесі әсер етпеген. Дегенмен, жақында Жаңа Англиядағы мұражайдың екі консерваторы Марогердің жанкүйері болған Джон Стюарт Карридің туындыларын зерттеді. Оның көптеген жұмыстары осы ортаны қолдану салдарынан зардап шекті. Карри Марогердің ерте және кейінгі формулаларын ұстанған фанат болды. Карридің жұмысында қорғасын майы, шайыр және ерте нұсқаларында сулы қоспалар бар ерте Марогер формуласы қолданылды. Осы туындылар ең көп зардап шекті. Карри және Марогер туралы толық ақпарат алу үшін Лэнс Майер мен Гей Майерстің еңбектерін қараңыз. Алайда, бұл сын қате болуы мүмкін. Карридің жұмысында қолданылған көптеген орталардың (және Марогердің басқа да ізбасарларының) қазіргі мастикалық лак/қара май рецептісімен ешқандай ортақ белгісі жоқ. Дұрыс дайындалмаған Марогер ортасында дұрыс сүзгіленбеген мастикалық лактан шыққан көптеген ластанушы заттар немесе қара майдың артық пісірілуі болуы мүмкін, бұл екеуі де туындының қараюына және әлсіреуіне себеп болады. Сонымен қатар, мегилп ортасын (немесе кез келген ортаны) шамадан тыс пайдалану нәтижесінде әлсіз бояу қабаттары түзіледі. Консервация ғылымы көрсеткендей, бояу қабатындағы мастика сияқты табиғи шайырлардың болуы оның сынықтығын, қараюын және ерігіштігін күшейтеді. Мегилпті қамтитын 18 ғасырдың суреттеріне қатысты мәселелер үшін Лесли Карлайлдың немесе Джойс Таунсендтің еңбектерін қараңыз.

Марогердің сурет салу формулалары туралы кітабынан алынған алты формуласы

Қорғасын ортасы – Антонелло да Мессинаға жатқызылады – Бір бөлік литарж (сары қорғасын оксиді) немесе қорғасын ақ, үш-төрт бөлік зығыр тұқымымен пісіру арқылы біріктіріледі. Қорғасын ортасы – Леонардо да Винчиге тиесілі – Бір бөлік литарж немесе қорғасын ақ, пісіру арқылы 3-4 бөлік шикі зығыр майымен және 3-4 бөлік сумен біріктіріледі. Қорғасын ортасы – Венеция суретшілеріне – Джорджоне, Тициан және Тинтореттоға – Бір немесе екі бөлік литарж немесе қорғасын ақ, 20 бөлік шикі зығыр немесе жаңғақ майымен пісіру арқылы біріктіріледі. Қорғасын ортасы – Питер Пол Рубенске тиесілі. Бұл орта мастика шайыр, Венеция терпентинасы және ара шайы қосылған Джорджоне қара майына негізделген деп айтылады. Бір немесе екі бөлік литарж немесе қорғасын ақ, 20 бөлік шикі зығырмен пісіру арқылы біріктіріледі. Бір қасық "қара май" мен бір қасық мастика лагы қосылған кезде "желе" ортасы Мегилп (Марогер ортасының басқа аты) деп есептеледі. Қорғасын ортасы – ("Кіші голланд шеберлеріне" жатқызылады) Бұл орта Рубенс қолданған ортамен бірдей, бірақ ара шайы кірмеген. Қорғасын ортасы – Веласкеске жатқызылады – Бір бөлік вердигрис (мысдан алынған – бұл материал қорғасын негізіндегі металл кептіргіштерді алмастырады), 20 бөлік шикі зығыр немесе жаңғақ майымен пісіру арқылы біріктіріледі. Бұл рецепттердің көпшілігі қазіргі кезде қолданылмайды, өйткені оларды өндіретін компаниялар аз. Бүгінгі таңда белгілі "Марогер ортасының" негізгі түрі – қара май ("Джорджоне" ортасы) және мастикалық лак шамамен тең бөліктерде қосылып, гельді құрайды. Марогер ортасы әдетте майлы бояулармен тікелей араластырылса, оның үлесі қоспаның 20%-дан аспауы керек. Пайдалы әдіс – бояуланатын жердің үстіне өте жұқа марогерлік қаптаманы сүртіп, "диванға бояу" деп аталатын бояуды салу. Бұл щетканың соққысын майлайды. Марогер ортасын (немесе кез-келген басқа бояу ортасын) ешқашан соңғы сурет лак ретінде қолдануға болмайды, өйткені Марогер кептіру үшін майлы бояумен араласу арқылы реакция қажет. Қорғасынның төмендеуі, тұрмыстық бұйымдарда қорғасынды қолдануға тыйым салу және басқа да факторлар көптеген ірі бояу өндірушілердің Марогер ортасын өндіруді тоқтатуға себеп болды. Көптеген бояу өндірушілер қазір жалған марогер ортасын немесе жалған мегильптерді ұсынады, олар әдетте шынайы қорғасын үшін, немесе (Гамблиннің Нео Мегильп жағдайындағыдай) арнайы қалыңдықтағы алкид ортасынан ұқсас өнім жасап, әртүрлі материалдарды, мысалы, әкпен алмастыру арқылы жасалады. Бұл өнімдер шынайы Марогер ортасына ұқсас әсерді тудырады, бірақ олар шынайы Марогер ортасына ұқсас емес, ол қорғасын майы, мастика шайырлары мен терпентин (мастика лак тасымалдауышы) арасындағы арнайы химиялық реакцияларға байланысты.

Үй және студия

Балтимордағы Марогердің үйі болған ақ қызылшадан жасалған коттедж Мэриленд штатындағы Лойола колледжінің шығыс кампусында орналасқан және сурет салу және кескіндеме курстары үшін пайдаланылады. Париж студиясының стилінде салынған бұл ғимарат Марогер өнер студиясы деп аталады.