Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неврология мен нейрохирургияның зерттелуі тарихқа дейінгі заманға дейін барып жетеді, бірақ бұл академиялық салалар 16 ғасырға дейін қалыптаспады. Бұрынғы байқау ғылымынан дамып, олар жүйке жүйесіне жүйелі түрде қарау және неврологиялық ауруларға мүмкін болатын араласу әдістерін жасады.
The study of neurology and neurosurgery dates back to prehistoric times, but the academic disciplines did not begin until the 16th century. From an observational science they developed a systematic way of approaching the nervous system and possible interventions in neurological disease.
Ежелгі
Трепанация, қазіргі кезде қолданылатын кейбір техникаларға ұқсас, ең ежелгі хирургиялық процедура болып табылады және Тас дәуірінде әлемнің көптеген аймақтарында жасалған, ал кейбір жерлерде кең таралған болуы мүмкін. Археологиялық дәлелдердің негізгі бөлігі үңгір суреттері мен адам сүйектері түрінде сақталған. Франциядағы б.з.д. 6500 жылға жататын табылған 120 бас сүйектің үштен бірінде трепанация жасалған. Бұл процедура Колумбтан бұрынғы Анд тауларында да жиі қолданылған. Мұндай операциялар көбінесе жауынгерлерге жасалған, ал қаңқа қалдықтарынан алынған мәліметтер ертедегі әдістердің көбінесе өлімге алып келгенін көрсетеді. Бұл неврологиялық ерекшеліктер ғана емес, сонымен қатар мидың немесе мойын омыртқасының зақымдануынан дене функцияларының бұзылуы мүмкін екендігі де байқалды. Физикалық зақымдарға байланысты емес неврологиялық аурулар да зерттелді. Будданың дәрігері Дживака Комарабахка б.з.д. 5 ғасырда пациенттің миынан екі паразитты хирургиялық жолмен алып тастаған. Сәл кейінірек, ежелгі грек дәрігері Гиппократ эпилепсияның себебі қасиетті емес, табиғи екеніне көз жеткізді. Ежелгі гректер жүйке жүйесін де зерттеген. Мысалы, Аристотель (дегенмен мидың функциясын толық түсінбесе де) ми қабығын сипаттаған және үлкен ми мен мишықты ажыратқан. Сәл кейінірек, Римде Гален жүйке жүйесін түрлі жануарларда, соның ішінде маймылдарда көптеген рет зерттеген. Оның маңызды ашылымдарының бірі – қайталама ларингеальды жүйкелердің маңыздылығы болды. Бастапқыда ол оларды байлап қойылған, қыңсылаған шошқаның тыныс алуын бақылайтын жүйкелерге жасаған тәжірибе кезінде кездейсоқ кесіп алған. Шошқа бірден қыңсылдауын тоқтатқан, бірақ күресуін жалғастырған. Гален осы тәжірибені иттер, ешкілер, аюлар, арыстандар, сиырлар және маймылдар сияқты түрлі жануарларда жүргізіп, әр жолы ұқсас нәтижелерге қол жеткізген. Соңында, осы жаңа нәтижелерді жариялау үшін Гален Римдегі көпшілыққа екі шошқада тәжірибе жасап көрсетті және былай деді: "Жанама және оң жақтағы көмекей бұлшықтарында жіңішке жүйкелер жұбы бар, егер олар байланса немесе кесілсе, жануар тілін жоғалтады, бірақ оның өміріне немесе қызметтік белсенділігіне зиян келтірмейді". Хирургия саласындағы жетістіктерімен танымал Хуа Туо – ежелгі қытайлық дәрігер және хирургияның негізін қалаушы, ол нейрохирургиялық процедуралар жасаған деседі. 936-1013 жылдар аралығында Аль-Андалуста Аль-Захрави науқастарды тексеріп, бас жарақаттарын, бас сүйегінің сынықтарын, омыртқа жарақаттарын, гидроцефалияны, субдуральдық құйылмаларды және бас ауруын хирургиялық жолмен емдеген. Сонымен қатар, Персияда Авиценна бас сүйегінің сынуы және оның хирургиялық емделуі туралы толыққанды білімдерді ұсынған.
Trepanation, similar to some techniques used today, is the oldest surgical procedure known and was practised in the Stone Age in many parts of the world, and in some areas may have been quite widespread. The main pieces of archaeological evidence are in the forms of cave paintings and human remains. One third of 120 skulls found at a site in France dating to 6500 BCE had undergone trepanning. It was also practised widely in the pre Columbian Andes. These procedures were mostly performed on combatants, with evidence from skeletal remains revealing that the earliest methods usually resulted in death. Not only are these neurological features mentioned, but it is also noticed that some bodily functions can be impaired by brain injuries or injuries to the cervical spine. Neurological disorders not caused by physical disorder were also investigated. Buddha's physician, Jīvaka Komārabhacca, performed surgery to remove two parasites from a patient's brain in the 5th century BCE. Slightly later, the ancient Greek physician Hippocrates was convinced that epilepsy has a natural cause, not a sacred one. The ancient Greeks also dissected the nervous system. For example, Aristotle (although he misunderstood the function of the brain) describes the meninges and also distinguishes between the cerebrum and the cerebellum. Slightly later, in Rome, Galen performed many dissections of the nervous system in a variety of species, including the ape. One particular discovery he made was of the importance of the recurrent laryngeal nerves. Originally, he cut through them accidentally while performing an experiment on the nerves that control breathing by vivisection of a strapped down, squealing pig. The pig immediately stopped squealing, but continued struggling. Galen then performed the same experiment on a variety of animals, including dogs, goats, bears, lions, cows and monkeys, finding similar results each time. Finally, to publicise this new result, Galen demonstrated the experiment on a pair of pigs to a large audience in Rome, telling them: "there is a hairlike pair [of nerves] in the muscles of the larynx on both left and right, which if ligated or cut render the animal speechless without damaging either its life or functional activity". With surgery, Hua Tuo was an ancient Chinese physician and surgical pioneer who is said to have performed neurosurgical procedures. In Al Andalus from 936 to 1013 AD, Al Zahrawi evaluated patients and performed surgical treatments of head injuries, skull fractures, spinal injuries, hydrocephalus, subdural effusions and headache. Concurrently in Persia, Avicenna also presented detailed knowledge about skull fractures and their surgical treatments.
Анатомия және физиология
Басқа ғылымдардың көпшілігімен бірге, гректерден кейін неврология мен нейрохирургиядағы алғашқы нақты жетістіктер Ренессанс дәуірінде орын алады. Баспа машинасының ойдағыдай жұмыс істеуі анатомиялық оқулықтарды жариялауға мүмкіндік берді, осы арқылы білімді тарату жеңілдеді. Мұның алғашқы мысалы ретінде 1499 жылы Германияның Лейпциг қаласында жарық көрген Иоганн Пейлигктің «Compendium philosophiae naturalis» атты еңбегін атауға болады. Бұл еңбекте 11 ағаштан ойылған суреттер бар, олар мидың қабықшаларын (қуыршақ, аяқ) және қарыншаларды бейнелейді. 1543 жылы Андреас Везалий өзінің «De humani corporis fabrica» атты еңбегін жариялағанда неврология және анатомия салаларында революция болды. Онда қарыншалар, бас сүйек жүйкелері, гипофиз, ми жапыры, көз құрылысы, ми мен жұлынға қан тамырларымен қамтамасыз ету суреттері және шеткі жүйкелердің бейнесі келтірілген. Ол бас сүйекті кесу алдында миды сирек алып тастаған, көптеген диаграммаларында ми кесілген бас ішінде орналасқан күйін көрсетеді. 1549 жылы Джейсон Пратенсис «De Cerebri Morbis» атты неврологиялық ауруларға арналған еңбегін жариялады, онда ол симптомдарды, сондай-ақ Гален мен басқа грек, рим және араб авторларының идеяларын талқылады. Томас Уиллис 1664 жылы «Мұғз анатомиясы» еңбегін, ал 1667 жылы «Мұғз патологиясы» еңбегін жариялады. Ол миды бас сүйектен алып, оны анық сипаттап, миға артериялық қанмен қамтамасыз етуді қамтамасыз ететін тамырлар шеңберін – Виллис шеңберін көрсетті. Ол мидың жұмыс істеуі туралы бірқатар түсініктерге ие болды, локализация және рефлекстер туралы шамалы идеялары болды, сонымен қатар эпилепсия, инсульт және параличті сипаттады. Ол 1610 жылы анатомист Жан Риолан кішінің есімімен «нейрология» сөзін қолданған алғашқы авторлардың бірі болды. Ауруды түсінудің бастамасы алғашқы патологиялық анатомистермен, патологиялық анатомиялық иллюстрациямен және тиімді түсті басылымның дамуымен байланысты. Мэтью Бейли (1761–1823) және Жан Крувейльье (1791–1874) 1799 және 1829 жылдары сұрқы ауруының (инсульттің) зақымдануын суреттеді.
Along with most other sciences, the first real advances in neurology and neurosurgery after the Greeks occur in the Renaissance. The invention of the printing press allowed the publication of anatomical textbooks, pages, allowing the dissemination of knowledge. An early example is Johann Peyligk's Compendium philosophiae naturalis, published in Leipzig, Germany in 1499. This work contained 11 woodcuts, depicting the dura mater and pia mater as well as the ventricles. A revolution took place in both neurology in particular and in anatomy in general when Andreas Vesalius published his De humani corporis fabrica in 1543. It includes detailed images depicting the ventricles, cranial nerves, pituitary gland, meninges, structures of the eye, the vascular supply to the brain and spinal cord, and an image of the peripheral nerves. It appears that he rarely removed the brain from the skull before cutting it, most of his diagrams showing the brain sitting inside a severed head. In 1549, Jason Pratensis published De Cerebri Morbis, a volume devoted to neurological diseases, in which he discussed symptoms, as well as ideas from Galen and other Greek, Roman, and Arabic authors. Thomas Willis in 1664 published his Anatomy of the Brain, followed by Cerebral Pathology in 1667. He removed the brain from the cranium and was able to describe it more clearly, setting forth the circle of Willis, the circle of vessels that enables arterial supply of the brain. He had some notions as to brain function, including a vague idea as to localization and reflexes, and described epilepsy, apoplexy, and paralysis. He was among the first few authors to use the word "neurology," after anatomist Jean Riolan the Younger in 1610. A beginning of the understanding of disease came with the first morbid anatomists, morbid anatomical illustration, and the development of effective colour printing. Matthew Baillie (1761–1823) and Jean Cruveilhier (1791–1874) illustrated the lesions of stroke in 1799 and 1829, respectively.
Биоэлектрлік және микроскопия
Танымал философ Рене Декарт (1596–1650) жануардың әрбір қимылы қандай да бір сыртқы тітіркендіргішке қажетті жауап екенін болжады; тітіркендіргіш пен жауап арасындағы байланыс белгілі бір жүйке жолы арқылы жүзеге асты. 1718 жылы Исаак Ньютон өзінің «Оптика» атты кітабында мидың жүйке жолдары арқылы бұлшық еттерге сигналдар жіберетінін айтты. Луиджи Гальвани (1737–1798) жүйкеге электр тітіркендіргішінің әсерінен бұлшықет жиырылатынын көрсетті, ал Чарльз Беллдің (1774–1842) және Франсуа Маджендидің (1783–1855) қарсы жұмыстары омыртқаның алдыңғы мүйіздерінің қозғалысқа, артқы мүйіздерінің сезімге жауапты деген тұжырымға әкелді. Тек жасушалар микроскоп арқылы анықталғанда ғана анатомияның ең қарапайым түсініктерінен өтуге мүмкіндік болды. 1837 жылы Дж. Э. Пуркинье (1787–1869) нейрондарды алғаш рет сипаттады, тіпті кез келген жасушаның өте ерте сипаттамасын берді. 1850 жылы Гельмгольц бақаның омыртқалық жүйкесіндегі сигнал өткізгіштігінің жылдамдығын өлшеді (20–21°C температурада шамамен 27 м/с). Кейін Голги мен Кахаль жүйке жасушаларының тармақталған бұтақтарын бояды; олар тек жанасу немесе синапс жасай алатын еді. Мидің белгілі бір функциясы жоқ, тек пішіні анықталды. Сөйлей алмайтын гемиплегиямен ауырған науқас Пауль Броканы (1824–1880) ми қабығындағы функциялар анатомиялық тұрғыдан локализацияланғанына сендірді. Иван Павлов (1849–1936) иттерінің сілекей шығарғанын байқағанда, қарапайым рефлекстің жоғары ми функцияларымен өзгеруі мүмкін екенін түсінді. Бұл неврологиялық идеяларды нейрофизиолог Чарльз Скотт Шеррингтон (1857–1952) үйлестіріп, біріктірді.
The famous philosopher René Descartes (1596–1650) speculated that every activity of an animal was a necessary reaction to some external stimulus; the connection between the stimulus and the response was made through a definite nervous path. In 1718, Isaac Newton opined in his book Opticks that the brain was sending signals to the muscles through the path of nerves. Luigi Galvani (1737–1798) demonstrated that electrical stimulation of nerve produced muscle contraction, and the competing work of Charles Bell (1774–1842) and François Magendie (1783–1855) led to the view that the ventral horns of the spinal cord were motor and the dorsal horns sensory. Only when cells were identified microscopically was it possible to progress beyond the crudest anatomical notion. J. E. Purkinje (1787–1869) in 1837 gave the first description of neurones, indeed a very early description of cells of any kind. By 1850, Helmholtz was able to measure the signal conductance speed on a frog's sciatic nerve (about 27 m/s at 20 21°C). Later Golgi and Cajal stained the ramifying branches of nerve cells; these could only touch, or synapse. The brain now had demonstrated form, without localised function. A hemiplegic patient who could not speak led Paul Broca (1824–1880) to the view that functions in the cerebral cortex were anatomically localised. Ivan Pavlov (1849–1936) realised as his dogs dribbled that a simple reflex could be modified by higher brain functions. These neurological ideas were coordinated and integrated by the neurophysiologist Charles Scott Sherrington (1857–1952).
Диагностика
Неврологияға толыққанды берілген алғашқы дәрігерлер Мориц Генрих Ромберг, Уильям А. Хаммонд, Душен де Булонь, Жан Мартин Шарко және Джон Хьюлингс Джексон болды. Дәрігерлер неврологияның идеяларын тәжірибеде қолдану үшін, клиникалық зерттеулерге қажетті құралдар мен процедураларды әзірлеген жағдайда ғана мүмкін еді. Бұл 19 ғасырда қадам-қадаммен жүзеге асты: шегелі балға, офтальмоскоп, ине және камертон, шприц және белдік пункциясы. Рентген сәулелері, электроэнцефалография, ангиография, миелография және КТ сканері одан кейін пайда болды. Клиникалық неврологтар өздерінің нәтижелерін өлімнен кейін жасалған нейропатологтардың зерттеулерімен салыстырды. Ең белгілісі – В. Р. Говерс (1845–1915), оның екі томдық маңызды еңбегі бар, ол омыртқа жүйке жолдарына арналған. 19 ғасырдың соңына қарай инсульт пен гемиплегия, жарақат пен параплегия, спирохета мен психиатриялық ауруханаларды толтырған салдап қалған адамдар арасындағы байланыс орнатылды. Сифилис кезінде сальварсанмен, одан кейін нейросифилис кезінде температураны көтеру арқылы алғашқы химиялық терапиялық ем жасалды. Антибиотиктер енгізілгеннен кейін нейросифилис емдеуі жоғары тиімді болды.
The first physicians to devote entirely to neurology were Moritz Heinrich Romberg, William A. Hammond, Duchenne de Boulogne, Jean Martin Charcot and John Hughlings Jackson. Physicians could use the ideas of neurology in practice only if they developed proper tools and procedures for clinical investigation. This happened step by step in the 19th century – tendon hammer, ophthalmoscope, pin and tuning fork, syringe and lumbar puncture. X rays, the electro encephalography, angiography, myelography and CAT scans were to follow. The clinical neurologists correlated their findings after death with those of the neuropathologist. The best known was W. R. Gowers (1845–1915) who owned a major text in two volumes, of a cerebrospinal tract. By the end of the nineteenth century, the connection was established between stroke and hemiplegia, between trauma and paraplegia, between the spirochaete and the paralysed demency people who filled the mental hospitals. The first chemotherapeutic cure of a serious infection was salvarsan for syphilis, followed by the induction of fever in neurosyphilis. The treatment of neurosyphilis became highly effective when antibiotics were introduced.
Қазіргі заманғы
Нейрохирургияда 19 ғасырдың соңына дейін, 20 ғасырдың басына дейін, миға электродтар орнатылып, беткі ісіктер алынып тасталғанға дейін елеулі жетістіктер болған жоқ. Нейрохирургия, яғни ауырсықты жеңілдету үшін басқа жасалған қасақана кесік, мыңдаған жылдар бойы қолданылып келді, бірақ нейрохирургиядағы маңызды жетістіктер соңғы жүз жылда ғана орын алды. Мидағы электродтар тарихы: 1878 жылы Ричард Катон жануарлардың миы арқылы электр сигналдарының берілетінін ашты. 1950 жылы доктор Хосе Дельгадо алғашқы электродты ойлап тапты, оны жануардың миына имплантациялап, оны жүгіртуге және бағытын өзгертуге мәжбүр етті. 1972 жылы саңырау адамдарға есту қабілетін қайтаруға мүмкіндік беретін нейрологиялық протез – кохлеарлық имплант коммерциялық қолданысқа енгізілді. 1998 жылы зерттеуші Филип Кеннеди алғашқы рет адамға ми-компьютер интерфейсін (МКИ) имплантациялады. Ісіктерді алып тастау тарихы: 1879 жылы шотланд хирургы Уильям Мейсвен (1848-1924) неврологиялық белгілер арқылы анықтағаннан кейін алғашқы сәтті ми ісігін алып тастады. 1884 жылдың 25 қарашасында ағылшын дәрігері Александр Хьюз Беннетт (1848-1901) оны табу үшін Мейсвеннің әдісін қолданғаннан кейін, ағылшын хирургы Рикман Годли (1849-1925) алғашқы бас ми ісігін алып тастады. Бұл операция Мейсвеннің операциясынан айырмашылығы, Беннетт ашық миға, ал Мейсвен трепанация арқылы мидың сыртынан операция жасады. Үш жылдан кейін Виктор Хорсли (1857-1916) омыртқа ісігін алып тастаған алғашқы дәрігер болды. 1907 жылдың 16 наурызында австриялық хирург Герман Шлоффер гипофиз ісігін сәтті алып тастады. Американдық хирург Харви Кушинг (1869-1939) 1909 жылы акромегалиямен ауырған науқастан гипофиз аденомасын сәтті алып тастады. Нейрохирургия арқылы эндокриндік гиперфункцияны емдеу – неврологиядағы маңызды кезең. Португалияда Эгас Монис (1874-1955) ауыр психикалық ауруларды емдеу үшін лейкотомия (қазір көбінесе лоботомия деп аталады) процедурасын әзірледі. Лоботомияның дамуына 1848 жылы теміржол жұмысшысы Финес Гейджтің сол маңдай бөлігінен темір таяқ өткен оқиғасы себеп болды деп жиі айтылса да, бұл туралы дәлелдер жоқ.
There was not much advancement in neurosurgery until late 19th early 20th century, when electrodes were placed on the brain and superficial tumors were removed. Neurosurgery, or the premeditated incision into the head for pain relief, has been around for thousands of years, but notable advancements in neurosurgery have only come within the last hundred years. History of electrodes in the brain: In 1878 Richard Caton discovered that electrical signals transmitted through an animal's brain. In 1950 Dr. Jose Delgado invented the first electrode that was implanted in an animal's brain, using it to make it run and change direction. In 1972 the cochlear implant, a neurological prosthetic that allowed deaf people to hear was marketed for commercial use. In 1998 researcher Philip Kennedy implanted the first brain–computer interface (BCI) into a human subject. History of tumor removal: In 1879 after locating it via neurological signs alone, Scottish surgeon William Macewen (1848 1924) performed the first successful brain tumor removal. On 25 November 1884 after English physician Alexander Hughes Bennett (1848 1901) used Macewen's technique to locate it, English surgeon Rickman Godlee (1849 1925) performed the first primary brain tumor removal, which differs from Macewen's operation in that Bennett operated on the exposed brain, whereas Macewen operated outside of the "brain proper" via trepanation. Three years later, Victor Horsley (1857–1916) was the first physician to remove a spinal tumour. On 16 March 1907 Austrian surgeon Hermann Schloffer became the first to successfully remove a pituitary tumor. American surgeon Harvey Cushing (1869–1939) successfully removed a pituitary adenoma from an acromegalic in 1909. Treating endocrine hyperfunction by neurosurgery was a major neurological landmark. Egas Moniz (1874–1955) in Portugal developed a procedure of leucotomy (now mostly known as lobotomy) to treat severe psychiatric disorders. Though it is often said that the development of lobotomy was inspired by the case of Phineas Gage, a railroad worker who had an iron bar driven through his left frontal lobe in 1848, the evidence is against this.
Қазіргі заманғы хирургиялық аспаптар
Нейрохирургиядағы маңызды жетістіктер жоғары сапалы құралдардың арқасында болды. Қазіргі заманғы нейрохирургиялық құралдар немесе аспаптар: кескіштер, кюреттер, диссекторлар, дистракторлар, көтергіштер, қысқыштар, ілгектер, соққылар, зондтар, сорғыш түтіктер, электр құралдары және роботтар. Осы құралдардың көпшілігі, мысалы кескіштер, көтергіштер, қысқыштар, ілгектер, соққылар және зондтар, медициналық тәжірибеде ұзақ жылдар бойы қолданылып келеді. Нейрохирургияның дамуына дейін және кейін осы құралдардың ең басты айырмашылығы – олардың жасалуындағы дәлдік болды. Бұл құралдардың жиектері қажетті дәлдікке миллиметрге дейін сай келеді. Ал қолмен ұсталатын электрлік аралар мен роботтар сияқты басқа құралдар неврологиялық операциялық бөлмеде соңғы кезде ғана кеңінен қолданыла бастады.
The main advancements in neurosurgery came about as a result of highly crafted tools. Modern neurosurgical tools, or instruments, include chisels, curettes, dissectors, distractors, elevators, forceps, hooks, impactors, probes, suction tubes, power tools, and robots. Most of these modern tools, like chisels, elevators, forceps, hooks, impactors, and probes, have been in medical practice for a relatively long time. The main difference of these tools, pre and post advancement in neurosurgery, were the precision in which they were crafted. These tools are crafted with edges that are within a millimeter of desired accuracy. Other tools such as hand held power saws and robots have only recently been commonly used inside of a neurological operating room.