Ибн Синаның 1025 ж. жазылған «Еңбек кітабы» – медицина энциклопедиясы. Грек, парсы, үнді, қытай дәстүрлерін біріктіріп, Еуропа медицинасына үлкен әсер еткен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1025 Авиценна құрастырған медицина энциклопедиясы
1025 Encyclopedia of medicine compiled by Avicenna
Медицинаның каноны (القانون في الطب; قانون در طب; Canon Medicinae) – мұсылман парсы дәрігері және философы Авиценна (ابن سینا, ибн Сина) құрастырған, 1025 жылы аяқталған бес кітаптан тұратын медицина энциклопедиясы. Ол өз заманының ең ықпалды еңбектерінің бірі. Бұл еңбекте Ислам әлемінің сол кездегі медициналық білімінің толық шолуы берілген, оған грек-рим медицинасы (әсіресе Гален), парсы медицинасы, қытай медицинасы және үнді медицинасы сынды бұрынғы дәстүрлердің әсері сезіледі. Араб тілінен латын тіліне 12 ғасырда Толедо қаласында жасалған аудармасы ортағасырлық медицинаның дамуына зор үлес қосты. Ол Еуропа университеттерінде жаңа заманға дейінгі кезеңде стандартты оқулық ретінде пайдаланылды. Медицинаның каноны ғасырлар бойы медицина саласындағы басты авторитет болып саналды. Ол ортағасырлық Еуропа мен Ислам әлемінде медицинаның стандарттарын белгіледі және 18 ғасырға дейін Еуропада стандартты медициналық оқулық ретінде қолданылды. Бұл Үндістанда қолданылатын дәстүрлі медицинаның – Унани медицинасының маңызды мәтіні болып табылады.
The Canon of Medicine (القانون في الطب; قانون در طب; Canon Medicinae) is an encyclopedia of medicine in five books compiled by Muslim Persian physician philosopher Avicenna (ابن سینا, ibn Sina) and completed in 1025. It is among the most influential works of its time. It presents an overview of the contemporary medical knowledge of the Islamic world, which had been influenced by earlier traditions including Greco Roman medicine (particularly Galen), Persian medicine, Chinese medicine and Indian medicine. Its translation from Arabic to Latin in 12th century Toledo greatly influenced the development of medieval medicine. It became the standard textbook for teaching in European universities into the early modern period. The Canon of Medicine remained a medical authority for centuries. It set the standards for medicine in Medieval Europe and the Islamic world and was used as a standard medical textbook through the 18th century in Europe. It is an important text in Unani medicine, a form of traditional medicine practiced in India.
Атау
Медицинаның каноны ағылшын тіліндегі атауы ортағасырлық латын тіліндегі Canon Medicinae-ден алынған, ал ол өзі араб тіліндегі түпнұсқа القانون في الطب-тың аудармасы болып табылады және олардың мағынасы бірдей. "Канон" (ағылшын тілінде көбінесе "заң" немесе "заң кодексі" деп аударылады) сөзі мұнда реттелген жүйе, немесе толық, әмбебап энциклопедияны білдіреді. Орта ғасырлардағы атаудың кең таралған нұсқасы Liber Canonis болған.
The English title Canon of Medicine is derived from the common medieval Latin Canon Medicinae, itself a translation of the original Arabic القانون في الطب , with the same meaning. "Canon" (often translated in English as "law" or "legal code") here connotes an ordered system, or complete, universal encyclopedia. The common medieval version of the title was Liber Canonis.
Даму
Галеннің және осы арқылы Гиппократтың медициналық дәстүрлері Ислам медицинасының басынан бері басым болды. Авиценна осы дәстүрлерді Аристотельдің табиғаттану философиясына бейімдеуге ұмтылды. 1025 жылы.
The medical traditions of Galen, and thereby Hippocrates, had dominated Islamic medicine from its beginnings. Avicenna sought to fit these traditions into Aristotle's natural philosophy. in 1025.
1- кітап
1-кітап медицинаның жалпы сипаттамасы, ғалам мен адам денесін құрайтын ғарыштық элементтер, элементтердің өзара әрекеттесуі (темпераменттер), дене сұйықтықтары (гуморлар), адам анатомиясы және физиологиясын қамтиды. Кітап денсаулық пен аурудың себептерін түсіндіреді. Авиценна адам денесін денсаулығына қайта келтіру үшін денсаулық пен аурудың себептерін анықтау қажет деп есептеген. Ол медицинаны (тибб) былай анықтады:
Book 1 is made up of six theses which give a general description of medicine in general, the cosmic elements that make up the cosmos and the human body, the mutual interaction of elements (temperaments), fluids of the body (humours), human anatomy, and physiology. The book explains the causes of health and disease. Avicenna believed that the human body cannot be restored to health unless the causes of both health and disease are determined. He defined medicine (tibb) as follows:
"Медицина – бұл дене күйінің әртүрлі жағдайларын білу ғылымы; денсаулықта, денсаулық жоқ кезде; денсаулықтың қалай жоғалуы мүмкін; ал жоғалған жағдайда, қалай қалпына келтіруге болады. Басқаша айтқанда, бұл денсаулықты сақтау және жоғалған денсаулықты қалпына келтіруге бағытталған өнер."
"Medicine is the science by which we learn the various states of the body; in health, when not in health; the means by which health is likely to be lost; and, when lost, is likely to be restored. In other words, it is the art whereby health is concerned and the art by which it is restored after being lost."
Дене сұйықтығының анықтамасы
Канонда юмор "азықтың өзгертілген, сұйық, ылғалды 'денесі' деп анықталады" және төрт негізгі түрдегі сұйықтықтарды тізімдейді: қанды, сарысулы, өтты және қара өт. Екіншілік сұйықтықтар "бөлінетін емес" және "бөлінетін" деп жіктеледі.
The Canon defines a humour as "that fluid, moist 'body' into which our aliment is transformed", and lists the four primary types of fluids as sanguineous, serous, bilious, and atrabilious. The secondary fluids are separated into "non excrementitious" and "excrementitious".
Жағымды көңіл көтеру
Авиценна бұл юморды «барлығынан ең тамашасы» деп атайды. Ол Галеннің миды «сезімдік өмірдің басты орны» деп қарастырғанын Аристотельдің жүрек – дененің барлық қабілеттерінің бастауы деген көзқарасымен салыстырып, егер дәрігерлер бұл мәселені мұқият қарастырса, Аристотельмен келісіп, жүректің барлық қабілеттердің түпкі көзі екенін мойындар еді, тіпті (мысалы) миде рационалдық қабілет көрінетін болса да. «Канон» жаңа дәрілерді сынау үшін жеті ережені қамтиды, олардың бір бөлігі Галеннен алынған. «Дәрінің қандай да бір қосымша сапасы болмауы керек», мысалы, ыстыққа немесе суыққа ұшырағаннан немесе басқа заттарға жақын сақталғаннан. «Эксперимент бір жағдай бойынша жасалуы керек, күрделі емес», яғни, оны бірнеше немесе күрделі аурулары бар науқаста сынауға болмайды. «Дәрі екі қарама-қарсы жағдай бойынша сыналып көрілуі керек», дәрі бір ауруға тікелей әсер ете алады, бірақ басқа аурудың белгілерін жеңілдету арқылы да тиімді болуы мүмкін. «Дәрінің сапасы аурудың күшіне сәйкес болуы керек, алдымен ең әлсіз дозаны қолданып, дәрінің күшін анықтап, күмән қалдырмайынша біртіндеп арттыру керек». «Дәрінің әсер етуіне қажетті уақытты ескеру қажет. Егер дәрі бірден әсер етсе, онда ол аурудың өзіне қарсы әрекет еткенін көрсетеді». «Дәрінің әсері барлық жағдайда бірдей болуы керек, немесе кемінде көп жағдайда. Әйтпесе, әсер кездейсоқ болады, себебі табиғи түрде болатын нәрселер әрқашан немесе көбінесе тұрақты болады». «Эксперименттер адам денесінде жүргізілуі керек [ ] дәрінің сапасы оның жануар денесіне әсер етуімен салыстырғанда өзгеше болуы мүмкін». Үшінші кітап бірнеше бөлімге бөлінген, оның ішінде: пульсология, мигрень, катаракта, вазовагальдық синкоп және нейроғылым.
Avicenna calls this humour "the most excellent of all" He contrasts Galen's view that the brain is the "chief seat of sentient life" with Aristotle's view that the heart is the source of all the body's faculties, saying that if physicians considered the matter carefully they would agree with Aristotle that the heart was the ultimate source of all the faculties, even if (for example) the brain is where the rational faculty manifests itself. The Canon contains seven rules for experimenting with new drugs, taken partly from Galen. "The drug must be free from any acquired quality"; for example from being exposed to heat or cold or stored in close proximity to other substances. "The experiment must done on a single, not a composite condition"; in other words it should not be tested on a patient who has complex or multiple illnesses. "The drug must be tested on two contrary conditions"; a drug may act directly on a disease but also it may be effective against a different disease by relieving its symptoms. "The quality of the drug must correspond to the strength of the disease it is best to experiment first using the weakest [dosage] and then increase it gradually until you know the potency of the drug, leaving no room for doubt." "One should consider the time needed for the drug to take effect. If the drug has an immediate effect, this shows that it has acted against the disease itself." "The effect of the drug should be the same in all cases or, at least, in most. If that is not the case, the effect is then accidental, because things that occur naturally are always or mostly consistent." "Experiments should be carried out on the human body [ ] the quality of the medicine might mean that it would affect the human body differently from the animal body " The third book is also divided into several sections, including: pulsology, migraines, cataracts, vasovagal syncope, and neuroscience.