Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әйелдердің жыныс мүшелері мен көбелек жолдарының ауруларын емдеу ғылымы – Мэри Дейлидің кітабы.
Science of the treatment of diseases of the female sexual organs and reproductive tract
the book by Mary Daly
Гинекология – әйелдер ауруларын, әсіресе көбелек мүшелерінің ауруларын емдеумен айналысатын медицина саласы. Ол көбінесе акушерлікпен біріктіріліп, акушерлік және гинекология (OB GYN) деген біртұтас сала құрайды. Бұл термин грек тілінен келген және «әйелдер ғылымы» дегенді білдіреді. Оған қарама-қарсы андрология – еркектердің көбелек жүйесіне тән медициналық мәселелерді зерттейтін сала.
Gynaecology or gynecology (see American and British English spelling differences) is the area of medicine that involves the treatment of women's diseases, especially those of the reproductive organs. It is often paired with the field of obstetrics, forming the combined area of obstetrics and gynaecology (OB GYN). The term comes from Greek and means "the science of women". Its counterpart is andrology, which deals with medical issues specific to the male reproductive system.
Этимология
"Гинекология" сөзі грек тіліндегі γυνή (гине) "әйел" мағынасын беретін және logia "ғылым" дегенді білдіретін сөздің бұрыс түбірінен (γυναικ) шыққан.
The word "gynaecology" comes from the oblique stem (γυναικ ) of the Greek word γυνή (gyne) meaning "woman", and logia meaning "study".
Ежелгі дәуір
Қаһун гинекологиялық папирусы шамамен б.з.д. 1800 жылға дараланған. Мәтін отыз төрт бөлімге бөлінген, әр бөлімі нақты бір мәселеге арналған және диагноз бен емдеуді қамтиды; ешқандай болжам көрсетілмейді. Емдеулер хирургиялық емес, зақымдалған дене бөлігіне дәрі жағу немесе оларды ішке қабылдаудан тұрады. Кейде жатыр басқа мүшелерде білінетін шағымдардың себебі ретінде қарастырылады. Аюрведа – үнділік дәстүрлі медицина жүйесі, гинекологияға қатысты ұғымдар мен техникалар туралы мәліметтер береді. Гиппократ корпусы б.з.д. 5 және 4 ғасырларға жататын бірнеше гинекологиялық трактаттарды қамтиды. Аристотель б.з.д. 4 ғасырға жататын медициналық мәтіндердің маңызды көзі болып табылады, оның биологияға қатысты сипаттамалары көбінесе «Жануарлар тарихы», «Жануарлардың бөліктері», «Жануарлардың пайда болуы» еңбектерінде кездеседі. Эфестік Соранның «Гинекейя» гинекологиялық трактаты (б.з. 1/2 ғасыры) сақталған (осы мектептің дәрігері Мусцио жасаған 6 ғасырғы латынша түсіндірмесімен бірге). Ол «методистер» мектебінің бас өкілі болды.
The Kahun Gynaecological Papyrus, dated to about 1800 BC, deals with gynaecological diseases, fertility, pregnancy, contraception, etc. The text is divided into thirty four sections, each section dealing with a specific problem and containing diagnosis and treatment; no prognosis is suggested. Treatments are non surgical, comprising applying medicines to the affected body part or swallowing them. The womb is at times seen as the source of complaints manifesting themselves in other body parts. Ayurveda, an Indian traditional medical system, also provides details about concepts and techniques related to gynaecology. The Hippocratic Corpus contains several gynaecological treatises dating to the 5th and 4th centuries BC. Aristotle is another strong source for medical texts from the 4th century BC with his descriptions of biology primarily found in History of Animals, Parts of Animals, Generation of Animals. The gynaecological treatise Gynaikeia by Soranus of Ephesus (1st/2nd century AD) is extant (together with a 6th century Latin paraphrase by Muscio, a physician of the same school). He was the chief representative of the school of physicians known as the "methodists".
Қазіргі заманғы гинекология. Дж. Марион Симс
19 ғасырдың басындағы медицина мектептерінде дәрігерлер әйелдердің репродуктивті анатомиясын, оны жиренішті деп қарастырып, жүктілік пен босануды басқаруды оқымаған. Әйелдердің анатомиясы мен қауіпті босану процесінің тәуекелдеріне байланысты ерекше медициналық мәселелері мен қиындықтары болды, дәрігер оларға маманданғандығы – бұл жаңалық көбінесе Дж. Симсқа, ал аздау дәрежеде оның шәкірті және серігі Нейтан Боземанға тиесілі деп есептеледі. Бұл екеуі де Монтгомери, Алабамадан шыққан дәрігерлер. Симс қазіргі заманғы гинекологияның әкесі саналады. Оның кейбір жаңалықтарына оқшауланған прецеденттер болғанымен, ол Симстің позициясы, Симстің спекулумы, Симстің сигмоидтық катетері және гинекологиялық хирургия туралы алғаш жариялаған, ең алдымен, ұзаққа созылған босанудың салдарынан туындайтын, әлеуметтік тұрғыдан ауыр тиятын мочеполовой фистулаларды жөндеу туралы, сол кезде мүлдем емделмеген. Ол елдегі алғашқы әйелдер ауруханасын құрды, алдымен Монтгомеридегі үйінің ауласында, қара нәсілді құл әйелдерге арналған, содан кейін Нью-Йорк әйелдер ауруханасын ашты. Ол Америка медицина қауымдастығының президенті болып сайланды және мүсіні орнатылған алғашқы американдық дәрігер болды.
In the medical schools of the early nineteenth century, doctors did not study female reproductive anatomy, seen as repulsive, nor train in pregnancy and childbirth management. That women, because of their anatomy and the risks of the dangerous birthing process, had unique medical concerns and challenges, enough that a doctor might specialize in them, is an innovation widely credited to J. Marion Sims and to a lesser extent his trainee and partner Nathan Bozeman, physicians from Montgomery, Alabama. Sims is widely considered to be the father of modern gynaecology. While there have been isolated precedents for some of his innovations, he was the first to have published on the Sims' position, the Sims' speculum, the Sims sigmoid catheter, and on gynecological surgery, first on repair of vesico vaginal fistulas, a socially devastating consequence of protracted childbirth, at the time without treatment of any sort. He founded the first women's hospital in the country, first in his backyard in Montgomery, limited to Black enslaved women, then the Woman's Hospital of New York. He was elected president of the American Medical Association, and was the first American physician of whom a statue was erected
Симс өзінің жаңа мамандығын құлдықтағы әйелдердің денелерін пайдаланып дамытты, олар анатомиясының кез-келген бөлігін байқауға тырысқан кез-келген ақ еркестің ұзақ қарауына қарсы тұра алмады. Олар қазіргі медицина зерттеулері талап ететін мағынада "келісім" бере алмады. Сол кезде анестезияның өзі зерттеу нысаны болды және алғашқы тәжірибелер (тіс медицинасында) жарияланды. Алғашқы анестезияны қолдану (мысалы, 1845 жылы) бір ғасырдан кейін пайда болғанға қарағанда әлдеқайда қауіпті және қиын болды. Сонымен қатар, қара нәсілділер ақ нәсілділерге қарағанда ауырсынуды аз сезінеді деп кеңінен сенді, ал ақ нәсілді әйелдер ауырсынуды шыдай алмады. Сол кезде Симс батыр ретінде танылды. Тіпті оның жауы Боземан да оған құлдарға тәжірибе жасағаны үшін немесе анестезия қолданбағаны үшін шабуыл жасамады. Уильям Ллойд Гаррисон сияқты құлдықты жоюшылар құлдарға қатысты кез-келген жамандыққа тез наразылық білдірді; Гаррисонның ықпалды "Озатқыш" басылымы толық индекстелді, бірақ онда Симс туралы ештеңе айтылмаған. Сондай-ақ, қара баспасөздің цифрлық архивінде де оның есімі кездеспейді. 1853 жылы Алабамадан кеткенде жергілікті газет оны "біздің штатымыздың мақтанышы" деп атады. 20 ғасырдың соңында Симсқа қарсы айыптаулар көбейді. Қазір оның іс-әрекеттері сынға ұшырап, Симс өзінің кейбір әдістері мен құралдарын құлдарға операция жасау арқылы жасады, олардың көпшілігіне анестезия берілмеді. Симс өзінің үйінің ауласында төрт жыл бойы 12 құл әйелге операция жасады. Ол осы операцияларды жүргізген кезде, құл әйелдердің зардап шегуін көру үшін ынталы дәрігерлер мен студенттерді шақырды. Анарша есімді әйелге ол наркозсыз 30 операция жасады. Құл әйелдердің көп болуына байланысты ол бірінен екіншісіне ауысып, олардың фистулаларын жөндеуді жетілдіруге тырысты. Дәрігерлер мен студенттер оның ауласындағы практикасына қызығушылық танытпады, сондықтан ол өзіне көмектесу үшін басқа құл әйелдерді, олар өз операцияларынан жазылып жатқанда, шақырды. 1855 жылы Симс Нью-Йорктегі әйелдер ауруханасын құрды, бұл әйелдер ауруларына арналған алғашқы арнайы аурухана болды.
Sims developed his new specialty using the bodies of enslaved women, who could not refuse the extended glance of any white male that cared to observe any part of their anatomy. They could not "consent" in the sense modern medical research requires. At the time anesthesia was itself a research area, and the first experiments (in dentistry) were being published. Using early anesthesia (in 1845, say) was much more dangerous and difficult than it would be a century later. In addition, it was widely believed that Blacks did not feel pain as much as whites, and white women proved unable to endure the pain. At the time, Sims was seen as a hero. Even his enemies, Bozeman chief among them, did not attack him for either experimenting on the enslaved, or for not using anesthesia. Abolitionists such as William Lloyd Garrison were quick to put in print any mistreatment of the enslaved; Garrison's influential The Liberator has been completely indexed, but it never mentions Sims. Nor does the digitized portion of the Black press mention him. When he left Alabama in 1853, a local newspaper called him "an honor to our state". In the late 20th century, Sims has come to be villainized. Now criticized for his practices, Sims developed some of his techniques and instruments by operating on slaves, many of whom were not given anesthesia. Sims performed surgeries on 12 enslaved women in his homemade backyard hospital for four years. While performing these surgeries he invited eager physicians and students to watch invasive and painful procedures while the women were exposed. On one of the women, named Anarcha, he performed 30 surgeries without anesthesia. Due to having so many enslaved women, he would rotate from one to another, continuously trying to perfect the repair of their fistulas. Physicians and students lost interest in assisting Sims over the course of his backyard practice, and he recruited other enslaved women, who were healing from their own surgeries, to assist him. In 1855, Sims went on to found the Woman's Hospital in New York, the first hospital specifically for female disorders.
Тексеру
Кейбір елдерде әйелдер гинекологқа барудан бұрын, алдымен жалпы тәжірибелі дәрігерге (GP; сонымен қатар отбасылық дәрігер (FP)) қаралуы керек. Егер олардың жағдайына дәрігердің білімі, тәжірибесі, хирургиялық араласыны немесе жабдықтары қажет болса, науқас гинекологқа жолданады. Басқа елдерде заң бойынша әйелдер гинекологқа тікелей, жолдамасыз қаралуға рұқсат етіледі. Кейбір гинекологтар өз мамандығымен қатар, бастапқы медициналық көмек те көрсетеді. Осындай мүмкіндік болғандықтан, кейбір әйелдер гинекологиялық емес мәселелер бойынша басқа дәрігердің жолдамасынсыз гинеколог-хирургқа жүгінуді қалайды. Барлық медицинадағыдай, диагноз қоюдың негізгі құралдары – науқастың анамнезі, тексеру және зерттеулер. Гинекологиялық тексеру, әдеттегі физикалық тексеруге қарағанда, жеке өмірге қатыстырақ болып келеді. Сондай-ақ, мұндай тексеру үшін спекулум сияқты арнайы құралдар қажет. Спекулум – ілгекті жалғасқан қуыс металл немесе пластиктен жасалған екі жапырақтан тұрады, ол қынаптың тіндерін кері тартып, жатыр мойнының (жатырдың қынаптың жоғарғы бөлігінде орналасқан төменгі бөлігінің) қаралуын қамтамасыз етеді. Гинекологтар әдетте екі қолмен тексеру (бір қолы құрсақта, бір немесе екі саусағы қынапта) жүргізеді, осылайша жатыр мойны, жатыр, жұмыртқалық бездер мен жамбас сүйектерін анықтайды. Жамбас қуысын толық бағалау үшін, әсіресе күдікті ісіктер байқалғанда, ректовагиналды тексеру де жиі жасалады. Еркек гинекологтар тексеру кезінде әйел медбикемен бірге болуы мүмкін. Қос қолмен тексеруде немесе науқастың шағымдары бойынша анықталған кез келген өзгерістерді растау үшін құрсақ немесе қынап арқылы ультрадыбыс зерттеуі жасалуы мүмкін.
In some countries, women must first see a general practitioner (GP; also known as a family practitioner (FP)) prior to seeing a gynaecologist. If their condition requires training, knowledge, surgical procedure, or equipment unavailable to the GP, the patient is then referred to a gynaecologist. In other countries, laws may allow patients to see gynaecologists without a referral. Some gynaecologists provide primary care in addition to aspects of their own specialty. With this option available, some women opt to see a gynaecological surgeon for non gynaecological problems without another physician's referral. As in all of medicine, the main tools of diagnosis are clinical history, examination and investigations. Gynaecological examination is quite intimate, more so than a routine physical exam. It also requires unique instrumentation such as the speculum. The speculum consists of two hinged blades of concave metal or plastic which are used to retract the tissues of the vagina and permit examination of the cervix, the lower part of the uterus located within the upper portion of the vagina. Gynaecologists typically do a bimanual examination (one hand on the abdomen and one or two fingers in the vagina) to palpate the cervix, uterus, ovaries and bony pelvis. It is not uncommon to do a rectovaginal examination for a complete evaluation of the pelvis, particularly if any suspicious masses are appreciated. Male gynaecologists may have a female chaperone for their examination. An abdominal or vaginal ultrasound can be used to confirm any abnormalities appreciated with the bimanual examination or when indicated by the patient's history.
Мамандарды даярлау
Ұлыбританияда Лондон қаласында орналасқан Корольдік акушерлер мен гинекологтар колледжі акушерлік және гинекология ғылымы мен тәжірибесін зерттеуге және дамытуға көмектеседі. Бұл жоғары оқудан кейінгі медициналық білім беру мен оқытуды жетілдіру, клиникалық нұсқаулар мен мамандық және қызмет көрсету салаларына қатысты есептерді жариялау арқылы іске асырылады. RCOG халықаралық кеңсесі басқа халықаралық ұйымдармен бірлесіп, жетіспейтін ресурстарға ие елдерде аналардың аурушаңдығы мен өлім-жітімін азайтуға жәрдемдеседі. Гинекологиялық онкология – гинекологияның, гинекологиялық қатерлі ісіктермен айналысатын тармағы. Урогинекология – гинекология және урологияның, зәр немесе ішек ұстамауы және кіші таз мүшелерінің түсуімен айналысатын тармағы.
In the UK the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, based in London, encourages the study and advancement of both the science and practice of obstetrics and gynaecology. This is done through postgraduate medical education and training development, and the publication of clinical guidelines and reports on aspects of the specialty and service provision. The RCOG International Office works with other international organisations to help lower maternal morbidity and mortality in under resourced countries. Gynaecologic oncology is a subspecialty of gynaecology, dealing with gynaecology related cancer. Urogynaecology is a subspecialty of gynaecology and urology dealing with urinary or fecal incontinence and pelvic organ prolapse.
Дәрігерлердің жынысы
Білім беруге қолжетімділіктің жақсаруы және соңғы онжылдықтарда мамандықтарға қолжетімділік артуы нәтижесінде, әйел гинекологтар ерлерден басым түсіп, бұрын ерлер басым болған гинекология саласындағы ерлердің санын асып түсті. Гинекологияның кейбір тармақтарында, ерлердің үстемелігі сақталған жерлерде, кіріс айырмашылықтары еркек дәрігерлердің орташа табысы жоғары екенін көрсетеді. Ер гинекологтардың азаю себептері туралы болжамдар медициналық ортадағы құрметсіздік, жұмыспен қамту мүмкіндіктерінің шектеулі болуы және әйелдердің жыныстық органдарымен айналысатын медициналық мамандықты таңдаған ерлердің ниеттері мен мінез-құлқына қатысты сұрақтарды қамтиды. Әйелдердің пікірін зерттеулер көрсетіп тұрғандай, көптеген және тұрақты түрде көпшілік бөлігі ер дәрігерлердің жеке тексерулер жүргізуін ұятты және ыңғайсыз деп санайды, олар ұялуға бейім және жеке ақпарат туралы ашық немесе толыққанды әңгімелесуге немесе жыныстық тарихы туралы ер адаммен талқылауға көбірек тартыншақтық танытады. Бұл тұжырымдар ер гинекологтардың пациенттерге сапалы қызмет көрсету қабілетіне күмән тудырады. Бұл, әйелдердің әйел дәрігерлерді таңдауының артуымен қатар, гинеколог мамандығын таңдаған ерлер үшін жұмыс мүмкіндіктерін азайтады. АҚШ-та, гинекология бойынша интернатураны таңдаған бес студенттің төртеуі әйелдер екені хабарланды. Швециядағы бірнеше аймақта, дискриминация заңнамасына сәйкес, пациенттер дәрігерді таңдауға құқылы емес – мамандығына қарамастан, этникалық немесе гендерлік белгілеріне сүйене отырып. Дәрігерге барудан ғана бас тарту, мысалы, дәрігердің тері түсі немесе гендеріне байланысты, заң бойынша күтімнен бас тарту болып қарастырылуы мүмкін. Түркияда пациенттердің әйел дәрігерді таңдауына байланысты, қазіргі уақытта осы салада жұмыс істейтін ер гинекологтардың саны азайды. АҚШ-та дәрігерлердің гендеріне сүйене отырып жұмысқа алуды бастаған денсаулық сақтау ұйымдарына қарсы бірнеше заңдық шағымдар түсті. Мирча Велеану, өзінің бұрынғы жұмыс берушілерінің, жеке тексерулерге әйел дәрігерлерді сұраған әйел пациенттердің тілектерін қанағаттандыру арқылы оған қатысты кемсітушілік жасағанын мәлімдеді. Мэриленд штатының Колумбия қаласындағы әйелдердің акушерлік және гинекологиялық практикасына арналған жарнамаға бір медбике наразылық білдіріп, мұның гендерлік дискриминацияның бір түрі екенін мәлімдеді. 2000 жылы Нью-Джерсидегі акушер-гинеколог Дэвид Гарфинкель, өзінің бұрынғы жұмыс берушісін "еркек болғандықтан, мен күткендей көп пациенттерді тарта алмадым" деп айыптап, сотқа берді.
Improved access to education and the professions in recent decades has seen women gynaecologists outnumber men in the once male dominated medical field of gynaecology. In some gynaecological sub specialties, where an over representation of males persists, income discrepancies appear to show male practitioners earning higher averages. Speculations on the decreased numbers of male gynaecologist practitioners report a perceived lack of respect from within the medical profession, limited future employment opportunities and questions to the motivations and character of men who choose the medical field concerned with female sexual organs. Surveys of women's views on the issue of male doctors conducting intimate examinations show a large and consistent majority found it uncomfortable, were more likely to be embarrassed and less likely to talk openly or in detail about personal information, or discuss their sexual history with a man. The findings raised questions about the ability of male gynaecologists to offer quality care to patients. This, when coupled with more women choosing female physicians has decreased the employment opportunities for men choosing to become gynaecologists. In the United States, it has been reported that four in five students choosing a residency in gynaecology are now female. In several places in Sweden, to comply with discrimination laws, patients may not choose a doctor—regardless of specialty—based on factors such as ethnicity or gender and declining to see a doctor solely because of preference regarding e. g. the practitioner's skin color or gender may legally be viewed as refusing care. In Turkey, due to patient preference to be seen by another female, there are now few male gynaecologists working in the field. There have been a number of legal challenges in the US against healthcare providers who have started hiring based on the gender of physicians. Mircea Veleanu argued, in part, that his former employers discriminated against him by accommodating the wishes of female patients who had requested female doctors for intimate exams. A male nurse complained about an advert for an all female obstetrics and gynaecology practice in Columbia, Maryland, claiming this was a form of sexual discrimination. In 2000, David Garfinkel, a New Jersey based OB GYN, sued his former employer after being fired due to, as he claimed, "because I was male, I wasn't drawing as many patients as they'd expected".