Кіріспе

Дәрігерлердің этикалық анты – Гиппократ анты дәрігерлердің тарихи түрде қабылдаған этикалық серті. Бұл грек медицинасы туралы ең белгілі мәтіндердің бірі. Алғашқы нұсқасында, жаңа дәрігер емдік құдайлардың атымен нақты этикалық стандарттарды сақтауға ант етеді. Бұл ант – Батыс әлеміндегі медициналық этиканың алғашқы көрінісі, қазірге дейін маңыздылығын сақтап келе жатқан медициналық этиканың бірнеше қағидаларын орнықтырады. Олардың ішінде медициналық құпиялылық және зиян келтірмеу қағидалары бар. Медициналық практикаға бағыт беруші және түсіндіруші болған белгілі бір қағидалардың бастапқы тұжырымы ретінде, бұл ежелгі мәтін тарихи және символдық құндылығынан да асады. Ол түрлі мемлекеттердің заңнамаларында бекітілген, сондықтан антты бұзу анттың символдық мәнінен асып, қылмыстық немесе басқа да жауапкершілікке алып келуі мүмкін. Алғашқы ант б.з.б. V-III ғасырлар аралығында иониялық грек тілінде жазылған. Дәстүр бойынша бұл ант грек дәрігері Гиппократқа жатқызылады және Гиппократ корпусына кіреді, бірақ кейбір қазіргі ғалымдар оны Гиппократтың өзі жазбағанын айтады.

Контекст және түсіндірме

Ант, әрине, Гиппократ корпусының ең танымал мәтіні, бірақ қазіргі ғалымдардың көпшілігі оны Гиппократтың өзіне жатқызбайды, оны б.з.б. төртінші немесе бесінші ғасырда жазылған деп есептейді. Классикалық зерттеуші Людвиг Эдельштейн антты пифагоршылар жазған деп болжады, бірақ басқалар пифагор медицина мектебінің болуын дәлелдеуге жеткіліксіздіктен күмән келтірді. Пифагор философиясы анттың құндылықтарымен сәйкес келсе де, тікелей байланыс туралы ұсыныс жақындағы зерттеулерде көбінесе жоққа шығарылды. Оның жалпы этикалық принциптері Корпустың басқа да еңбектерінде кездеседі: «Дәрігер» медицинаның «қасиетті нәрселерін» медициналық қауымдастық шеңберінде сақтау міндетін айтады (яғни, құпияларды ашпау); сондай-ақ дәрігердің пациенттерге, әсіресе әйелдер мен қыздарға қатысты ерекше мәртебесін атап көрсетеді. Дегенмен, анттың бірнеше аспектісі Корпустағы басқа тәжірибелерге қайшы келеді. Ең айқынсы – тіпті литотомия сияқты шағын процедуралар үшін де пышақ қолдануға тыйым салу, ал Корпустағы басқа жұмыстар хирургиялық операцияларды орындау бойынша нұсқаулар береді. Егер бұл кісі өлтіруге әкелсе, заманауи дәрігерлер улы препараттарды беруді әдепсіздік деп есептер еді. Бірақ анттағы абсолютті тыйым эвтаназияға да тыйым салады. Ежелгі дәрігерлердің өз-өзіне қол жұмсауға көмектескенін көрсететін бірнеше есептер сақталған. Антта эвтаназияға тыйым салудың бірнеше түсіндірмелері бар: мүмкін, барлық дәрігерлер ант берген жоқ, немесе ант дәрігерлерді саяси қатысушылар ретінде пайдалану мүмкіндігіне қатысты кең таралған алаңдаушылықты болдырмауға тырысқан. 275 жылғы ант фрагментінде абортқа тыйым салу, ал түпнұсқалық Гиппократтың «Баланың табиғаты туралы» мәтінінде аборт сипатталған, бірақ бұл моральдық жағынан бұрыс екенін көрсететін ешқандай көрсеткіш жоқ, ал ежелгі медициналық әдебиетте абортты тудыратын препараттар туралы көптеген сипаттамалар бар. Анттың абортқа қатысты ұстанымы тіпті ежелгі әлемде де нақты болған жоқ, дәрігерлер пессарийлерді жазу тыйымды пессарийлерге ғана, әлде барлық аборт әдістеріне жатса да, талқылады. Скрибоний Ларг б.з. 43 жылы (анттың ең ерте сақталған нұсқасы) абортқа тыйым салынғанын мәлімдеді. Уильям Генри Сэмюэл Джонс «дәрігерлерге аборт жасауға тыйым салынған болса да, барлық жағдайда айыпталуы мүмкін емес» деді. Ол анттың барлық жағдайда емес, бірақ аборттарға тыйым салатынына сенді. Ант, медициналық этика мен кәсібиліктің басқа көне мәтіндерінен өте діни үнмен ерекшеленеді, бұл оның авторлығын Гиппократқа жатқызуды қиындатады. «Бірақ мен өмірімді де, өнерімді де таза және қасиетті сақтаймын» деген сияқты фразалар медицина өнеріне деген терең, тіпті монахтық берілгендікті көрсетеді. Антты сақтаған адам «өмірім мен өнерім үшін барлық адамдар арасында жақсы беделге ие боламын» деп уәделенеді. Бұл Галеннің кәсіби этика туралы жазбаларымен күрт контрастқа түседі, онда жақсы тәжірибе тиімді тәжірибе ретінде анықталады, құдайларға сілтеме жасалмайды, және олар көптеген прагматикалық тәсілдерді қолданады. Дегенмен, анттың медициналық қауымдастықтағы маңыздылығы дәрігерлердің қабір тастарына жазылғандығымен және біздің заманымыздың төртінші ғасырында ол медициналық мамандық символы болғандығымен дәлелденеді. Ант Византиялық христиан әлемінде қолданыла берді, онда оның ескі құдайларға сілтемелері христиандық кіріспемен ауыстырылды, мысалы, XII ғасылдың қолжазбасында айқыш пішінде бейнеленген.

Құқық бұзушылық

Гиппократ антын бұзғаны үшін тікелей жаза қарастырылмаған, бірақ қазіргі заманда оған ең жақын нәрсе – медициналық қателік, ол заңдық шаралардан бастап азаматтық айыптарға дейін түрлі жазаларды көздейді. АҚШ-та бірнеше маңызды сот шешімдері классикалық Гиппократ антына сілтеме жасап, медициналық этиканың шектерін бекітті немесе жоққа шығарды: Роу против Вейд, Вашингтон против Харпер, "Өлімге деген қайырымдылық" Вашингтон штатына қарсы (1996) және Торберн против Түзету департаменті (1998). Көне заманда Гиппократ антын бұзғаны үшін айып төлеуден бастап, дәрігерлік практика құқығынан айырылуға дейін жазалар болған. 2022 жылы Үндістанның Тамил Наду штатындағы бір колледжде медицина студенттерінің бір тобы ежелгі дана дәрігер Махариши Чарактың есімімен аталатын "Чарака шапаты" деп аталатын санскрит антына қол қойды, Гиппократ антының орнына. Бұл әрекеті үшін штат үкіметі Мадурай медицина колледжінің деканын қызметтен босатып жіберді.