Кіріспе
Powhatan Поухатан (шамамен 1547 – 1618), нағыз аты Вахунсенакав (басқаша жазылулары: Вахунсенаках, Вахунсунакок немесе Вахунсонакок) – 1607 жылы ағылшын қоныс салушылары Джеймстаунға келген кезде Вирджиния штатының Тайдвотер аймағындағы Ценакомакахада мекендеген алгонкин тілді үндістер одағының басшысы. Ағылшын қоныс салушылары оны «Патша» немесе «Басшы» Поухатан деп атаған. Поухатан алғашқы қоныс салушыларға қарсы тұрған маңызды саяси және әскери күшті басқарды, сондай-ақ 1622 және 1644 жылдары қоныс салушыларға шабуылдар ұйымдастырған Опечанканоудың үлкен ағасы болды. Ол Матоаканың (Покахонтас) әкесі еді.
Powhatan (c. 1547 – c. 1618), whose proper name was Wahunsenacawh (alternately spelled Wahunsenacah, Wahunsunacock, or Wahunsonacock), was the leader of the Powhatan, an alliance of Algonquian speaking Native Americans living in Tsenacommacah, in the Tidewater region of Virginia at the time when English settlers landed at Jamestown in 1607. Powhatan, alternately called "King" or "Chief" Powhatan by English settlers, led the main political and military power facing the early colonists, and was probably the older brother of Opechancanough, who led attacks against the settlers in 1622 and 1644. He was the father of Matoaka (Pocahontas).
Өмір
1607 жылы ағылшын отаршылары келгенге дейін Поухатанның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол қазіргі Ричмонд қаласының маңындағы Фолл-Линияда орналасқан шамамен 4–6 тайпаның басшылығын мұра еткен. Дипломатиялық және/немесе күш арқылы ол 17 ғасырдың басына қарай барлығы 30 тайпаны Поухатан Конфедерациясына біріктірді. Конфедерацияға 10 000–15 000 адам кірген деп есептеледі. 1607 жылдың желтоқсан айында ағылшын саяхатшысы және пионер Джон Смит, Джеймстаун колониясының көшбасшыларының бірі, Поухатанның кіші інісі Опчанаканоу басқарған аң ауы экспедициясымен тұтқынға алынды. Смит Йорк өзенінің бойындағы Поухатанның астанасы Веровокомокоға жеткізілді. Смит 1624 жылы Похахонтас (настоящее аты Матоака) Поухатанның қыздарының бірі болғанын айтты. Ол өлім жазасынан сақтап қалған. Алайда Смиттың 1608 және 1612 жылғы есептерінде бұл оқиға жазылмағандықтан, көптеген тарихшылар оның рас екендігіне күмән келтірді. Кейбіреулер Смит өлім жазасынан бұрын айтқан оқиғаның Поухатан одағында Капахосик қаласының кіші басшысы ретінде қабылдану рәсімі болғанын санайды. Тарихшы Маргарет Уильямсон Хубер жазғандай, "Поухатан Смит пен оның адамдарын Капахосикке көшіру арқылы оларды жақын жерде және оның бақылауында ұстауға тырысқан". Екі тарап та бірін-бірі таңқалдыру мүмкіндіктерін іздеді. Смит Опчанаканоудың ауылына барды. Оған шабуыл жасағанда, ол Поухатанды қарумен ұстап, жауынгерлердің алдына шығарды. Смит Веровокомокоға оралғанда, үйдің аяқталмағанын және ауылдың тасталып кеткенін көрді. Адамдар Поухатан жағына қашып кеткен. Қазір Глостер округіндегі Уикомико деп аталатын ауылда, дәстүрлі түрде Поухатанның шатыры және ғимаратының бөлігі деп саналатын қираған жерлер сақталған. 2003 жылдан бері мемлекеттік қызметкерлер мен зерттеушілер Веровокомоконың нақты орны Йорк өзенінің батысындағы Пуртан шығанағында екенін анықтады. Археологтар мұнда 1200 жылға дейінгі үлкен тұрғын үйлердің қонысын тапты, ал 1400 жылға дейін үлкен жер жұмыстары салынған. Олар еуропалық тауарларды қоса алғанда, көптеген артефакттарды тапты, бұл 17 ғасырдың басында ағылшын отарлаушыларымен байланыс болғанын көрсетеді. 2006 жылы Веровокомоко археологиялық орны тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілді. Уильям мен Мэри колледжінің басшылығымен қазба жұмыстары жалғасуда. Поухатан өзінің келесі астанасын Чикахомини өзенінің бастауында, батысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Орапакеге көшірді. Қазіргі 64 және 295 тас жолдары осы жерге жақын орналасқан. 1611 және 1614 жылдар арасында Поухатан солтүстікке қарай Мачутқа, қазіргі Король Уильям округіндегі Памунки өзенінің солтүстік жағалауына көшті, мұнда оның кіші інісі Опчанаканоу билік еткен. Смит 1609 жылы Вирджиниядан кеткен кезде отарлаушылар мен алгонкиандар арасындағы шатқақ бұзыла бастады. Бірінші англо-поухатан соғысы басталды, содан кейін ағылшын отарлаушылары Джеймстауннан тыс және Поухатанның аумағына еніп, қоныстанды. Отарлаушылар осы соғыстың басында екі кіші тайпаны – Кекоутан мен Паспагегті жойды. Поухатан Нематтаньюді Джеймс өзенінің жоғарғы ағысында ағылшын отарлаушыларына қарсы әрекет етуге жіберді, бірақ олар Хенрикуста тұрып қалды. 1613 жылы капитан Сэмюэл Аргалл Покахонтасты тұтқынға алғаннан кейін, Поухатан бейбітшілікке келуге тырысты. Бұл 1614 жылдың 5 сәуірінде темекі өсіруші Джон Рольфке үйленгеннен кейін болды. Джон Рольф Покахонтасқа үйленер алдында Джеймстаундағы көптеген мұғалімдердің бірі болды; ол оған жаңа мәдениеттің мәселелерін үйретті, сондай-ақ христиандық дінін үйретті. Әртүрлі деректер бойынша, Покахонтас пен Джон Рольф бір-біріне ғашық болған – бұл өзара келісімге негізделген қарым-қатынас. Бұл Покахонтастың ассимиляцияға, христиандыққа айналуға және отарлаушылармен бірге қалуға дайындығын түсіндіруге көмектеседі: ол Рольфпен бірге болғысы келді. Рольфтің ұзақ жылдардан бергі досы, пастор Ричард Бак тойды өткізді. Тойдан бұрын пастор Александр Уитакер Покахонтасты христиан дініне өткізіп, шомылдыру рәсімінде оның атын "Ребекка" деп өзгертті. Осы уақыт аралығында ағылшын отарлаушылары Джеймс өзенінің бойындағы аумағын кеңейтуді жалғастырды. Қартайған Поухатанның соңғы жылдары "әсерсіз" деп сипатталды (Rountree 1990). Опчанаканоу аймақтағы ең күшті жергілікті басшыға айналды. 1618 жылы Вахунсунакок қайтыс болғаннан кейін оның келесі інісі Опитчапам ресми түрде бас басшы болды. Алайда, ең кіші інісі Опчанаканоу ең көп билікке ие болып, іс жүзінде Поухатан атанды. 1622 жылғы үндістерге жасалған шабуылды және 1644 жылғы шабуылдарды бастау арқылы ол отарлаушыларды Вирджиниядан қууға тырысты. Бұл әрекеттер отарлаушылардың күшті қарсылығына ұшырады, нәтижесінде тайпа жартылай жойылды. Поухатанның қызы Покахонтас (және ағылшын отарлаушысы Джон Рольфке үйленгені) арқылы Вахунсунакок Томас Рольфтің әкесі болды. 1635 жылы Рольф Англиядан Вирджинияға оралды. Рольф ағылшынша тәрбиеленгенімен, ол өзінің үнді мұрасын құрметтеді және тіпті Джеймстаунға оралғанда өзінің інісі Опчанаканоумен және әйелімен, "Клеопатрамен" кездесті. Оның адалдығы отарлаушыларға болды және ол келесі соғыстан кейін Чикахоминидегі Джеймс фортының командирі болды. Анасы Покахонтас сияқты, Томас Рольф өмір бойында танымал болған жоқ. Рольфтер отбасының көптеген ұрпақтары Вирджинияның бірінші отбасыларының біріне жатты, олардың тамыры ағылшын және вирджиниялық үндістерге дейін жетеді. Қазіргі Маттапони және Патавомек тайпалары Поухатанның әулетінің Ка Оки арқылы сақталғанына сенеді, ол Покахонтастың бірінші күйеуі Кокумнан туған қызы. Бір аңыз бойынша, қазіргі Филадельфияның жанындағы шайқастан оралған Поухатан Слиго Криктегі (қазіргі Мэриленд штатындағы Такома Парк, Вашингтоннан жақын) үлкен бұлаққа тоқтаған, жараларын емдеу үшін оның шипалы суларына батқан. Қазіргі тарихшылар бұл әңгімені сенімсіз деп санайды; дегенмен, 1985 жылдан бері осы жерде Поухатанның ескерткіші тұр.
Сыртқы келбеті
Смит "Вирджинияда болған оқиғалар мен жағдайлардың шынайы есебі" (1608) еңбегінде Поухатанды былай сипаттады: "[ ] олардың императоры мақтанышпен он немесе он екі төсеніш үстінде бір фут биіктіктегі төсекке жатқан, мойнына көптеген үлкен інжу-маржан тізбектері ілінген, ал үстінен ракун терілерінен жасалған үлкен жамылғы жабылған. Басының жанында бір әйел, аяғының жанында тағы бір әйел отырды, екі жақта оттың қарсысында жерге төсеніш салып, басшылары қатарлап отырды, әр қатарда он адамнан, ал олардың артында да соншама жас әйелдер, әрқайсысының иығында ақ моншақтардан жасалған үлкен тізбек, бастары қызылға боялған. Оның сыртқы келбеті соншалықты қадірлі және сәнді болды, оны көріп таң қалдым, мұндай мәртебеде жалаңаяқ қарапайым адамды көруге." "Поухатанның мантиясы" – Оксфордтағы Эшмолеан мұражайында сақталатын, қабықтармен жасалған өрнектермен және суреттермен безендірілген бұғы терісінен жасалған плащ. Ол Поухатанға тиесілі болған деген болжам бар, бірақ дәлелдері күмәнді. Бұл мантия, Еуропа коллекцияларында сақталған ең ерте Солтүстік Америка артефактілерінің бірі. Ол, әрине, жоғары әлеуметтік статусы бар американдық түпкіліктің біреуіне тиесілі болған, себебі ол көптеген құнды қабық моншақтармен безендірілген. 1906 жылы жарық көрген "Танымал басшылардың өмірі" атты еңбегінде Норман Вуд ағылшын отаршылдарынан алынған мәліметтерге сүйене отырып, Поухатанды былай сипаттады: "ұзын бойлы, жақсы дене бітімі бар, қабағы қатайған, шашы ақшыл, сақалы жұқа, тіпті жоққа жақын, жасы алпысқа жуық, өте қабілетті және дені сау, кез келген еңбекке шыдауға жететін адам".
Поухатанмен байланысты сайттар
Поухатанның жерлеу орны Памунки үнді резервациясында, Король Уильямда орналасқан. Оның денесін оның інісі Опчанаканоуг сол жерге көшірді. Паухатан округі, олардың жерінен кейде батысқа қарай орналасқан болса да, Поухатан және оның тайпасының құрметіне аталған. Тәуелсіз Ричмонд қаласында Поухатан төбесі Поухатанның басты ауылының жанында деп саналады. Оған Парахунт немесе Танкс ("кішкентай") Поухатан деп аталған бағынышты вож басшылық еткен. Оны алғаш көрген ағылшын отарлаушылары оны Ұлы Поухатан деп жаңылыстырды. Бұл жаңылыс тарихи жазбаларда да сақталған. Поухатанның орталық ауылы, Веровокомоко, Вирджиния штатының Глостер округінде болған деп есептеледі. Веровокомоко археологиялық ескерткіші Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Сол жердегі қазбалар ертедегі Поухатан халқы және олардың ағылшын отарлаушыларымен болған байланысы туралы көп мәліметтерді ашты.