Кіріспе

Хидзё сарайы (平城宮) – Нара дәуірінің көп бөлігінде Жапонияның астанасы Хидзё-киода (қазіргі Нара) императордың резиденциясы болды. 710 жылдан 794 жылға дейінгі Нара дәуірінің көп бөлігінде императордың резиденциясы және әкімшілік орталығы қызметін атқарған сарай, елорданың дизайны үшін қолданылған қытай үлгілеріне сәйкес қаланың солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан. Сарай (大内裏) – үкіметтік министрліктерді қоса алғанда, бірнеше рәсімдік және әкімшілік ғимараттарды қамтитын үлкен тікбұрышты қабырғамен қоршалған аумақтан тұрады. Бұл аумақтың ішінде императордың жеке қабырғамен қоршалған тұрғын үйі, яки Ішкі сарай орналасқан. Императордың тұрғын үйінен басқа, Ішкі сарайда императордың жұбайларының резиденциялары, сондай-ақ императордың тұлғасымен тығыз байланысты белгілі бір ресми және салтанатты ғимараттар да болды. Сарайдың бастапқы мақсаты – 7-ғасырда Қытайдан Жапония қабылдаған орталық үкімет моделін бейнелеу, яғни Дайдзё кан және оның қарастырылатын сегіз министрлігі. Сарай императордың резиденциясына, мемлекеттік істерді жүргізуге және осыған байланысты рәсімдерге лайықты орын ретінде жобаланды. Елорда Хэйанға көшірілгеннен кейін сарай құрылыстары сол жерге көшірілді немесе бірнеше өрт пен басқа да апаттарға ұшырап жойылды. Бұл жер ауыл шаруашылығына пайдаланылды және оның ізі шамалы қалды, бірақ орны белгілі болып келді. Қазба жұмыстары 1750 жылы басталды, ал қазіргі әдеби дереккөздер мен қазбалар негізінде кең ауқымды қайта құру жұмыстары жүргізілді. Сарайдың және оны қоршаған аумақтың қазбадан табылған қалдықтары 1998 жылы «Ежелгі Нараның тарихи ескерткіштері» сияқты аймақтағы басқа да бірнеше ғимараттармен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

Тарих

Кеюн 4 (707 ж.) жылы Императрица Генмей Хризантема тағына отырғаннан кейін бір жыл өткен соң, Асука маңындағы Фудзивара-кёдан Нара алабының солтүстік шетіне қарай көшу туралы шешім қабылданды. Жаңа астананың аты Хейдзё (平城) деп жазылған, бірақ сол кезде Нара деп те аталатын. Қала мен сарай аумағы негізінен Тан әулеті кезінде Қытайдың астанасы болған Чанъань (қазіргі Сиань) қаласына ұқсас құрылды, бұл Нара астанасы болған дәуірге сәйкес келеді. Чанъань, көптеген ежелгі Шығыс Азия қалалары сияқты, күрделі нанымдар жүйесі мен геомантия заңдарына негізделген. Бұл көшелердің торлы жүйесін, сондай-ақ қаланың белгілі бір бағыттарында рухани қорғау үшін ғибадатханалар мен храмдар орналастыру қажеттігін анықтады. Қаланың ауданы шығыстан батысқа, солтүстіктен оңтүстікке дейін өлшенді. Осы жүйеге сәйкес, сарай солтүстік жағына, қаланың ортасынан солтүстікке қарай созылатын басты жол – Сузаку көшесінің бойында орналастырылды. Көше Сузаку қақпасында аяқталып, сарайдың қалған ғимараттары осы қақпадан солтүстікке қарай салынды. Сарайдың негізгі құрылыстары – үкіметтік мәселелерді қарауға арналған Дайгоку-ден, ресми шаралар өткізілетін Чодо, императордың резиденциясы – Дайри, және әртүрлі әкімшілік мекемелердің кеңселерi болды. Нара дәуірі 710 жылдан 784 жылға дейінгі 75 жылды қамтиды. Император Шому 740 және 745 жылдар аралығында астананы Куни-кё және Шигараки-кё сияқты басқа жерлерге көшірді. Императорлық ғимараттар мен мемлекеттік кеңселер осы кезеңде күрт өзгертілді. Кейінгі Нара дәуірінде императорлық резиденцияның оңтүстік жағында, шығыс бөлігінде аудиенциялар залы салынды. Бұл соңғы аудиенциялар залы деп аталды. Императорлық резиденциядағы және мемлекеттік кеңселердегі бірқатар ғимараттар бірнеше рет ауыстырылып, жаңартылды. Бұл, әдетте, ескі ғимараттарды жөндеудің нәтижесі емес, басқа себептерге байланысты болды. Елорда Хэйан-кёға (қазіргі Киото) көшірілген кезде Нараның Император сарайы қарапайым түрде тасталып кетті. Келесі ғасырларда уақыт пен табиғаттың әсерінен ғимараттар бірте-бірте қирады, ал Камакура дәуірінің басында, 12 ғасырдың соңында жер бетінде ештеңе қалмады. Дегенмен, жер астындағы бөліктері сақталды және қазіргі археологтар тарапынан қайта табылды.