Кіріспе
Жапония тарихының Нара кезеңі (奈良時代) 710 жылдан 794 жылға дейінгі мерзімді қамтиды. Императрица Генмей Хейдзё-кёо (қазіргі Нара) қаласын астана етіп белгіледі. Бес жылдық кезеңді (740–745) есептемегенде, астана тағы бір шақырым жылжыды, бірақ император Канму 784 жылы Нагаока-кёо деген жаңа астананы құрғанға дейін жапон өркениетінің астанасы болып қала берді. Одан кейін он жыл өткен соң, 794 жылы Хейан-кёо, қазіргі Киотоға көшті. Осы кезеңдегі жапон қоғамы көбінесе ауыл шаруашылығымен және ауылдық өмірмен байланысты болды. Көптеген ауыл тұрғындары Ками деп аталатын табиғат және ата-бабалар рухтарына табынуға негізделген Синто дінін ұстанды. Нарадағы астана Тан әулетінің астанасы Чанъань қаласының үлгісімен салынды. Жапондық жоғарғы топтар көптеген жағынан қытайлықтардың дәстүрін қабылдады, соның ішінде қытай жазу жүйесін, киім-кешек үлгісін және буддизмнің қытайлық түрін қолданды.
The Nara period (奈良時代) of the history of Japan covers the years from 710 to 794. Empress Genmei established the capital of Heijō kyō (present day Nara). Except for a five year period (740–745), when the capital was briefly moved again, it remained the capital of Japanese civilization until Emperor Kanmu established a new capital, Nagaoka kyō, in 784, before moving to Heian kyō, modern Kyoto, a decade later in 794. Japanese society during this period was predominantly agricultural and centered on village life. Most of the villagers followed Shintō, a religion based on the worship of natural and ancestral spirits named kami. The capital at Nara was modeled after Chang'an, the capital city of the Tang dynasty. In many other ways, the Japanese upper classes patterned themselves after the Chinese, including adopting the Chinese writing system, Chinese fashion, and a Chinese version of Buddhism.
Экономикалық, тұрмыс-тіршілік және әкімшілік даму
Тайхо кодексі қабылданғанға дейін, император қайтыс болған соң елорданы көшіру қалыпты жағдай болған, себебі ежелгі сенім бойынша, өлген орын ластанады деп есептелген. Үкіметте реформалар мен бюрократизацияның нәтижесінде 710 жылы Хэйдзё-кёо, яки Нара қаласында тұрақты императорлық астана құрылды. 740 жылы елорда қысқа мерзімге (осы бөлімде кейінірек сипатталатын себептерге байланысты) Куни-кёоға (қазіргі Кизугаваға), 744 жылы Нанива-кёоға (қазіргі Осакаға), 745 жылы Шигаракиномияға (紫香楽宮, қазіргі Шигаракиге) көшіріліп, 745 жылы қайта Нараға оралды. Нара – Жапонияның алғашқы нағыз қалалық орталығы. Ұзақ уақыттан соң оның халқы 200 000-ға жетті (ел халқының шамамен 7% құрайды), ал 10 000-ға жуық адам мемлекеттік қызметте жұмыс істеді. Нара дәуірінде экономикалық және әкімшілік белсенділік күшейді. Нараны провинциялық астаналармен байланыстыратын жолдар салынды, салықтар тиімді және жүйелі түрде жиналды. Ақша соғылды, бірақ кеңінен қолданылмады. Нара аймағынан тыс жерлерде сауда-саттық аз болды, ал провинцияларда ескі Шотоку жер реформасы жүйелері құлдырап кетті. VIII ғасырдың ортасына қарай, шаруалардың жер иеліктері (шоэн), тарихи Жапониядағы ең маңызды экономикалық институттардың бірі, жерді басқарудың оңайырақ түрін іздеу нәтижесінде көтеріле бастады. Жергілікті басқару біртіндеп дербес болып келді, ал ескі жер бөлу жүйесінің бұзылуы мен салықтардың өсуі көптеген адамдардың жерін жоғалтуына немесе тастап кетуіне әкелді, олар «толқынды халық» (фураша) аталды. Бұрынғы «халық адамдарының» кейбіреулері ірі жер иелерінің жекеменшігінде жұмыс істеді, ал «халық жерлері» көбінесе шоэнге қайтарылды. Император сарайындағы фракциялық күрес Нара дәуірі бойына жалғасты. Императорлық отбасының мүшелері, Фудзивара сияқты ықпалды сарай отбасылары және будда дінінің қайраткерлері ықпал үшін күресті. Осы кезеңнің басында, принц Нагая Фудзивара но Фухито қайтыс болғаннан кейін сарайда билікті басып алды. Фухитоның орнын төрт ұлы – Мучимаро, Умакай, Фусасаки және Маро басқарды. Олар Фухитоның қызынан туған ханзада Шому императорын таққа отырғызды. 729 жылы олар Нагаяны тұтқындап, билікті қайтадан өздеріне қайтарды. 735 жылы Кюсюдан ірі шешек жұқпалы ауруы тараған кезде, төрт ағайынды екі жылдан кейін қайтыс болды, нәтижесінде Фудзивараның үстемдігі уақытша әлсіреді. 740 жылы Фудзивара кланының мүшесі Хироцугу Фукуокада, Кюсюдегі базасынан көтеріліс ұйымдастырды. Көтеріліс жеңілгенімен, император осы оқиғалардан қатты қорқып, алаңдады және 740 жылдан бастап бес жылдың ішінде сарайды үш рет көшірді, соңында Нараға оралды. Нара дәуірінің соңында мемлекетке қаржылық ауыртпалық артты және сарай маңызды емес лауазымдардағы адамдарды жұмыстан шығара бастады. 792 жылы жалпыға бірдей әскери міндеттілік тоқтатылды, ал округ басшыларына жергілікті полиция жұмысына жеке милиция күштерін құруға рұқсат берілді. Нара дәуіріндегі реформаларға қарамастан, биліктің орталықсыздануы қалыпты жағдайға айналды. Ақырында, императорлық басқаруды қайтару үшін 784 жылы елорда Нагаока-кёоға, ал 794 жылы Хэйан-кёоға (сөзбе-сөз Бейбітшілік пен тыныштық астанасы) көшірілді, бұл Нарадан шамамен жиырма алты шақырым солтүстікке орналасқан. Он бірінші ғасырдың соңында қала Киото (астана) деп аталды және содан бері осылай аталады.
Мәдениеттің дамуы және буддизмнің қалыптасуы
Жапонияның кейбір әдеби ескерткіштері Нара дәуірінде жазылды, соның ішінде Кодзики және Нихон Шоки, бірінші ұлттық тарихтар, тиісінше 712 және 720 жылдары жинақталған; Манъёсю, өлеңдер антологиясы; және Кайфусо, япон императорлары мен ханзадалары канжиде жазған антология. Бұл дәуірдің тағы бір маңызды мәдени дамуы – буддизмнің тұрақты орнығуы. Буддизмді Бэкже VI ғасырда әкелді, бірақ Нара дәуіріне дейін оның қабылдануы әртүрлі болды, император Шёму оны шын жүректен қабылдағанға дейін. Шёму мен оның Фудзивара жұбайы буддизмді шын көкейкестікпен қабылдады және оның таралуын белсенді түрде қолдады, оны «мемлекеттің қорғаушысы» және жапон институттарын нығайту жолына айналдырды. Шёму билігінде Тодай-дзи (сөзбе-сөз – Шығыс Ұлы ғибадатханасы) салынды. Оның ішінде Ұлы Будда Дайбуцу орналасқан: 16 метрлік, алтынмен қапталған қоладан жасалған мүсін. Бұл Будда Күн қадірлісімен теңестірілді, одан кейін буддизм мен синтоизмнің біртіндеп бірігуі (синкеретизмі) орын алды. Шёму өзін буддизмнің «Үш қазынаның қызметшісі» деп жариялады: Будда, буддизмнің заңы немесе ілімі және буддистік қауым. Орталық үкімет провинцияларда кокубундзи деп аталатын ғибадатханалар құрды. Тодай-дзи – Ямато провинциясының (қазіргі Нара префектурасы) кокубундзиі болды. Бұл әрекеттер буддизмді мемлекеттік дін етпесе де, Нара буддизмі императорлық отбасының мәртебесін арттырды. Шёмудың қызы билік еткен жылдары буддизмнің сарайдағы ықпалы артты. 749–758 жылдары императрица Кокэн көптеген будда дінінің қызметкерлерін сарайына шақырды. 758 жылы Фудзивара но Накамароның кеңесімен Кокэн тақтан бас тарды. Бірақ зейнеткер императрица Будда дінінің емшісі Докёға жақын болғанда, 764 жылы Накамаро көтеріліс ұйымдастырды, бірақ оны тез жеңіске бұғынды. Кокэн биліктегі императорды Накамаромен сөз байласып кеткені үшін айыптап, оны тақтан түсірді. Кокэн император Шотоку (764–770 жылдары) ретінде таққа қайта отырды. Императрица 1 миллион дұғалық сәлемдемелерді басып шығаруға бұйрық берді. 770 жылы басылған бұл кішкентай кітаптар – әлемдегі ең ерте басылған еңбектердің бірі. Шотоку будда дінінің жақтастарының ықыласын тудыру үшін осы сәлемдемелерді басып шығарды. Ол тіпті Докёны император етіп тағайындағысы келген болуы мүмкін, бірақ ол одан бұрын қайтыс болды. Оның бұл әрекеттері Нара қоғамын дүр сілкіндірді және әйелдердің императорлық мұрагерлікке және будда дінінің қызметкерлерінің саяси билік орындарына жоламайтындығына әкелді. Императорлар Шёму мен Шотоку дәуіріндегі жапон өнерінің туындылары мен басқа елдерден әкелінген қазыналар Тодай-дзи ғибадатханасының Шёсоинде сақталады. Олар «Шёсоин қазыналары» деп аталады және Темпё мәдениеті деп белгілі космополиттік мәдениетті көрсетеді. Импортталған қазыналар Қытай, Корея, Үндістан және Ислам империясы сияқты Жібек жолы аймақтарының мәдени ықпалын көрсетеді. Шёсоинде 10 000-нан астам қағаз құжаттар сақталады, олар «Шёсоин құжаттары» (正倉院文書) деп аталады. Бұл сутралардың сыртқы жағына немесе импортталған заттардың орамасына жазылған жазбалар, ол ресми құжаттарды қайта пайдалану нәтижесінде сақталған. Шёсоин құжаттары Нара дәуіріндегі жапондық саяси және әлеуметтік жүйелерді зерттеуге үлкен үлес қосады және тіпті жапон жазу жүйесінің (мысалы, катакана) дамуын зерттеуге пайдаланылуы мүмкін. Алғашқы жапон бақтары VIII ғасырдың соңында Нара қаласында салынған. Жағалаулар мен тас орнатулар табиғи түрде жасалған, бұрынғы континенталды стильдегі су көлдерінің жиектерін салудан өзгеше болды. Қазба жұмыстары кезінде осындай екі бақ табылды; екеуі де поэзия оқу кештері үшін пайдаланылды.
Халықаралық қатынастар
Нара сарайы заманауи қытай өркениетінің (Танг әулеті) білімін белсенді түрде импорттады, әр жиырма жылда бір рет Танг сарайына "кентоши" деп аталатын дипломатиялық елшілерді жіберіп тұрды. Көптеген жапондық студенттер, соның ішінде дін қызметкерлері мен буддалық монахтар Чанъань мен Луоян қалаларында оқыды. Абе но Накамаро есімді бір студент қытайда мемлекеттік қызметке тағайындалу үшін қытайдағы азаматтық емтиханды тапсырып өтті. Ол 761 жылдан 767 жылға дейін Аннамда (Қытай Вьетнамы) генерал-губернатор болып қызмет етті. Қытайдан оралған Киби но Макиби сияқты көптеген студенттер жоғары мемлекеттік лауазымдарға көтерілді. Тан Қытайы Жапонияға ресми елшілерді жіберген жоқ, себебі жапон патшалары немесе өздерін "императорлар" деп атағандар, қытай императорынан бекіту іздемеді. Төменгі Янцзы аңғарындағы жергілікті қытай үкіметі Балхае арқылы Қытайға кірген жапон елшілерін қайтару үшін Жапонияға миссия жіберді. Ан Лушан көтерілісіне байланысты қытай миссиясы үйіне қайта алмады және Жапонияда қалды. Нара дәуірінде Оңтүстік Кюсюдегі Хаято тайпасы (隼人) Ямато әулетінің билігіне жиі қарсылық көрсетті. Олардың австронезиялық тегі бар деп саналады және жапон халқынан ерекшеленетін өзгеше мәдениетке ие болды. Ақырында олар Ритсурё жүйесімен бағындырылды. Кореяның Силла патшалығымен қарым-қатынас бастапқыда бейбіт болды, тұрақты дипломатиялық алмасулар жүзеге асырылды. Силланың солтүстігінде Балхае мемлекетінің күшеюі Жапония мен Силла арасындағы қарым-қатынасты тұрақсыздандырды. Балхае 728 жылы Нараға өзінің алғашқы миссиясын жіберді, оны Кореяның үш патшалығын біріктіргенге дейін Жапониямен одақтас болған Гогурё мемлекетінің мұрагері ретінде қарсы алды.
Оқиғалар
710: Жапонияның астанасы Фудзивара-кёден Хидзё-кёге көшірілді, ол Қытайдың астанасы Чанъань үлгісінде салынды. 712 ж. "Кодзики" атты әңгімелер жинағы жарық көрді. 717: Хоси Рёкан қонақ үйі ашылды, ол 2012 жылы Жапонияның (және әлемнің) ең көне екінші қонақ үйі ретінде танылды. (Ең көнесі 705 жылы салынған.) 720 ж. "Нихон Шоки" атты әңгімелер жинағы жарық көрді. 735–737: Кюсюден шығыс Хонсю мен Нараға дейін қоршаған шешек эпидемиясы таралып, осы аймақтардағы жапон халқының шамамен үштен бір бөлігі қаза тапты. Дегенмен, эпидемия осы кезеңде бірнеше танымал буддалық құрылыстардың салынуына себеп болды деп есептеледі, бұл құдайларды ынаятқа алу мақсатында жасалған. 743: Император Шёму Ұлы Будда (Дайбуцу) құрылысын бастау туралы жарлық шығарды, ол кейін аяқталып, Нарадағы Тодай-дзиде орналастырылды. 752 ж. Тодай-дзидегі Ұлы Будда (Дайбуцу) аяқталды. 759 ж. "Манъёсю" поэзия антологиясы жарық көрді. 784 ж. Император астанасын Нагаокаға көшірді. 788 ж. Буддист монах Сайчо Киотоға жақын Хиэй тауында монастырь негіздеді, ол көптеген буддалық храмдардан тұратын үлкен кешенге айналды.