Кіріспе

Жапония префектурасы

Нара – Нара префектурасының астанасы және ең ірі қаласы. Басқа ірі қалалары – Кашихара, Икома және Яматокорияма. Нара префектурасы Жапонияның Тынық мұхиты жағалауындағы Кии түбегінің орталық бөлігінде орналасқан және Жапониядағы теңізге шығу мүмкіндігі жоқ сегіз префектураның бірі. Нара префектурасы Жапонияның басқа префектураларынан көптеп ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгенімен ерекшеленеді.

Тарих

Нара префектурасы Жапонияның ең көне аймақтарының бірі саналады, мыңдаған жылдар бойы бар болған және жапон өркениетінің алғашқы ошағы ретінде кеңінен танылған. Киото сияқты, Нара да Императорлық Жапонияның ең алғашқы астаналарының бірі болды. Нара префектурасының қазіргі түрі 1887 жылы Осака префектурасынан тәуелсіздік алған кезде ресми түрде құрылды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Нара префектурасы Ямато но куни немесе Ямато провинциясы деп те белгілі болған.

Нара дәуіріне дейін

Үшінші ғасырдан төртінші ғасырға дейін Нара алабының шығысында Мива тауының етегінде жеткілікті құжатталмаған саяси күш болды. Ол Жапонияның көп бөлігін біріктіруді мақсат етті. Ямато қаласы Жапония тарихының бастауынан бері оның саяси орталығы болып келді. Жапонияның ежелгі астаналары Нара жерінде салынды, атап айтқанда Асука кио, Фудзивара кио (694–710) және Хейдзё кио (710–784 жылдардың көп бөлігі). Фудзивара және Хейдзё астаналары сол кездегі қытай астаналарының үлгісімен салынған деп саналады, олардың құрылысында торлы жоспар қолданылды. Патша сарайы Суй және кейін Тан әулеті Қытайымен қарым-қатынас орнатты және жоғары мәдениетті үйрену үшін студенттерді Орта Мемлекетке жіберді. VII ғасырда Нара көптеген көшпенділерді қабылдады, соның ішінде Корея түбегінің оңтүстік бөлігіндегі соғыс салдарынан қашқан Бэкже босқындары да болды. Бүгінгі Нара қаласында (710–784 ж.б.д.) буддизмнің патшалық қолдауымен алғашқы жоғары мәдениет гүлденді.

Хэйан дәуіріндегі Нара

784 жылы император Канму астананы Ямаширо провинциясындағы Нагаока-кёға көшіруді шешті, ал 794 жылы Хэйан-кёға көшірді, бұл Хэйан дәуірінің басталуын қадағалады. Нарадағы храмдар саяси астананың көшірілуінен кейін де ықпалды болып қала берді, осылайша Нара солтүстікте орналасқан Хэйан-кёға қарама-қарсы "Нанто" (яғни "Оңтүстік астанасы") деген атауға ие болды. Хэйан дәуірінің соңына қарай, Тайра но Киёморидің ұлы Тайра но Шигехира әкесінен әртүрлі топтардың, бастысы Мочихито ханзадасы бастаған қарсыластарды қолдаған Кофуку-дзи және Тодай-дзидің күшін басуды бұйырды. Бұл әрекет 1180 жылы Тайра мен Нара храмдары арасында қақтығысқа әкеп соқты. Бұл шайқас нәтижесінде Кофуку-дзи мен Тодай-дзи өртке түсті, осының салдарынан архитектуралық мұраның көп бөлігі жойылды.

Ортағасырлық Нара

Минамото билікке көтеріліп, Камакура шогунаты құрылған кезде Нара Минамото но Йоритомоның қалпына келтіруге бағытталған қолдауын алды. Фудзивараның негізінен бері "үй ғибадатханасы" болған Кофуку-дзи бұрынғы күшіне ғана қайта оралмай, Ямато провинциясының іс жүзіндегі аймақтық басшысына айналды. Кофуку-дзи мен Тодай-дзи қайта жараңдағанда, екі ғибадатхананың маңында жаңадан қала бой көтерді. 1336 жылы басталган Нанбоку-чо кезеңі Нараға бейберекеттік әкелді. Император Го-Дайго Йошиноны өзінің базасы ретінде таңдағандықтан, Кофуку-дзиде Оңтүстік жақтан қолдау көрсеткендер мен Солтүстік сарайға жақтасқандар арасында билік күресі туды. Сол сияқты, жергілікті рулар да екіге бөлінді. Кофуку-дзи 1392 жылы Оңтүстік сарайдың қарсылығын тоқтату арқылы провинциядағы бақылауын қысқа мерзімге қайта алды, бірақ ғибадатхананың ішкі билік ойындары жергілікті самурай руларының өзара соғысуына және бірте-бірте өздеріне қарасты аумақтарды иеленуіне мүмкіндік берді, соның салдарынан Кофуку-дзидің жалпы ықпалы азайды.

Сенгоку және Эдо кезеңдері

Кейіннен Ямато провинциясының барлық аймағы Сенгоку дәуірінің қақтығыстарына тартылды. 1567 жылы Тодай-джи тағы бір рет өртке түсті, осы кезде Мацунага Хисахиде, кейіннен Ода Нобунага Ямато провинциясының әкімі етіп тағайындаған, бұрынғы әміршісі Миёши әулетімен билік үшін күресті. Тойотоми Хидэёши Цуцуи Цункей мен Тойотоми Хидэнаганы қысқа мерзімге әкімдер етіп тағайындағаннан кейін, Токугава сёгунаты Нара қаласын тікелей басқарды, ал Ямато провинциясының көп бөлігін Корияма, Такатори және басқа да жерлерге бөлінген бірнеше феодалдық иелермен бірге басқарды. 18 ғасырда өнеркәсіп пен сауда дамыған кезде, провинцияның экономикасы сол кездегі Жапонияның сауда орталығы Осаканың гүлденуіне енді.

Нара префектурасының құрылуынан бүгінгі күнге дейін

1868 жылы Мейдзи қайта жаңғыруы кезінде Яматодағы шогунат қаласы мен шогунат жерлерінің әкімшілігінің мұрагері ретінде Нара атты алғашқы префектура (1868 жылы қысқаша фу, бірақ көбінесе кен) құрылды. 1871 жылы хан жүйесі жойылғаннан кейін Нара басқа префектуралармен біріктірілді (бұрынғы хандардан, «Хан тізімі # Ямато провинциясы» бөлімін қараңыз) және Ямато провинциясының барлық аумағын қамту үшін бұрынғы анклавтардан тазартылды. 1876 жылы Нара Сакайға қосылды, ал 1881 жылы Осаканың бір бөлігі болды. 1887 жылы Нара қайтадан тәуелсіздік алды, алғашқы губернаторы Сайшо Ацуши болды. Нараның алғашқы префектуралық ассамблеясы сол жылы сайланды және 1888 жылы Тодай ғибадатханасының бас залының галереясында алғашқы отырысын өткізді. Нара префектурасы Жапонияның орталық тектоникалық жолымен (MTL) шығыстан батысқа қарай, Йошино өзені бойымен екіге бөлінген. MTL-дің солтүстік жағында «Ішкі аймақ» деп аталатын аймақ орналасқан, онда солтүстіктен оңтүстікке қарай созылатын белсенді жарылымдар ландшафтыны қалыптастыруда. Солтүстік-батыстағы Икома таулары Осака префектурасымен шекара құрайды. Осы таулардың шығысында орналасқан Нара алқабында Нара префектурасының халқы ең көп шоғырланған. Одан шығысқа қарай Касаги таулары орналасқан, олар алқапты Ямато жотасынан бөліп тұрады. MTL-ден оңтүстікке қарай префектураның 60% жер аумағын алып жатқан Кии тауларының «Сыртқы аймағы» орналасқан. Омине жотасы Кии тауларының орталық бөлігінде солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатыр, екі жағында да тік жарлар бар. Нара префектурасының және жалпы Кансай аймағының ең биік тауы – Хаккё тауы. Батыста, Нара префектурасын Вакаяма префектурасынан бөліп, Обако жотасы орналасқан. Шығысында, Мие префектурасымен шектесетін Дайко жотасы, оның ішінде Одайгахара тауы бар. Бұл таулы аймақта Кии тауларындағы қасиетті орындар мен паломниктік жолдар сияқты ЮНЕСКО-ның Мәдени мұрасы бар. Префектураның жалпы жер аумағының шамамен 17% ұлттық парктеріне жатады, оларға Йошино-Кумано ұлттық паркі, Конго-Икома-Кисен, Коя-Рюдзин, Муро-Акаме-Аояма және Ямато-Аогаки жартылай ұлттық парктері; сондай-ақ Цукигасе-Конояма, Ята және Йошиногава-Цуборо облыстық табиғи парктері кіреді.

Климат

Нара алабында климаттың ішкі сипаттамалары бар, олар бір тәулік ішіндегі температураның үлкен айырмашылығымен және жаз бен қыс температурасының арасындағы қатысымен көрінеді. Қысқы температура орташа шамамен , ал жазғы температура шамамен , ең жоғарғысы шамаға жуық. Нара жергілікті метеорологиялық обсерваториясының мәліметтері бойынша, соңғы он жылда (1990 жылдан 2007 жылға дейін) 10 күннен астам қар жауған жыл болған жоқ. Префектураның қалған бөлігі таулы келеді, әсіресе оңтүстік бөлігінде қыстағы ең төменгі температурадан төмен болады. Жазда мол жауын-шашын жауады. Жылдық жиналған жауын-шашын мөлшері шамамен , бұл Жапониядағы ең көп жауын-шашын жауатын аймақтардың бірі. Көктем мен күзде ауа райы қоңышқы болады. Йошино таулы аймағы тарихи түрде де, қазіргі уақытта да көктемде гүлдейтін шие гүлдерімен танымал. Күзде оңтүстік таулары да емен ағаштарының түсі өзгергенде әсерлі көрініс тудырады.

Экономика

Нараның жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2004 жылы 3,8 трлн. иенді құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 0,1%-ға өсті. Бір адамға шаққандағы табыс 2,6 млн. иенді құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 1,3% төмендеді. Нараның жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2004 жылы 3,8 трлн. иенді құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 0,1%-ға өсті. Нараның ЖІӨ-сінде ең үлкен үлес 20,2%-ды құрайтын өндіріс саласы, одан кейін қызмет көрсету (19,1%) және жылжымайтын мүлік (16,3%) салалары келеді. Ауыл шаруашылығы, орман және балық шаруашылығының үлесі бар болғаны 1,0% құрайды, бұл Нарада өте сирек кездесетін кен өндірісінен жоғары. Префектуралық үкімет туризмді Нараның ең маңызды артықшылықтарының бірі деп санайды, себебі оның табиғи ортасы және тарихи маңызы зор. Нара Каки персигімен әйгілі. Құрамындағы шілтесіз жеміс, шай – префектураның танымал өнімдерінің бір бөлігі, ал күріш және көкөністер, оның ішінде шпинат, помидор, баклажан және басқалары өндіріс көлемі бойынша басымдыққа ие. Нара – дәстүрлі жапон өнерін орындауда қолданылатын құралдарды өндіру орталығы. Қалам және сыя (суми) – Нараның каллиграфия үшін ең танымал өнімдері. Ағаш немесе бамбуктан жасалған құралдар, әсіресе Такаяма аймағынан (Икома қаласында) шай ішу рәсімі үшін танымал өнімдер болып табылады. Нарадағы Яматокориямадағы алтын балық 18 ғасырдан бері дәстүрлі аквамәдениет өнімі болып келеді. Бай тарихының арқасында Нара көптеген археологиялық қазбаларға орналасқан, олардың ең танымалдары Асука ауылында орналасқан.

Мәдениет

Нара мәдениеті орналасқан Кансай аймағымен тығыз байланысты. Дегенмен, Кансайдың басқа да префектуралары сияқты, Нараның да мәдениетінде ерекше ерекшеліктер бар, олардың бір бөлігі Нара дәуіріне дейін созылатын ұзақ тарихтан бастау алады.

Диалекті

Нара қаласы орналасқан префектураның солтүстік / орталық аймағы мен оңтүстіктегі Окуноя ауданы арасында диалектілерде үлкен айырмашылықтар бар. Солтүстік / орталық диалектісі Осака диалектісіне жақын, ал Окуноя диалектісі Токио акцентіне көбірек ұқсайды. Окуноя диалектісіндегі дауысты дыбыстардың созылуы Кинки аймағының басқа диалектілерінде кездеспейді, бұл оны ерекше етеді.

Туризм

Нара префектурасында көптеген джинджа (синто киелі орындары), буддалық ғибадатханалар мен кофун бар, осыдан ол туризмнің маңызды орталығына айналған. Сонымен қатар, Нара қаласында Тодай-дзи және Касуга киелі орындары сияқты көптеген әлемдік мұра орындары орналасқан.