Кіріспе

Шотландиядағы бұрынғы темір жол желісі

Callander and Oban Railway компаниясы Обан теңіз портын темір жол желісіне қосу ниетімен құрылды. Бұл Калландерден қалың-құрғақ және сирек қоныстанған аймақтар арқылы созылған ұзақ жолды қамтыды, ал қаржы тапшылығы салдарынан желі 1866 жылдан 1880 жылға дейін кезең-кезеңмен ашылды. Бұл желі Обанның экономикасын жақсартты, әсіресе балық шаруашылығы мен туризм салалары үшін, бірақ қысқы трафик шектеулі болды. Компания Балахулишке тармақ салды, оның құрылысына Лох-Этив көлі үстіндегі Коннелдегі таңғажайып Коннел көпірі кірді. Тармақ 1903 жылы ашылды, бірақ ол шалқап жатқан аймақтарды ашса да, коммерциялық жағынан сәтті болған жоқ. Ол 1966 жылы жабылды. Басты желі, 1897 жылы Батыс Хайленд желісі салған қосымша тармақ арқылы Крианларихта Батыс Хайленд желісімен қиылысты. Калландер мен Крианларих арасындағы C&OR бөлігі 1965 жылдың қыркүйегінде жабылды. Дегенмен, Крианларих пен Обан арасындағы бөлім бүгінгі күнге дейін қолданыста, пойыздар Крианларихтағы қосымша тармақты пайдаланады.

Шығу тегі

Шотландияның орталық темір жолы мен Каледония темір жолы, көптеген басқаларымен бірге, 1845 жылғы 1 шілдеде Парламент актісімен құрылды. Осы кезеңде екі компания Пертті Карлайлмен және одан әрі ағылшын темір жол желісімен байланыстыру ниетімен ынтымақтастық етеді; Шотландияның орталық темір жолы одақтас компаниялармен бірлесіп Абердинге жетуді жоспарлады, сондай-ақ солтүстік-батыс Хайленд аймағына жету туралы әңгімелер ерте пайда болды. 1846 жылы Тейт өзенінің аңғарымен 10 мильдік (16 км) желі бойында Данблан, Дун және Калландер темір жолын салу ұсынылды. Бұл сәтсіз әрекет болды, бірақ 1856 жылғы 21 шілдеде екінші рет рұқсат берілді. Желі 1858 жылғы 1 шілдеде ашылды. Калландер – төмендіктердің батыс шегі болды, ал одан әрі жапайы таулы аймақтар жатты. Осы кезде жобаны ұйымдастырушылар Калландердің жоғарғы аймақтарға еніп, 71 миль (114 км) қашықтықтағы Обанға, батыс теңізіне дейін жететін желі үшін жақсы бастапқы нүкте болатынын қарастырды, арасында салыстырмалы түрде аз елді мекендер болды. 1864 жылдың қараша айында желіні салу керек деген шешім қабылданды және ол Калландер және Обан темір жолы деп аталды. Обаннан Крианларихке дейінгі бағыт анық болды; ал одан Клайд өзеніне дейін бағыт ашық қалды; олар желіні салу үшін 600 000 фунт стерлинг қажет екенін есептеді, ал жергілікті халықтың мұндай қаражатты инвестициялауға мүмкіндігі болмады. Бірден-бір шешім – басқа, белгілі бір темір жол компаниясын қаражат салуға көндіру болды: бағыт осы фактіге байланысты анықталатын еді. Шотландияның орталық темір жолы 200 000 фунт стерлинг салуға дайын болды, бұл 1864 жылғы 17 желтоқсандағы келісіммен расталды; Крианларихтен басталатын бағыт Калландер мен Данбланға қарай бағытталды. 1865 жылғы сессияда Парламенттік заң жобасы ұсынылды және темір жол 1865 жылғы 8 шілдеде мақұлданды. Бөлінген капитал 600 000 фунт стерлинг, ал несиелер 200 000 фунт стерлинг құрады. Дунблан, Дун және Калландер темір жолы 1865 жылғы 31 шілдеде Шотландияның орталық темір жолына қосылды, ал Шотландияның орталық темір жолы келесі күні, 1865 жылғы 1 тамызда Каледония темір жолымен біріктірілді.

Құрылыс

Каледониялықтар жергілікті теміржолдарды жалға алу үшін көп күш пен ақша жұмсады; олар өздерін жыл сайынғы жалға алу төлемдеріне міндеттеді; сонымен бірге Ланаркширдің көмір және темір кен орындарындағы өздерінің иелігін кеңейтті. Шотландияның Орталық теміржолы Калландер мен Обанға үлкен инвестиция жасауға міндеттенген еді, ал Каледониялық енді бұл міндеттемені өз мойнына алды; олар жағдайды зерттегенде, олар алғандарына қанағаттанбады. Аз қоныстанған аймақтағы жергілікті инвесторлар 400,000 фунт стерлинг табуы керек еді; егер олар таба алмаса, Каледониядан кемшілікті толықтыруды сұрайтын. Дегенмен, егер олар жобаны тоқтатса, аумақты бағындыру саясаты қауіпке ұшырар еді: бәсекелес Солтүстік Британ теміржолы бұл жобаны қолға алуы мүмкін. Жаңа компанияға хатшы қажет болды, және бұрын Эдинбург және Глазго теміржолында қызмет істеген Джон Андерсон тағайындалды. Оның ерекше еңбегі мен шығармашылығы шағын компанияны асырды. Компанияның заңы тек ақша жинауға рұқсат берді, бірақ оны іске асырмады. Акцияға жазылғандардың көпшілігі алғашқы төлем сұралғанда дереу төлеуден бас тартты, ал Андерсон жеке өзі Батыс Жоғартөбелерін аралап, акцияларды сатты. Желінің барлық бөлігін бірден салу туралы сөз болған жоқ, бірақ құрылыс Калландерден Глен Оглге дейін басталатын. 1866 жылдың 6 қарашасында Джон МакКейге 124,218 фунт стерлингтік (1866 жылғы 124218,0 фунт стерлинг қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең) келісімшарт берілді. 1868 жылы Каледония теміржолының кеңесі акционерлер тарапынан қатты сынға ұшырады; Каледония Шотландияның Орталық теміржолынан C&OR капиталының 200,000 фунт стерлингін қаржыландыру міндеттемесін мұра еткен еді; көптеген акционерлер бұл міндетті орындауды ақшаны ысырап ету деп қарады, және кеңес қиын жағдайға түсті; бірақ келісім күшінде қалды. Жұмыс баяу жүрді, себебі компанияның мердігерге төлеуге жеткілікті қаражаты болмады. Алғашқы C&OR директорлары мен Каледония арасындағы шиеленіс күшейді, және үлкен прогресс болмағандықтан, жобаны тоқтату мәселесі талқыланды. Соңында, теміржолды Тиндрумда аяқтау туралы шешім қабылданды. Бұл Парламент заңына өзгеріс енгізуді қажет етті, сондықтан 1870 жылдың мамыр айында Калландер және Обан теміржолы (Тоқтату) заңы қабылданды. Аралық станциялар Стратир және Лохарнхед болды, ол қызмет көрсететін жерден біршама қашықтықта орналасқан. Калландердегі бұрынғы Данблейн, Дуун және Калландер станциясы соншалықты қолайсыз болғандықтан, C&OR Дредноут қонақ үйінің артында жаңа станция салды; DD&CR станциясы тауарлық депоға айналды. 1870 жылдың 18-19 мамырында Сауда кеңесінің капитаны Х.В. Тайлер желіні тексеріп, мақұлдады. Желі 1870 жылдың 1 маусымында жұмысын бастады.

Жұмыс істеп тұрған желі

Каледониялық компания желіде жұмыс істеуге келісті; күн сайын әр бағытта екі пойыз жүреді. Каледониялық компания C&OR-ға Калландер стансасын және DD&CR учаскесіне дейінгі қысқа жол учаскесін пайдалану үшін жол төлемақысын төледі. Андерсон туристер және басқалар үшін Киллинде (көлік) автобус байланыстарын ұйымдастырды; ол Глен Оглды Шотландияның Хайбер өткелі деп сипаттады. Жазғы жолаушылар тасымалы Андерсон күткеннен жақсы болды, жақын арада тәуліктік үшінші рейс сапар кестесіне қосылды. Стретэр мен Лохернхед арасындағы Кингсхаус тұрғындары станса ашу үшін петиция берді. C&OR бас тартты, бірақ тұрғындар өздері салып алатындарын айтты. Олар солай жасады және ол 1871 жылдың 21 маусымында ашылды. Пойыздардың кондукторлары келесі C&OR станциясында олардың жол ақысын алу үшін осы жерге отырған адамдарды тіркеуі керек еді. Жаз аяқталғаннан кейін кесте тәулігіне екі пойызға қайта оралды; бірақ маусым 2,511 фунт стерлинг табыс әкелді (1871 жылғы 2511,0 фунт стерлинг қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең) және компания 1% дивиденд жариялай алды. Осы кезеңде Солтүстік Британ темір жолы келісім бойынша Калландерге бірнеше экскурсиялық пойыздарды іске қосты. Алайда, C&OR-ға түскен табыс жолаушылар санына байланысты болды, және көп жағдайда бұл тек екі-үш адамды құрады, бұл C&OR-ға бизнеске өтемақы төлемеді. Андерсон NBR-ден көбірек төлеуді сұрады, бірақ NBR пойыздарды тоқтатты.

Тиндромға дейін

Кейбір акционерлердің қарсылығына қарамастан, Каледония C&OR-ға деген озбырлығын уақыт өте басып, Tyndrum-ға дейін желіні ұзартуға көндірілді. Киллин станциясы қиын жолдары бар таудың шатқалында орналасса, Тиндрум Страт-Филлан аңғарында, жақсы жолдардың тоғысында, 222 метр (729 фут) биіктікте стратегиялық тұрғыдан қолайлы жерде болды. 27 шақырымдық (17 миль) салыстырмалы жеңіл жерге жатқан желіні салу инженерлік қиындықтар тудырмады. Желінің ұзартылған бөлігі 1873 жылдың тамызында ашылды. Тиндрумда күніне екі пойызға қызмет көрсету үшін шағын локомотив депосы салынды. Желі 1880 жылдың 30 маусымында салтанатты түрде толық ашылды.

Қалдық пайдалану

Шығыс бөлігінің көп бөлігі Роб Рой жолы деп аталатын велосипед жолына айналдырылды, Кендрум виадугы (Лошернхед, Сент-Филланс және Комри темір жолы) 2001 жылы қалпына келтірілді (өзенді жабатын арқалықтар бұрынғысынша алынып тасталды). Калландерден Крайанларихке дейінгі учаскедегі станциялардың көбі қиратылды, Калландер станциясының орнында қазір автотұрақ, ал Стратайр тұрғын үйлермен салыныпты. Crianlarich Lower станциясының орнында қазір Crianlarich Community Centre орналасқан. Балкхиддер және Луиб станциялары қазірде тұрақтарға айналдырылған. Киллин қосылысындағы аралдық платформа сақталған, бірақ аймақ қазір ағаштар мен бұталармен жабылып қалған. Гленголхед станциясы ғимараты ғана әлі тұр, қазір жеке үй ретінде пайдаланылуда. Көптеген жер асты көпірлері алынып тасталған немесе қиратылған, бірақ Глен Огл виадугы әлі де сақталған. Киллин қосылысы мен Крайанларих арасындағы жолдың бір бөлігі A85 тас жолын жақсарту барысында жойылған. Бұрынғы Балахулиш тармағындағы Креаган (Лох Креран) көпірі 1999 жылы жол көпірі ретінде қайта жаңартылды, сақталған және қайта құрылған тас тіректеріне жаңа жабын орнатылды. Коннел көпірі әлі де жол көпірі ретінде қолданылуда. Балахулиш пен Солтүстік Коннел арасындағы жолдың көп бөлігі Sustrans Ұлттық велосипед желісінің 78-ші маршрутының бөлігі ретінде пайдаланылды.