Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Риторика каноны
Canon of rhetoric
Диспозиция – батыс классикалық риторикасы шеңберінде аргументтерді ұйымдастыруға қолданылатын жүйе. Бұл сөз латын тілінен алынған, оны "ұйымдастыру" немесе "реттеу" деп аударуға болады. Бұл классикалық риториканың бес канонының екіншісі (біріншісі – inventio, ал қалғандары – elocutio, memoria және pronuntiatio), сөйлеу мен жазуды құрастыру және жеткізуге қатысты. Кез келген риторикалық жаттығудың алғашқы қадамы – қолдануға тиімді аргументтерді анықтау еді, бұл inventio әдістері арқылы жүзеге асырылды. Ал соңынан, таңдалған аргументтерді тиімді мәтінге жинақтау қажеттігі туындады.
Dispositio is the system used for the organization of arguments in the context of Western classical rhetoric. The word is Latin, and can be translated as "organization" or "arrangement". It is the second of five canons of classical rhetoric (the first being inventio, and the remaining being elocutio, memoria, and pronuntiatio) that concern the crafting and delivery of speeches and writing. The first part of any rhetorical exercise was to discover the proper arguments to use, which was done by the formalized methods of inventio. The next problem was to select various arguments and organize them into an effective discourse.
Аристотель
Аристотель сөздің екі маңызды бөлігін анықтады: мәселенің баяндалуын және оны дәлелдеуін. Мысалы, сотта прокурордың алдымен күдіктіге тағылған айыпты жариялауы және осыған қатысты деректерді ұсынуы керек. Содан кейін ол кінәлі екенін көрсететін дәлелдерді ұсынуы тиіс. Аристотель көп жағдайда кез келген сөзге кіріспе мен қорытынды да қажет екенін мойындады.
Aristotle defined two essential parts of a discourse: the statement of the case and the proof of the case. For example, in a legal argument, a prosecutor must first declare the charges against the defendant and provide the relevant facts; then he must present the evidence that proves guilt. Aristotle allowed that in practice most discourse also requires an introduction and a conclusion.
Қалыптасу
Перорация ("peroration"), сөйлеудің соңғы бөлігі ретінде классикалық риторикада екі маңызды міндет атқарды: тыңдаушыларға сөйлеудің басты ойларын қайта еске түсіру (recapitulatio) және олардың сезімдеріне ықпал ету (affectus). Перорацияның маңызын риторика туралы грек авторлары анықтаған, олар оны эпилогос деп атаған; алайда, ол көбінесе эмоционалдық шақыруларды жиі қолданған римдік шешендермен байланысты. Мысалы, Марк Антонийдің Аквилийді қорғау үшін жасаған сөйлеуі белгілі – сол кезде Антоний Аквилийдің туникін жыртып, оның шайқаста алған жараларын көрсеткен. Б.з.б. бірінші ғасырда маңызды сот істерінде әдетте әр тараптан екі немесе одан да көп спикерлер сөз сөйлеуі мүмкін еді. Мұндай жағдайларда перорацияны сөйлеуге шақырылу – үлкен құрмет саналды.
The peroratio ("peroration"), as the final part of a speech, had two main purposes in classical rhetoric: to remind the audience of the main points of the speech (recapitulatio) and to influence their emotions (affectus). The role of the peroration was defined by Greek writers on rhetoric, who termed it epilogos; but it is most often associated with Roman orators, who made frequent use of emotional appeals. A famous example was the speech of Marcus Antonius in defence of Aquillius, during which Antonius tore open the tunic of Aquillius to reveal his battle scars. During the first century B. C. it was common for two or more speakers to appear on each side in major court cases. In such cases it was considered an honour to be asked to deliver the peroration.