Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша тіліндегі мақал-мәтелдер
Adages in the Polish language
Он мыңдаған польша мақал-мәтелдері бар; олардың көптегені орта ғасырларда пайда болған. Ең ежелгі польша мақалы 1407 жылға дейін жетеді. Польша мақал-мәтелдерін зерттеуге арналған көптеген ғылыми еңбектер (паремиология) бар; және польша мақал-мәтелдері 17 ғасырдан бері көптеген сөздіктерде және осыған ұқсас еңбектерде жинақталған. Польша паремиологиясының зерттелуі 19 ғасырда басталды. Кейбір польша мақал-мәтелдері латын классикасының орта ғасырлық аудармалары. Мысалы, "Oko pańskie konia tuczy" – "Қожайынның көзі жылқыны семіртеді" – латын тілінен алынған "Oculus domini saginat equum" деген сөзден келген; ал бұл латын мақалы одан да көне парсы мақалынан аударылған болуы мүмкін. Басқа мақал-мәтелдер де Еуропаның басқа тілдерінен алынған. Көптеген мақал-мәтелдер польша әдебиеті арқылы кеңінен танымал болды. Адам Мицкевичтің "Пан Тадеуш" атты дастанында қолданылуы "Oko pańskie konia tuczy" мақалының танымалдығын арттырған.
Tens of thousands of Polish proverbs exist; many have origins in the Middle Ages. The oldest known Polish proverb dates to 1407. A number of scholarly studies of Polish proverbs (paremiology) exist; and Polish proverbs have been collected in numerous dictionaries and similar works from the 17th century onward. Studies in Polish paremiology have begun in the 19th century. Some Polish proverbs have been medieval translations of Latin classics. Thus, "Oko pańskie konia tuczy" – "The master's eye fattens the horse" – comes from the Latin "Oculus domini saginat equum"; and the latter Latin proverb was likely translated from a still older Persian one. Other proverbs have taken their origin from other European languages. Many proverbs have been popularized by Polish literature. For example, the popularity of "Oko pańskie konia tuczy" has been attributed to its inclusion in Adam Mickiewicz's epic poem, Pan Tadeusz.
Тақырыптар
Әлемдегі басқа халықтардың мақалдары сияқты, поляк мақалдары да көптеген тақырыпты қамтиды; поляк мақалдарының ерекше тақырыбы – поляктар мен Польша туралы; олардың ең әйгілілерінің бірі – 1562 жылы Миколай Рейдің өлеңінде келген "Поляктар қаз емес, өз тілдері бар" ("Polacy nie gęsi lecz własny język mają") деген мәтел, ол әдетте өз ұлттық тіліне (осы жағдайда – поляк тіліне) ие болудың маңыздылығын көрсетеді деп түсіндіріледі.
As with proverbs of other peoples around the world, Polish proverbs concern many topics; A theme unique to Polish proverbs is about Poles and Poland; one of the most famous of these states that "Polacy nie gęsi lecz własny język mają" ("Poles are not geese, they have their own tongue"), in a 1562 verse by Mikołaj Rej, and commonly interpreted as stressing the importance of having one's own national language (here, Polish).
Польшалық паремиология
Польшаның мақал-мәтелдерге қызығушылық танытқан алғашқы жазушысы Люблиндік ақын Биернат болды. Ол 1522 жылы "Жыуат Езопа Фрига, мудрака obyczajnego и з przypowieściami jego" ("Фригиялық Эзоптың өмірі, әдепті дана және оның астарлы әңгімелерімен") атты жинағын шығарды. Бұл жинақта автордың сөзіне сәйкес, "поляк тектес" деп саналған 1800-нен астам мақал-мәтел жиналған, және "осы салада жасалған ең ауқымды жинақ" болды. ХХ ғасырдың басында Александр Брюкнер және Ян Станислав Быстронь сияқты ғалымдар поляк мақал-мәтелдерін тағы да зерттеді, соның ішінде Ян Станислав Быстронь "қазіргі поляк паремиологиясының әкесі" атанды және "Przysłowia polskie" (Поляк мақал-мәтелдері, 1933) атты монографияның авторы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін поляк паремиологиясы саласына Джулиан Крыжановский үлкен үлес қосты. Ол күнтізбеге дейінгі ең ірі және беделді поляк мақал-мәтелдер жинағының редакторы болды – "Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich" (Поляк мақал-мәтелдері мен мақал сөздерінің жаңа кітабы, сонымен қатар "Nowa Księga przysłów polskich", Поляк мақал-мәтелдерінің жаңа кітабы, 1969–1978 жылдары бірнеше томдық болып жарық көрді), бұл жинақ "поляк мақал-мәтелдерінің Киелі кітабы" деп аталды. Кейінгі жылдары осы сияқты көптеген еңбектер жарық көргенімен, 2012 жылы оның еңбегі Польшадағы "ең толық" жинақ ретінде танылды. Басқа да белгілі поляк паремиологтарының қатарында Томаш Юрас, Доброслава Сверчиньская, Катаржина Клосиньская, Джерзи Бралчик және Владислав Копалинский бар. 2009–2018 жылдары Польшада жас оқырмандарға арналған 16 мақал-мәтел жинағы жарық көрді, олардың көпшілігі жаппай аудиторияға бағытталған және әртүрлі сапада болды.
The first known Polish author interested in proverbs was the poet Biernat of Lublin, who in 1522 published a collection of them titled Żywot Ezopa Fryga, mędrca obyczajnego i z przypowieściami jego (The life of Aesop the Phrygian, a Decent Sage, and with His Parables). ), collected over 1,800 proverbs which, according to the author, were "of Polish origin". and "the most extensive collection ever made in this field". The early 20th century saw further scholarly analysis of Polish proverbs by scholars such as Aleksander Brückner and Jan Stanisław Bystroń, the latter known as "the father of modern Polish paremiology", and the author of the monograph simply titled Przysłowia polskie (Polish proverbs, 1933). After World War II, significant contributions to the field of Polish paremiology were carried out by Julian Krzyżanowski. He was the editor of the largest and most reputable collection of Polish proverbs to date, Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich (New Book of Polish Proverbs and Proverbial Expressions, also known as Nowa Księga przysłów polskich, A New Book of Polish Proverbs, published in several volumes in the years 1969–1978), dubbed the "bible of Polish proverbs". Despite the proliferation of similar works in later years, in 2012 his work was still described as "the most comprehensive" of its type in Poland. Other notable modern Polish paremiologists include Tomasz Jurasz, Dobrosława Świerczyńska, Katarzyna Kłosińska, Jerzy Bralczyk and Władysław Kopaliński. In 2009–2018 alone, 16 collections of proverbs aimed at young readers were published in Poland; many addressed to a mass audience are of varying quality.