Кіріспе

Америка Құрмет медалінің иегері

Леопольд Карпельс (9 қыркүйек 1838 – 2 ақпан 1909) – Одақ армиясының ту көтергіші, Америка Азамат соғысы кезіндегі ерлігі үшін Құрмет медалімен марапатталған. Прагада туған ол, жас кезінде Техасқа көшіп, Америка шекарасындағы керуендерді қорғау арқылы күнкөріс жасаған. Құлдыққа қарсылық танытқан ол, 1861 жылы соғыс басталғанға дейін Жерасты теміржолына көмектескендігі мәлім. Карпельс кейіннен Одақ армиясына ерікті болып, Солтүстік Каролинаға жасалған жорықта 46-шы Массачусетс ерікті жаяу әскер полкінің шайқас туын алып жүрген. Одан кейін ол тәжірибелі 57-ші Массачусетс ерікті жаяу әскер полкіне қосылды. Шөл дала шайқасында оның бөлімшесі Одақтың оң фланкі құлаған кезде ауыр шығынға ұшырады. Карпельс өз орнынан қозғалмай, күн батқанға дейін басқа да әскерлерді қорғануға шақырып, олардың позицияларын ұстап тұрды. Карпельс наурыз барысында жараланып, әскери қызметтен шығуға мәжбүр болды. Өмірінің соңына дейін Вашингтон қаласында тұрып, алдымен жеке кәсіппен айналысты, кейін АҚШ Қаржы министрлігінде жұмыс істеді. Өліміне дейін Вашингтонда тұрды.

Өмірбаян

Леопольд Карпелес Прагада белгілі және бай еврей отбасында дүниеге келді, балалық шағының көп бөлігін қала маңындағы шаруашылықтар мен ранчоларда өткізді. Сол жерде ол өзінің ағасы Эмильмен бірге крещение рәсімінен өтті, католик мектебіне қатысу үшін қажетті шарт. Эмиль жаңа дінді қабылдады, бірақ Леопольдқа отбасысы дінін жасырып жүруді үйретті. Карпелес 1849 жылы 11 жасында Техас штатының Галвестон қаласына көшіп келді. Одан 7 жыл үлкен Эмиль бұрыннан келген еді және сәтті құрғақ тауарлар дүкенін басқарып тұрды. Леопольд мектепке түсіп, дүкенде шәкірттікке дайындалуды жоспарлады. Қала көбінесе неміс текті адамдармен қоныстанған, бірақ соңғы он жылда иммигранттардың көптеп келуі байқалды. Карпелес ағылшын, француз, неміс, грек және чех тілдерін еркін меңгерген. Техаста ол пышақ, лассо, мылтық, тапанша және сабельді қару ретінде қолдануда да шеберлік танытты. Карпелес Техастағы уақытын мектеп пен жұмыспен өткізді, бірақ ол соңында қанағаттанбады, сондықтан дүкен тауарларын Техас штабы бойынша тасымалдау үшін қолданылатын конвойлерге ерікті болып қосылды. Осы жұмыста ол шабуылдарды тойтаруға және жолаушыларды қорғауға көмектесті, кейде Техас рейнджерлеріне қосылды. Бұл жұмыстан ол үлкен ләззат алды, әсіресе табиғатта болудан және оқиғаларға толы өмірден. Бұл жұмыс оны ағасынан алыстатты, өйткені ол көбірек тәуелсіздікке ұмтылды. Отбасылық жазбаларда Карпелес өмірінің басқа көздерде расталмаған толыққанды мәліметтері келтірілген. Техас рейнджерлерінің бейресми стиліне көбірек араласып, Карпелес кейде рейнджерлермен бірге Мексикаға экспедицияларға және үндістермен болған қақтығыстарға қатысты. Отбасы мүшелерінің айтуынша, ол бірнеше шайқасқа қатысқан, бірақ осы кезеңдегі оның іс-әрекеттері туралы құжаттар мемлекеттік немесе ұлттық мұрағаттарда табылған жоқ. 1854 жылы ол Браунсвиллге (Техас штаты) көшіп барды. Отбасылық жазбаларға сәйкес, ол 1850-ші жылдардың аяғында шекарада саудагерлер мен керуендерді қорғау үшін Браунсвилл гвардиясы және Браунсвилл жолбарыстары сияқты екі жергілікті милиция тобымен бірге жұмыс істеді, бірақ шайқастардың толыққанды мәліметтері мен орналасқан жерлері белгісіз. Дегенмен, Карпелес әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықты және құлдықты жек көретіні белгілі болды. Осы кезеңде ол Жер асты теміржолына қатысқан деп есептеледі, қашқан құлдарға мексикалық және семинол жақтастарының арасында пана табуға көмектесті. Техас 1861 жылдың 23 ақпанында Одақтан бөлінуге дауыс бергеннен кейін Карпелес пен оның ағасы ажырасып кетті. Эмиль Конфедерация армиясына қатысты, ал Леопольд Массачусетс штатының Спрингфилд қаласына көшіп, ағасының бизнес байланыстарының бірімен жұмыс істеуге үміттенеді, дүкен клеркі болып жұмысқа орналасты. Ол жерде ол жергілікті құлдырау қозғалысына жақын дос тапты және Техас штатынан қарағанда қауіпсіз болса да, Жер асты теміржолының жергілікті торабына көмектесті.

Әскери қызмет

Карпельс басқа құлдықты жоюшыларды жігерлендіріп, 46-шы Массачусетс ерікті жаяу әскер полкіне тоғыз айлық мерзімге тіркелді және 24 қыркүйекте 1862 жылы оқуды бастады, алдыңғы тәжірибесінің арқасында оқу аяқталғанға дейін капрал шеніне көтерілді. Осы кезде ол ерікті түрде полктің жауынгерлік байрағын алып жүруге келісті, бұл қарусыз болуды және бірліктің байрағын ұстауды білдіретін, қауіпті әрі беделді міндет еді. А компаниясына бекітілген ол Солтүстік Каролинадағы Голдсбороға жасалған одақтас әскерлердің экспедициясына қатысты және 1862 жылдың желтоқсанына дейін Кинстон шайқасы, Уайт-Холл шайқасы және Голдсборо көпірі шайқасы сияқты бірнеше шайқаста ерекше көзге түсті. Полк командирі В. С. Шуртлес Карпельс туралы жазған хатында, оның «шайқасқа жылдам жеткені және жаудың оқтарымен бірнеше рет тесілген байрағына қарамастан, өз орнынан қозғалмаған нық тұруы ерекше көзге түсіп, мақтау мен ескертпеге ие болды» деп атап өткен. Бұл науқанды аяқтағаннан кейін, бөлім Спрингфилдке оралды және 29 шілдеде демобилизацияланды. Карпельс кейіннен бұл тәжірибе туралы «жігерлендіретін» болғанын жазды, бірақ сонымен қатар «әскер өмірі – денсаулыққа зиян келтіретін және қиын жағдайларға қарамастан, өз санасы мен денесін бақылауға ұмтылудың бір теңгерімдік әрекеті» екенін түйіндеді. Карпельс 1863 жылдың соңында армияға қайта оралуға шешім қабылдады, полковник Уильям Фрэнсис Бартлетттің шақыруына жауап берді. Бартлетт 1038 сарбазды 46-шы Массачусетс ерікті жаяу әскер полкін құру үшін жинады, бұл бөлім кем дегенде тоғыз ай қызмет еткен тәжірибелі сарбаздардан тұрды және IX корпустың 1-ші бригадасының, 1-ші дивизиясының құрамына кірді. Карпельс сержант шеніне көтеріліп, E ротасына тағайындалды, оған жаңа сарбаздарды оқыту міндеті жүктелді және ол бөлімнің жалғыз еврей мүшесі болды деп есептеледі. Ол тағы да байрақты алып жүруді сұрады және Бартлетттің ұсынысымен полктің түс алып жүрушісі болып тағайындалды, сонымен қатар түс сержанты шені алды. Бөлім 1864 жылдың 17 сәуірінде Жаңа Англиядан аттанып, пойызбен және жаяу жолмен Вашингтонға, Колумбия округіне жетті, 25 сәуірде лагерь құрды. Осы уақытта бөлім президент Авраам Линкольннің қарауында марш жасады, бұл Карпельс ерекше бағалаған естелік болды.

Құрмет медалі

1864 жылдың мамыр айында бөлім Улисс С. Гранттың Потомак армиясына қосылу үшін жорыққа шықты, Жер үсті науқаны кезінде. 6 мамырда Вирджиния штатының Спотсильвания округіне жақын келді, түнгі жорықтан кейін, Wilderness шайқасының басталуына байланысты, жылдамдатылып, армияға қосылды. Мушкет түтінінен көру нашарлаған қиын жерлер арқылы өте отырып, Карпельс полктің алдыңғы қатарындағы H ротасына бекітілді. Конфедерация армиясымен байланыс орнатылысымен, 57-ші полк қатыгез шайқастарға қатысты; шайқасқа қатысқан 548 сарбаздың шамамен жартысы қаза тапты немесе жарақат алды. Бұл бөлім шайқаста басқа полктерге қарағанда ауыр залал шекті және соғыстың ең жоғары қаза тапқандарының бірі болды, соның ішінде басынан оқ тиген Бартлетт та болды. Одақтың желісінің оң жақ қанаты конфедераттардың оқ атуынан құлап, 57-ші полк арқылы тәртіпсіз шегініс басталып, "жалпы қашқындыққа" себеп болды, бұл бөлімнің біртұтастығын жоғалтуына әкелді. Карпельс ағаш түбіне тұрып, шегініп жатқандарды қайта жиналып, қарсы тұруға шақырып, оларды рухтандыруға тырысты. Бұл әрекетін бригадир генерал Джеймс С. Уодсворт естеліктерінде, бригада штабынан да көруге болды. Бұл шара 57-ші полк сарбаздарының 34-ін Карпельс төңірегіне жиналуға ынталандырды, содан кейін Пенсильвания және Нью-Йорк штатынан келген басқа шегініп жатқан полктердің сарбаздары да қосылды. Кейін ол бұл оқиғаны ұрыс туралы кітап жазған рота командирі капитан Джон Андерсонға айтып берді. "Біз оларды жауынгерлік қатарға жинап, жақындап келе жатқан конфедераттарға шабуыл жасауға бұйрық бердік және жылдам оқ ату арқылы жауды тоқтатуға қол жеткіздік." Шайқастың қақтығысында конфедерат әскерлері жиналған қатардан өтіп, кейін шегініс кезінде қайтадан өтті. Күн батқанға дейін шамамен 20 адамнан тұратын топ осы қатарды ұстап тұрды, содан кейін шайқас басылғанда одақтың қатарына қайта оралды. Андерсон мен Бартлетт 1870 жылдың 18 сәуірінде генерал-адъютант кеңсесіне оқиға туралы есеп берді, ал марапат 11 күннен кейін табысталды. Карпельс – Құрмет медалін алған алғашқы еврей болды. Барлығы алты еврейге Америка Азамат соғысы кезінде көрсеткен батылдықтары үшін медаль табысталды.

Кейінгі қызмет

Келесі күндері 57-ші полк 9-12 мамыр аралығында Спотсильвания сотының үйіндегі келесі шайқасқа қатысты, онда Конфедерация әскерлерін қорқыту мақсатында штыктары бекітілген шабуылға сүйенді. Бірақ алғашқы бірнеше күннен кейін үдеу баяу болды, және бірнеше күннен кейін полк Ли армиясын қуалай жүріп, жорысын жалғастырды. Оның келесі маңызды шайқасы 24 мамырда Солтүстік Анна шайқасында, бригадир генерал Джеймс Х. Ледли бригадасының құрамында болды. Конфедерацияның күшті бекіністеріне қарсы, мас Ледлидің нашар ойластырылған шабуылының кезінде 57-ші полк ашық жермен шабуылдады және осы процесте жартылай жойылды. Карпелес аяғына жараланып құлады, бірақ командирі байрақты тартып алғанша күресін жалғастырды, ал қан жоғалту одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік бермеді. Басқа сарбаздар полк қырылғанда Карпелеске қатарға оралуға көмектесті. Шабуыл сәтсіз аяқталғаннан кейін, полкте тек 199 адам ғана соғысуға дайын қалды. Карпелес бірнеше күн бойы есінен танып, дәрігерлердің бақылауында болды және қазан айына дейін шайқасқа қайта оралуға рұқсат алған жоқ. Ол Петербургтің қоршауы кезінде бөлімге қайта қосылды және Поплар Спрингс шіркеуінің шайқасында, содан кейін Воан жолы шайқасында қызметке оралды. Бірақ жарасы қайта жанып, ол қатарға қайта оралуға тырысқанда күшейді, және 1864 жылдың 20 желтоқсанында рейд кезінде құлап, әскери қызметін аяқтады. Ол соғыстағы ең ұзақ ту ұстағандардың бірі ретінде танымал, ол мүгедектікке әкелетін жарақат алмады.

Кейінгі өмірі

Карпельс Вашингтондағы Маунт-Плезант бас ауруханасына жеткізілді, онда оның аяғына ем жасалды. Бастапқыда ампутация жасалуы мүмкін деп ойланған, бірақ 16 жасар Сара Мундхайм дәрігерлерді Карпельске өз үйінде күтім жасауға рұқсат беруге көндірді. Соғыс аяқталғанға дейін ол жазылып, Мундхаймға үйленді. 1870 жылдың желтоқсанында олардың Тереза есімді қызы дүниеге келді. Отбасы Вашингтон қаласында бай клиенттерге арналған шляпа шеберханасын ашты, Карпельс сату және есепке алу ісін қадағалап, әйелі өндіріс процесін басқарды. Кейіннен отбасы қаланың еврейлер көп тұратын қарапайым ауданындағы үйге көшті. Сара 1872 жылы үшінші баласын туған кезде қайтыс болды және өлім төсегінде Карпельске оның қарындасы Генриеттаға үйленуді өтінді. Бірінші некеден туған екінші және үшінші балалары ерте жаста қайтыс болды, бірақ екінші некесінен үш ұл мен үш қыз дүниеге келді. Карпельс кейіннен Вашингтон қоғамында беделді адамға айналып, саяси шаралар мен ардагерлер ұйымдарында сөз сөйлеу өнерімен танылды. 1875 жылы ол АҚШ Қаржы министрлігінде кеңсе қызметкері болып жұмысқа орналасты, бұл жұмысы үшін жылына 900 доллар (шамамен доллар) жалақы алды, бірақ оның көп бөлігін өзіне жақын адамдарға арналған кеште өткізіп, сондай-ақ мұқтаж достарына қарыз берді. Ол заң шығарушылар мен дипломаттар арасында жақсы танымал болды және президенттер Честер А. Артур, Грант және Уильям Маккинлимен таныс еді. Ол осы байланыстарды еңбек құқықтарын қорғау үшін пайдаланды, әсіресе жұмыс уақытын қысқарту мәселесінде, сонымен қатар ардагерлер ұйымы – Республиканың Ұлы Армиясына қатысты, онда ол Мемориал күнін мерекелеуді қолдады. Кейіннен ол Медаль құрметі легионының негісқалаушы мүшесі және вице-президенті болды, бұл марапаттың мағынасын саяси мақсаттағы сыйлықтан, соғыстағы батылдығы үшін берілетін құрметті сыйлыққа өзгертуге көмектесті. 1898 жылы Испан-Америка соғысы басталғанда Карпельс әскери қызметке қайта оралуға ниет білдірді, бірақ жасы және соғыста алған жарақатынан пайда болған ақсаулық оған мүмкіндік бермеді. Карпельс 1909 жылы қайтыс болды және Вашингтон еврей қауымының зиратына жерленді, оның қабіртасында Медаль құрметінің белгісі бар. Оның медалі кейіннен өртте жоғалып кетті.