Кіріспе

Италиялық журналист және тарихшы (1909–2001)

Индро Алессандро Рафаэлло Шизогене Монтанелли (22 сәуір 1909 – 22 шілде 2001) – итальяндық журналист, тарихшы және жазушы. Халықаралық баспасөз институты оны елу әлемдік баспасөз бостандығының батыры деп санайды. Екінші итальян-эфиопия соғысына ерікті болып қатысқан және Бенито Муссолини диктатурасын құрметтеген Монтанелли 1943 жылы көзқарасын өзгертіп, либералды қарсылық тобы «Giustizia e Libertà»-ға қосылды, бірақ 1944 жылы нацилік билік өкілдері оны әйелімен бірге ұстап алды. Өлім жазасына кесілген ол, құпия қызметтегі қос агенттің көмегімен, атылуға белгіленген күні алдында Швейцарияға қашып кетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Монтанелли 1938 жылдан бері жұмыс істеп келген «Corriere della Sera» газетіндегі қызметін жалғастырды және көптеген жылдар бойы беделді консервативті колоннашы ретінде танылды. Ол бейімделуге келмейтін, конформизмге қарсы және коммунизмге қарсы болды, сонымен қатар басқа саяси оңшыл идеологияны қолдады – ол ақылды, мәдениетті, пессимистік көзқарасты және бұқаралық қоғамға сенімсіздікпен қарады. 1977 жылы «Қызыл бригадалар» террористік тобы оны жарақаттады, бірақ жылдар өткен соң оларды кешірді. Монтанелли көп жылдар бойы Сильвио Берлускониге тиесілі «il Giornale» газетінің бас редакторы болды, бірақ Берлусконидің саяси амбицияларына қарсы болды. 1994 жылы Берлускони саясатқа ресми түрде қадам басқанда, 1974 жылы «il Giornale nuovo» деп қайта құрған «il Giornale» газетінің редакторы қызметінен кетіп қалды. 1995 жылы «Corriere della Sera» газетіне оралып, өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді. Сол кезде Монтанелли Нью-Йорктегі United Press агенттігінің Вебб Миллермен ынтымақтастыққа түсті. United Press-те жұмыс істеген кезінде ол итальяндық журналистикада өзін ерекшелендіретін қарапайым стильде, жалпы оқырманға түсінікті жазуды үйренді. Миллерден алған маңызды кеңесінің бірі: «Әрқашан Огайодан келген сүт сатушыға жазғандай жаз». Ол осы ашық және жақындатушы стильді ешқашан ұмытпады және өмірі бойы осы сөздерді жиі еске түсірді. Монтанеллидің АҚШ-тағы тағы бір қызықты оқиғасы – оқытып жүрген кезінде болды. Бір студент оқыған эссесінің мағынасын түсіндіруін сұрады. Монтанелли оны қайталап оқып беруге келісті, өйткені студент түсінбегені анық болды. Студент үстелге ұрып, қызыл жүзімен Монтанеллинің сөзін кесіп, эссесін түсінбесе, онда Монтанеллидің өзі ақымақ екенін және оны өзгертуі керектігін айтты. Сол сәтте Монтанелли фашистік Италияның авторитарлық режимінен келген өзінің демократиямен бетпе-бет келгенін түсінді. Осы уақытта Монтанелли өзінің алғашқы сұхбатын танымал Генри Фордпен жүргізді, ол жүргізуші куәлігі жоқ екенін мойындады. Сұхбат барысында американдық суреттермен қоршалған Форд АҚШ-тың негізін қалаушылар туралы құрметпен айта бастады. Монтанелли суреттерге қарап, олардың әлемін жойғаны туралы не ойлайтынын сұрады. Форд оған «Бізге не керек?» деп жауап берді. Монтанелли машинаның және Фордтың революциялық құрастыру желісі елдің өмірін түбірімен өзгерткенін айтты. Форд таң қалды, ал Монтанелли барлық генийлер сияқты Фордтың да өзінің ісінің маңыздылығын түсінбегенін түсінді.

Абиссиниядағы репортер

1935 жылы Муссолини Италияны империяға айналдыру ниетімен (Екінші итало-абиссиния соғысы) Абиссинияға (Эфиопияға) шабуыл жасағанда, Монтанелли дереу United Press-пен ынтымақтастығын тоқтатып, осы соғысқа ерікті болып қатысты. 23 жасында Монтанелли жергілікті ерлерден құралған 100 адамдық отрядқа командир болып тағайындалды. Кейін ол: «Бұл керемет екі жыл болды» деді. Ол сол кезде Италияның Африканың, өзінің ойынша, жабайы әлеміне өркениет әкелу мүмкіндігіне сенгенін айтты. Шығыс Африкадағы қызметі кезінде Монтанелли 12 жасар билен қызын сатып алып, оны жыныстық құлдыққа алды, бұл италиялық әскерлердің Абиссиниядағы кең таралған әдеті еді. Монтанелли соғыс туралы хаттарды әкесіне жаза бастады, ол Монтанеллидің білмейтініне, сол кездегі ең белгілі журналистердің бірі Уго Оджеттиге жіберді, ол оларды Италияның ең беделді газеті Corriere della Sera-да тұрақты түрде жариялады.

Испаниядағы Азамат соғысы кезінде репортер

Абиссиниядан оралғаннан кейін Монтанелли Испанияда "Il Messaggero" күнделікті газетінің шетелдік тілшісі болды, онда ол Франсиско Франконың ұлтшыл әскерлерінің жағында Испания Азамат соғысын бастан кешті. Осы кезеңде ол Ким Филбимен бір бөлмеде тұрды, ол ондаған жылдардан кейін әлемге ең ірі совет тыңшыларының бірі екенін және бір күні жоғалып кеткенін жариялады. Көп жылдар өткен соң Монтанелли Филбиден құпия хат алды: "Барлығы үшін рахмет. Шұлықтарыңыз да болды". Сантандер қаласы алынғаннан кейін Монтанелли: "Бұл тек бір жау – ыстықпен ұзақ әскери жорыс болды" деп жазды. Бұл бағалау сол кездегі насихатқа қайшы келді, ол бұл шайқасты итальяндық контингенттің қаны төгілген даңқты шайқасы деп көрсетті. Шындығында, ол Альпини полкіндегі бір ғана қаза болғанын байқады, бірақ оны жариялаған жоқ – сарбазды құрғақ өзенге лақтырып жіберген елік тепкен. Осы мақаласы үшін ол елге қайтарылып, сотталды және Ұлттық фашистік партиядан (PNF) және итальян журналистерінің ресми ұйымынан қуылды. Сотта оған неліктен осындай патриоттық емес мақала жазғанын сұрағанда, ол: "Маған осы шайқаста бір ғана зардап шеккен адамды көрсетіңіздер, себебі зардап шеккендерсіз шайқас – нағыз шайқас емес!" деп жауап берді. Сот ақтаумен аяқталды.

Шығыс және Солтүстік Еуропа

Монтанелли фашизмге қарсы тұрғаны үшін итальяндық билікпен алғашқы қақтығыстарға ұшырады. Оның PNF мүшелігі кейін жойылды, ал Монтанелли бұл маңызды құжатты қайтаруға тырыспады, себебі ол сол кезде иесіне көптеген артықшылықтар берді; елде Муссолинидің фашистік қозғалысы үстемдік құрды. Жағдай нашарламауы үшін 1938 жылы Мәдениет министрі Джузеппе Боттай Монтанеллиге Таллин қаласындағы Мәдениет институтының директоры және Тарту университетінде итальян тілінен лекция оқушысы қызметін ұсынды. Осы кезеңде «Corriere della Sera» газетінің сол кездегі директоры Альдо Борелли Монтанеллиден шетелдік тілші ретінде ынтымақтастыққа қатысуды сұрады. Монтанелли Италияның осы елдерді аннексиялауы кезінде Эстония мен Албаниядан газетке хаттар жіберді. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Германия Польшаға басып кірді. Монтанеллиді неміс шенеуніктермен бірге Мерседес көлігінде майданнан хабарлауға жіберді. Грудзяндз қаласының жанында неміс танктерінің колоннасы көлікті тоқтатты. Олардың бірінде Монтанеллиден бірнеше метр қашықтықта Адольф Гитлер тұрды. Гитлер итальяндықтар ғана қарапайым киім киіп отырғанын естігенде, танктан секіріп түсті. Монтанеллиге ақылдан безгендей қарап, он минуттық ашулы сөйлеуін бастады, сосын әскери салют жасап кетті. Альберт Шпеер, сондай-ақ Арно Брекермен бірге болған, 1979 жылы осы оқиғаны растады. Монтанеллиге хабарлауға тыйым салынған осы оқиғадан басқа, хабарлауға көптеген нәрсе болған жоқ, өйткені Польшаға басып кіру өте жылдам аяқталды, ол бірнеше апта ішінде бітті. Кройанты шайқасы туралы хабарлаған және одан миф құрған да осы адам болды. Монтанелли Италияда қосылмады және Литваға көшуді шешті. Нацистік Германия мен Совет Одағының Польшаға бірлесіп басып кіруі оған Совет Одағының шекарасында жаңа оқиғалар болып жатқанын сездірді. Оның болжамы дұрыс болды, өйткені Каунасқа, Литва үкіметінің ордасына келгеннен кейін көп ұзамай Совет Одағы Балтық елдеріне ультиматум берді. Осы кезде Монтанелли Таллинге қарай сапарларын жалғастырды, себебі ол еркін және демократиялық Эстонияның Совет Одағының шабуылынан бұрынғы соңғы күйін көруді қалады. Бұл кезде Монтанелли Италияда да, Германияда да эстондық және поляк мақалалары үшін қабылданбады, ал Совет Одағы оны шетелдік болғандықтан елден қуды. Осылайша ол Балтық теңізінен өтіп, Финляндияның астанасы Хельсинкиге жетуге мәжбүр болды. Финляндияда Монтанелли саамдар мен бұғылар туралы мақалалар жаза бастады, бірақ бұл ұзаққа созылмады, өйткені Вячеслав Молотов Финляндия үкіметінен Финляндия жерінің бір бөлігін Совет Одағына қосу туралы талап қойды. Финляндиялық делегация, Юхо Кусти Паасикиви басшылығында, бұл талаптарға мойынсұнудан бас тартты және олар қайтып келгеннен кейін соғыс жақын екені анық болды. Монтанелли кеңес және фин делегациялары арасындағы келіссөздердің егжей-тегжейін жаза алмады, өйткені олар қатаң құпияға оранылған еді; ол Паасикивимен сұхбаттасып, оған келіссөздердің мазмұнынан басқа барлық мәліметтерді беруге дайын болды. Қысқы соғыс кезінде Монтанелли майданнан және бомбаланған Хельсинкиден финдерге қолдау білдіретін мақалалар жазды, Толвайярви шайқасының мифтік оқиғалары және 200 саамдықпен Пецамо аймағында 40 мың орысқа қарсы күрескен капитан Пякка сияқты адамдар туралы жазды. Италияда Монтанеллидің әңгімелерін көпшілік зор қызығушылықпен қабылдады, бірақ фашистік көшбасшылардың реакциясы соншалықты ынталы болған жоқ, олар Совет Одағымен одақтасуға бекінген еді. «Corriere della Sera» газетінің директоры Бореллиге Монтанеллидің мақалаларын цензуралауды бұйырғанда, ол «оның мақалаларының арқасында газеттің сатылымы 500,000-нан 900,000 данаға дейін өсті: маған өтемақы төлейсіз бе?» деп жауап беруге батылдық танытты. Қысқы соғыс аяқталғаннан кейін және Совет Одағы мен Финляндия арасында бейбітшілік шарты қол қойылғаннан кейін, Монтанеллиге Финляндия ісіне қолдау білдіргені үшін Карл Густав Эмиль Маннергейм жеке алғысын білдірді.

Норвегияға шабуыл

Италияға оралуына дейін Монтанелли «Везерүбунг» операциясына (нацистік Германияның Норвегияға басып кіруіне) куә болды және неміс-итальян одағына деген қарсылығы үшін неміс әскерімен тұтқындалды. Ол досы Видкун Квислингтің көмегімен қашып, ағылшын мен француз әскерлері Нарвикке түсіп жатқан елдің солтүстігіне қарай бет түзеді. Ол бір көзі жоқ, бір қолы жоқ майор Картон де Виартпен кездесті, ол Норвегияда 10 000-нан аспайтын одақтас әскер бар екенін, олардың көп бөлігінің тіпті шайқасқа дайын еместігін түсіндірді. Олардың гарнизоны қайда екенін ешкім білмейтін. Британдықтар ішкі аймаққа кіріп, немістерге шабуыл жасағысы келді, ал француздар өз позицияларын нығайтып, сол жерде қалуды қалады. Неміс әскерлерінің Польшаға жасаған шабуылын көрген Монтанелли осы тәртіпсіздікті үлкен алаңдаушылық тудыратын жайт деп санады. Немістер осы позицияларды бомбалауды бастағанда одақтастар қайтадан кемеге мінуге мәжбүр болды және Англияға асығыс шегінді.

Балқан және Грекия

Италия соғысқа қатысқаннан кейін (1940 жылдың маусым айында) Монтанелли Францияға және Балқанға жіберілді. Оған Грекия мен Албаниядан итальян әскери науқанын корреспондент ретінде жабу міндеті жүктелді. Ол бұл жерде өте аз жазғанын еске алды: "Мен сол фронтта бірнеше ай болдым, жарты сөз де жазбадым. Бір себебі – мен тифке шалдықтым, ал басты себебі – біз онда көрген қыналысты әскери науқан деп көрсетуге бас тарттым". 1940 жылдың 12 қыркүйегінде "Панорама" журналында жарияланған мақала "Минулпоп" (Халық мәдениеті министрлігі) цензурасы тарапынан жеңілісшіл деп танылды, соның салдарынан журнал жабылды.

Қамауға алу және өлім жазасы

Балқандағы соғыс пен қирауды, сондай-ақ Грекияға итальяндықтардың апаттық шабуылын көргеннен кейін Монтанелли фашистік режимге қарсы итальяндық қарсылық қозғалысына, либералды «Giustizia e Libertà» жасырын тобына қосылуға шешім қабылдады. Осы жерде ол 1978 жылдан 1985 жылға дейін Италия президенті болған социалистік көшбасшы Сандро Пертинимен танысты. Монтанелли ақырында немістер тарапынан қайта тұтқындалып, сотталып, өлім жазасына кесілді. Миланның Сан-Витторе түрмесінде ол кейін Италияның ең танымал тележүргізушілерінің бірі атанған Майк Бонгиорномен кездесті. Түрмеде ол сондай-ақ одақтастардың тапсырмасымен құпия миссияда тұтқындалған генерал Делла Роверемен де танысты. Бірақ шындығында, бұл кісі – немістердің тыңшысы, Джованни Бертони деген ұры еді. Бертони өзі сомдаған әскери рөліне настолько бейімделгендіктен, неміс тұтқындарына ешқандай ақпарат беруден бас тартып, жаудың нағыз офицері секілді атқыланды. Соғыстан кейін Монтанелли осы оқиғаға арнап «Il generale Della Rovere» (1959) кітабын жазды, ол кейін Роберто Росселлини режиссерлік еткен және Витторио Де Сиканың қатысуымен «Алтын арыстан» жүлдесін жеңіп алған фильмге айналды. 1944 жылдың соңында оны Верона түрмесіне ауыстыруды ұйымдастырған белгісіз конспираторлар оны құтқарып қалды. Бұл ауыстыру Швейцария шекарасына қарай шапқыншылыққа ұласты. Осы конспираторлардың кім екені ондаған жылдар бойы құпия болып қалды, содан кейін бірнеше арнайы қызметтердің келісімі салдарынан болғаны анықталды. Олардың ішінде маршал Маннергейм өз одақтастарына қысым көрсеткені айтылады. Ол Финляндиядағы неміс әскерлерінің қолбасшысы Николаус фон Фалькенхорстқа: «Сіздер джентльменді атқылаудасыз», – деді. Осыдан кейін Берлинде тергеу басталды. 1945 жылы Швейцарияда жасырынғанда Монтанелли «Drei Kreuze» (Үш крест) романын жариялады, ол кейін итальян тілінде «Qui non riposano» (Бұл жерде олар демалмайды) деген атпен шықты. Торнтон Уайлдердің «Сан-Луис-Рей көпірі» романынан шабыттанған оқиға 1944 жылдың 17 қыркүйегінде басталады, онда Валь-д'Оссоланың діни қызметкері үш белгісіз мәйітті жерлеп, оларды үш анонимді крестпен еске алады.

Corriere della Sera газетінің тілшісі

Соғыстан кейінгі жылдар бойы Монтанелли өзіндік және ерекше дипломатиялық емес стильді сақтап келді, тіпті бұл оны әріптестері мен жұмыс берушілері арасында беделсіз еткен жағдайларда да. Бұл оның "La stecca nel coro" атты кітабында жақсы бейнеленген, ол "Кордағы жалған нота" деп аударылады, яғни "Ағымға қарсы жүру" мағынасын береді және 1974-1994 жылдар аралығында жазған мақалаларының тізімі. Соғыстан кейін Монтанелли "Corriere della Sera" газетіндегі мансабын жалғастырды, 1956 жылғы Венгрия төңкерісі кезінде Венгриядан терең сезімталдықпен мақалалар жариялады. Оның тікелей репортаждары оған кейін фильмге бейімделген "I sogni muoiono all'alba" ("Таңертең армандар өледі") пьесасын жазуға шабыттандырды. 1959 жылы Монтанелли тарихта алғаш рет Папамен сұхбат жасады, бұл қызметті сол кезде Папа Иоанн XXIII атқарды; Папа Монтанеллиді дәл оның атеист болғандықтан және католик жақтасы емес болғандықтан таңдағанын мәлімдеді. 1960 жылдардың ортасынан бастап, газет иелері Марио мен Витторио Креспидің қайтыс болуынан және үшінші ағасы Альдоның ауыр сырқатынан кейін газеттің меншік құқығы Альдоның қызы Джулия Марияға өтті. Оның қатаң бақылауында, Монтанеллидің "царица" деген лақап атымен танылған газет кенеттен сол қанатқа бет бұрды. Бұл жаңа бастама 1972 жылы директор Джованни Спадолинидің күрт жұмыстан босатылуымен жүзеге асты. Монтанелли "L'Espresso" журналына берген сұхбатында бұл процедураны кескілеп айыптап: "Директорды ұры үй қызметшісі сияқты жібермейді" деді. Ол Креспи отбасына бұрылып, олардың "авторитарлық, зорлық-зомбылыққа толы хунталық әдістерін" таңдағанын айтты.

Қызыл бригадалар мені тізе бүктірді

1977 жылғы 2 қыркүйекте Монтанеллиді Милан қаласындағы Corriere della Sera газетінің бас кеңсесінің жанында Қызыл бригадалардың екі адамнан тұратын тобы аяқтарына төрт рет атты. Террористер оған өлімге жеткізбейтін жарақаттар келтірді. Оның досы және хирургі "төрт оқ оның ұзын, жіңішке тауық сияқты аяқтарына тигенімен, ірі артерия немесе жүйке шоғырын мүлдем өткізбегеніне" таң қалды. Әдеттегі ирониялық және сатирикалық стильде ол Дучеге алғыс айтты. Бала кезінде Балилла фашистік жастар ұйымында алған тәрбиесі мен "аяқ тұрып өл" деген ұранының өмірін сақтап қалғанын айтты. Оқиға кезінде поручінге тіреліп тұрмағанда төртінші оқ әлбетте ішінде жараланғанын мәлімдеді. Монтанеллидің қолдаушылары бұл оқиғаны ренжітудің қарапайым мысалы деп қарады, Corriere della Sera газеті оның есімін атамай, оқиғаға арналған мақала жариялады ("Миландық журналистің аяғына оқ тиді"), бұл үшін газет редакторы Пьеро Оттоне сынға ұшырады. Бұл Corriere della Sera-мен ғана шектелмеді, себебі Қызыл бригадалар журналистерді өлтірмей, аяқтарына оқ тигізу арқылы мазалаған кезде осындай жағдайлар жиі орын алды, және бірнеше күн ішінде тағы екі журналист осы тағдырға ұшырады. Кейінірек Монтанелли шабуылды күткенін және оған таң қалмағанын, террористерді кешіргенін айтты. Il Giornale газетінде шабуылдан кейінгі күндері "Қызыл бригадалардың прозасы мені "буржуазияның күзетшісі" деп көрсеткен кейбір апталық журналдардың прозасынан көп ерекшеленбейді" деп жазды.

Сильвио Берлусконимен айтыс және соңғы жылдары

1977 жылдан бері "Il Giornale" акцияларының көп бөлігіне ие болған Сильвио Берлускони, "Forza Italia" атты жаңа популистік саяси партия құрып саясатқа қадам басқанда, Монтанеллиге редакциялық бағытын Берлускониге қалайыстай етіп өзгерту үшін үлкен қысым көрсетілді. Монтанелли Берлускони туралы жаман пікірін жасырмады, тіпті: "Ол тыныс алғандай өтірік айтады" деді. Соңында, тәуелсіздігін қорғап, ол жаңа күнделікті газет ашты, оны үшін Джузеппе Преццолини басқарған танымал газетке тиесілі болған "La Voce" ("Дауыс") деген атауын қайта қолданды. "La Voce" адал, бірақ шектеулі оқырмандар жинады, бірақ шамамен бір жылдан кейін жабылып, Монтанелли "Corriere della Sera" газетіне оралды. 1994 жылы Монтанеллиге World Press Review журналының "Жылдың халықаралық редакторы" сыйлығы табысталды. 1995 жылдан 2001 жылға дейін Монтанелли "Corriere della Sera" газетінің бас хаттар редакторы болып жұмыс істеді, газеттің "La Stanza di Montanelli" ("Монтанелли бөлмесі") деп аталатын бір бетіне күнделікті бір хатқа жауап берді. Монтанелли өмірінің соңғы жылдарын Берлусконидің саясатына қарсы күреске арнады. Ол Марио Серви, Марко Травальё, Паоло Миели, Роберто Ридольфи, Андреа Клаудио Галлуццо, Беппе Севергнини және Роберто Гервасо сияқты көптеген әріптестеріне, ізбасарларына және студенттеріне ұстаздық етті. Монтанелли 2001 жылдың 22 шілдесінде Милан қаласындағы Ла Мадоннина клиникасында дүние салды. Келесі күні "Corriere della Sera" газетінің бірінші бетіне "Индро Монтанелли оқырмандарымен қоштасады" деген тақырыппен хат жарияланды.

Мұра

Монтанеллиді өзінің әріптестері тірі кезінде "Журналистиканың ханзадасы" деп атаған, тіпті либералдық және саяси солшыл журналистердің де үлкен құрметіне ие болды; Энцо Биаги, Джорджо Бокка, Альдо Грассо, Джанфранческо Цинконе және тағы да басқалары оны кәсібінің шебері деп санайтын, ал оның объективтілігі мен тарихқа назар салуын оқыту және үлгі алу үшін лайықты деп есептеді. Осының нәтижесінде итальяндық солшыл және оңшыл орталық Монтанеллиді өзіне қайтаруға тырысты. Саяси тұрғыдан алғанда, Монтанелли коммунизмге қарсы болды және Сильвио Берлускониге балама болатын басқа саяси оң қанаттың идеясын қорғады. Оның қайтысынан кейін саяси солшылдар Монтанеллидің Берлускониге қарсылығын, антикоммунизм мен консерватизмінен жоғары қойды, ал саяси оңшылдар оны посткоммунистік солшылдардың пайдалы кезілгені деп айыптағаннан кейін Берлускониге қарсылығын азайтып көрсетті. Ол кейінгі ұрпаққа көптеген бірінші тұлға репортаждар мен маңызды тарихи тұлғалармен сұхбаттарды мұра етіп қалдырды, соның ішінде Шарль де Голль, Бенито Муссолини, Папа Иоанн XXII және Уинстон Черчилль. Италияның Эфиопиядағы соғыс қылмыстарын алғаш зерттеген және Монтанеллиге 1996 жылы бұрын мойындамаған уытты газ қолданылғанын мойындатқан тарихшы Анджело Дель Бока, Миланның солшыл Демократиялық партиясының мэрі Джузеппе Сала, мүсінді оның журналистік еңбегін құрметтеу үшін алып тастаудан бас тартты. Ол былай деді: "Ол баспасөз бостандығы үшін күрескен ұлы журналист еді. Өмірімізді бағалайтын болсақ, біздің өміріміз мінсіз дей аламыз ба? Өмірдің күрделілігін бағалау керек". Басқалармен қатар, Sentinelli di Milano тобы Саладан Монтанеллидің мүсінін Porta Venezia бақшасынан алып тастауды сұрады, себебі "Монтанелли өмірінің соңына дейін он екі жасар эритреялық қызды сатып алып, оған үйленгенін және оны жыныстық құлы ретінде пайдаланғанын мақтан тұтқан".