Кіріспе

Римдік нотариус Паулус Катена («Тізбек» немесе «Шектеу»; fl. 350-ші жылдар; d. 361/2refn. group=note. PLRE 361 немесе 362 жылды көрсетеді, Seeck 362 жылды көрсетеді, Smith 361 жылды көрсетеді. Ол негізінен Аммиан Марцеллиннің еңбектері арқылы танымал, сонымен қатар Либаний мен Юлиан Апостаттың шығармаларында да кездеседі. Марцеллин оны аса қатыгез және жалған айыптауларды жасауда шебер деп сипаттайды.

Өткені, беделі және жалпы сипаты

Паулюс туралы жеке өмірі мен тегіне қатысты көп мәлімет белгілі емес. Ол Испанияда туған, ал Марцеллин оның "жақсы келбеті" болғанын хабарлайды. Императордың көмекшісі лауазымына тағайындалғанға дейін, ол императордың дастарқанына қараушы болған. Император қызметінде қандай лауазымда болғаны нақты емес: қазіргі заманғы зерттеулер Марцеллиннің айтуынша, ол нотариус болған, бірақ Филосторгий оны кеңсе қызметкері деп атайды, ал Марцеллин де оның бір кезде провинцияларда "қабылдаушы" қызметін атқарғанын айтады. Либаний оны негіссіз айыптаулар жасаумен айыптайды және "Еуропа мен Азияда ол мыңдаған рет өлімге лайық еді, сондықтан оны білгендер оны қайта-қайта өлтіре алмағанына ашуланып, ренжіді" дейді. Марцеллиннің баяндамасы әсіресе жамандауға толы. Сондай-ақ, Паулюсқа "Катена" деген тегі туралы айтатын жалғыз дереккөз осы, ол Паулюс осы атқа қалай ие болғаны туралы екі нұсқа ұсынады: біріншісінде, Паулюс күрделі тергеулердегі шеберлігі үшін осы атқа ие болды; екіншісінде, жала жабудағы шеберлігі үшін.

Іс-шаралар

353 жылы Констанций оны сол жылдың басында жеңілген Магненцийдің бұрынғы жақтастарын тұтқындау үшін Британияға жіберді. Марцеллиннің айтуынша, Паулус келгеннен кейін өкілеттігін кеңейтіп, басқа да тұлғаларды негіссіз айыптаулармен тұтқындауға кірісті. Марцеллин Паулустың әдістерінің өте қатал және әділетсіз болғандықтан, Констанцийдің адал қолдаушысы болғанымен, Британияның викарийі Флавий Мартиннің араласуға мәжбүр болғанын хабарлайды. Ол Паулусты тұтқынға алған кінәсіздерді босатуға немесе кем дегенде тергеу амалдарын баяулатуға көндіруге тырысты. Паулус бас тартты. Ол Мартинге қарсы шығып, оны және Британиядағы басқа жоғары лауазымды шенеуніктерді опасыздық жасады деп жалған айыптап, император сарайына шынжырмен жеткізіп берумен қорқытты. Мартин Паулусқа қылышпен шабуыл жасады. Бірақ шабуыл сәтсіз аяқталып, викарий өз-өзіне қол жұмсады. Паулус 354 жылы Констанций Галлдың құлауына қатысқан болуы мүмкін, немесе тек одан кейінгі сот процестерінде болған шығар. Марцеллиннің мәліметінше, Паулус 355 жылы Галлияда Сильванның жақтастарын іздеп тапты. Ол бірнеше адамды өлтіріп, кем дегенде біреуін азаптап, жартылай өлімге жеткізді. 355 және 359 жылдар аралығында Паулустың қайда болғаны белгісіз. Дегенмен, қазіргі ғалымдар Паулус осы уақыттың барлығын немесе бір бөлігін Юлианның сарайында өткізген болуы мүмкін деп санайды. 2. 358 жылы Либаний Паулусқа хат жазып, Юлианды өзіне хат жазуға итергені үшін алғыс айтты. 359 жылы Паулус (оның қасында comes Orientis Модест) сатқындарды іздеп табу және сот жүргізуге кең өкілеттікпен Римнің Шығыс бөлігіне жіберілді. Қалай болғанда да, Паулус Скитопольде сот құрып, бірнеше адамды соттады. Ол Коринфтік Аристофанды (Либанийдің досы) белгілі бір қаржылық қылмыстар жасады деп танып, айыптады. 361 жылы Юлиан таққа отырғаннан кейін Либаний императорға Аристофанның атынан үндеу жасады. Юлиан Аристофанды Паулдың «жала жаңғақ айыптауларынан» ақтап, кешірді. 361 жылдың соңында немесе 362 жылдың басында Юлиан императорлық билікке көтерілген кезде Паулус Халкидон трибуналы тарапынан өлім жазасына кесілді. Ол тірідей өртеліп өлді. Бұл жазаны (немесе Паулусты айыптауды) Юлианның тікелей бұйрығымен жасаған болуы мүмкін: Филосторгий былай деп хабарлайды: «Юлиан Паулусты Халкидонға жіберіп, одан есеп талап етті».

Мұра

Паулюс Константиний әулеті тарихында маңызды емес кейіпкер болып қала береді. Көптеген ғалымдар, оның ішінде Гиббон, оны Констанцийдің параноялық билеуінің көрінісі деп қарастырады және Паулюс жасаған әділетсіздіктерге Констанций жауапты деп санайды. Питер Кроуфорд императордың Паулюс сияқты адамдарды қызметке тартатынын "ашкөздікпен" бағалады. Паулюс жасаған іс-әрекеттер нәтижесінде болған тарихи оқиғаларды нақты анықтау қиын, бірақ Томас Райт Паулюс Британиядағы римдік басқаруды әлсіздеткенінің арқасында, жауынгер пиктілер мен шотландтар римдік елді мекендерін шаптап, тонауға мүмкіндік алғанын айтады.

Қазіргі заманғы дереккөздер

Гиббон, Эдвард, Рим империясының құлдырауы мен ыдырауының тарихы. Лондон: Strahan & Cadell, алғаш рет 1776–1789 ж. жарық көрді. Зеек, Отто, Либанийдің хаттары уақыт бойынша реттелген. Лейпциг: Hinrichs, 1906 ж. The Internet Archive желісінде қолжетімді. 14 қыркүйек 2022 ж. қарастырылды. Зеек, Отто, Көне әлемнің құлау тарихы, IV том. Берлин: Franz Siemenroth, 1911 ж. The Internet Archive желісінде қолжетімді. 14 қыркүйек 2022 ж. қарастырылды. Смит, Уильям, Грек және римдік биография және мифология сөздігі, III том: Oareses Zygia. Лондон: Murray, 1872 ж. Google Books желісінде қолжетімді. Уильямс, Шон Роберт, Аммиан және Констанций: Res Gestae-дегі тиран бейнесі. Теннесси университеті, 2009 жылғы желтоқсан. Райт, Томас, Кельт, римдік және саксон: Ұлыбританияның алғашқы тұрғындарының тарихы, екінші басылым. Лондон: Arthur Hall, 1861 ж. Google Books, The Internet Archive және Hathi Trust желілерінде қолжетімді. 14 қыркүйек 2022 ж. қарастырылды.