Рим сардары Сеян: Тиберийдің сенімді серігі мен саясаты

Кіріспе

Рим әскері және Рим императоры Тиберийдің (б.з.д. 20 – б.з. 31 жж.) сенімді адамы. Рим әскері Люций Элий Сеян (шамамен б.з.д. 20 – 18 қазан б.з. 31), көбінесе Сеян деп танылады, – Рим әскері, Тиберий императорының досы және сенімді адамы. Теңдес азаматтар тобынан туған Сеян, императордың жеке күзеті – Преториандық гвардиясының префекті ретінде билікке жетті, ол б.з. 14 жылдан бастап, мемлекетке опасыздық жасағаны үшін б.з. 31 жылы жазаланғанға дейін оған қолбасшылық етті. Преториандық гвардия император Август тұсында ресми түрде құрылған болса да, Сеян бірқатар реформалар енгізді, олардың арқасында бұл бөлім жай ғана күзетшілерден асып, қоғамдық қауіпсіздік, азаматтық басқару және, әрі қарай, саяси араласумен айналысатын үкіметтің күшті және ықпалды саласына айналды; бұл өзгерістер Принципаттың бағытына ұзақ мерзімді әсер етті. 20-ші жылдары Сеян Тиберийге ықпалын арттырып, императордың ұлы Друз Юлий Цезарь сияқты саяси қарсыластарын жойып, біртіндеп билікті жинады. 26 жылы Тиберий Каприге кеткенде, Сеян империяның басқаруын өз қолына алды. Бір кезде Римнің ең ықпалды және қорқынышты азаматы болған Сеян, б.з. 31 жылы, оның мансабы консулдықпен аяқталған жылы, күрт биліктен құлап, Тиберийге қарсы құйрық сөздерге қатысты күдік туды. Сеян өзінің ізбасарларымен бірге тұтқындалып, жазаланды.

Преториан префекті

Сеянның әкесі Страбон, Августпен Мейценамен болған байланысы арқылы танысқан болуы мүмкін. Б.з.д. 2 жылдан кейін Страбон преториан гвардиясының префекті болып тағайындалды, бұл Рим империясында римдік аттысының жете алатын ең беделді екі лауазымның бірі еді. Ол бұл қызметін Августтың б.з. 14 жылы қайтыс болғанға дейін адал да, ешқандай оқиғасыз атқарды. Сеянның осы күнге дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Тациттің сөзіне сүйенсек, ол б.з.д. 1 жылы Армениядағы жорықтар кезінде Августтың асырап алған ұлы Гай Цезарьмен бірге болған. Алайда, преториандар қара күзетшілер ғана емес, сонымен қатар қаланың күнделікті тұрмысын да басқарды, мысалы, жалпы қауіпсіздік пен азаматтық басқару. Олардың болуы, императорлық биліктің негізі болған зор қарулы күштерді халық пен Сенатқа үнемі еске салды. Бірақ Август осы режимнің республикалық сыртқы бейнесін сақтауға тырысып, тек тоғыз когорта құруға рұқсат берді (қалыпты рим легионынан бір кем), олар қаладағы түрлі тұрғын үйлерге шашырап, екі префекттің басқаруында болды. 15 жылы Страбон Мысырдың губернаторы болып тағайындалғанда, Сеян преториандардың жалғыз қолбасшысы болды және гвардияны княздіктің қуатты құралына айналдыруға көмектесетін реформаларды бастады. 20 жылы қала ішіндегі шашыраңқы лагерлер Римнің сыртындағы біртұтас гарнизонға біріктірілді, ал когорталардың саны тоғыздан он екіге дейін артты, олардың бірі енді сарайда күнделікті күзетке жауапты болды. Екі префекттің бірлескен басшылығы тоқтатылып, Сеян жүзбасылар мен трибундарды өзі тағайындады.

Друзбен араздық

Сейан преториандық әскердің префекті ретінде Тиберийдің сенімді кеңесшісі болды. 23 жылы ол императордың шешімдеріне елеулі ықпал етті, және Тиберий оны "Socius Laborum" ("еңбектегі серігім") деп атады. Әскерлердің болжамдаған жаман ниеттеріне байланысты, Друз әскердегі тұрақтылықты жылдам қалпына келтіріп, басты науқас қоздырушыларды жазалап өлімге кесті. Преториандықтар лагерьті бүлікшілерден тазартты, ал легиондар қысқы казармаларға қайта оралды. Осы жетістікке қарамастан, келесі жылдары Друз бен Сейан арасындағы антагонизм күшейе түсті. Германның қайтысынан кейін, Друз әкесінің мұрагері ретінде дайындалды, 18 жылы Иллирияда легиондарға қолбасшылық етті және 21 жылы Тибериймен бірге консул болды. Бірақ шындығында империядағы екінші тұлға Сейан болды, және ол өзінің билігін одан әрі кеңейтуге ұмтылды. 20 жылы Сейан өзінің қызы Юнилланы Клавдийдің ұлы Клавдий Друзға ұзатып, императорлық отбасымен байланысын нығайтуға тырысты. Сол кезде қыздың жасы 4-ке толмаған еді, бірақ бұл неке орындалмады, себебі ұл бірнеше күннен кейін таңылды немесе жасырын түрде уланысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін, Сейан Друзды жоюға көшті. 23 жылы екі адам арасындағы антагонизм шегіне жетті. Дау кезінде Друз префектті жұдырықтап ұрды. Тиберийдің жасы алпыстан асқандықтан, Друздың жақын арада әкесінің орнын басу мүмкіндігі жоғары болды. Сейан өзінің позициясын сақтау үшін Друзға қарсы құпия сөз байласып, оның әйелі Ливилланы азғырды.

Билікті біріктіру

Ұлының өлімі Тиберий үшін жеке және саяси тұрғыдан ауыр соққы болды. Жылдар өте келе ол принцепс лауазымына көңілі тоймады, ал 22 жылы Друзбен трибун билігін бөлісу арқылы ұлының пайдасына өз жауапкершіліктерінің бір бөлігін тастауға дайындық жасады. Осы үміттері күйреген соң Тиберий өзінің басқаруын бұрынғыдан да көп Сеянға сеніп тапсырды және Германиктың ұлдарын (Нерон Цезарь, Друз Цезарь және Калигула) болашақ мұрагерлер деп қарастырды. Оның әйелі Агриппина Ұлы Римге алты баласымен оралып, Сеянның күшейіп келе жатқан билігіне қарсы шыққан сенаторлар тобымен жақын қарым-қатынас жасады. Оның Тибериймен қарым-қатынасы ушығып, Германның өліміне Тиберийдің қатысы бар деп сенетінін ашық білдірді. Тиберийдің анасы Ливия Друзилла (Августтың жесірі) Агриппинаның императорлардың анасы болуға, яғни Римнің бірінші әйелі болуға құмар екенін жасырмағандықтан, оған деген жеккөрушілігі жағдайды одан бетер шиеленістірді. Сеянға Агриппинаның ұлдары Нерон Цезарь, Друз Цезарь және Калигула оның билігіне қауіпті болды. Император оның өтінішін қабылдамай, дәрежесінен асып кету қаупі бар екенін ескертті. Осылайша беделін түсірген Сеян жоспарларын өзгертті және Тиберийді Римнен оқшаулауға кірісті. Агриппина мен Сенатқа деген күдігін күшейтіп, императорды Кампания ауылдарына (26 жылы) және соңында Капри аралына көшуге итермеледі, ол 37 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. Преториандық гвардиямен күзетілген Сеян Тиберий мен астана арасындағы барлық ақпаратты оңай бақылай алды. Тиберий Римнің саяси өмірінен шеттегенімен, Ливияның ықпалы Сеянның билігін біраз уақытқа тоқтатқандай болды. Тациттың мәлімдемесінше, оның 29 жылы қайтыс болуы бәрін өзгертіп жіберді. Сеян қаладағы сенаторлар мен бай атты жандарға қарсы тазалау науқанын бастады, оның билігіне қарсы тұра алатын адамдарды жойып, императорлық (және өзінің) қазынасын молайтты. Шпиондар мен жасырын хабар берушілер желісі құрбандарды сатқындықпен айыптап сотқа тартты, ал көптеген адамдар сотталудың және өлім жазасының ар-ұятсыздығынан гөрі өз-өзіне қол жұмсауды жөн көрді. Қайтыс болғандардың арасында Тиберийдің қарсыласы және Агриппинаның жақтасы болған Гай Асиний Галл да болды. Агриппина мен оның екі ұлы Нерон мен Друз 30 жылы тұтқындалып, жер аударылды, кейін күмәнді жағдайда аштықтан қайтыс болды. Тек Германның кіші ұлы Калигула ғана Сеянның тазалауларынан аман қалды, ол 31 жылы Тибериймен бірге Каприге көшіп кетті.

The loss of his son was a major blow to Tiberius, personally and politically. Over the years he had grown increasingly disillusioned with the position of princeps, and by sharing the tribunician powers with Drusus in AD 22 he had prepared to relinquish some of his responsibilities in favour of his son. With these hopes now dashed, Tiberius left his administration more than ever in the care of Sejanus and looked toward the sons of Germanicus (Nero Caesar, Drusus Caesar and Caligula) as possible heirs. Following his death, his wife Agrippina the Elder returned to Rome with their six children and became increasingly involved with a group of senators who opposed the growing power of Sejanus. Her relations with Tiberius became increasingly fraught, as she made it clear that she believed that he was responsible for the death of Germanicus. The climate was further poisoned by the hatred that Tiberius' mother Livia Drusilla (the widow of Augustus) felt for her, since Agrippina's ambition, to be the mother of emperors and thus Rome's first woman, was an open secret. To Sejanus, Agrippina's sons Nero Caesar, Drusus Caesar and Caligula were a threat to his power. The emperor denied this request, warning Sejanus that he was in danger of overstepping his rank. Alarmed by this sudden denigration, Sejanus changed his plans and began to isolate Tiberius from Rome. By fueling his paranoia towards Agrippina and the Senate, he induced the emperor to withdraw to the countryside of Campania, which he did in AD 26, and finally to the island of Capri, where he lived until his death in AD 37. Guarded by the Praetorians, Sejanus easily controlled all information that passed between Tiberius and the capital. Despite the withdrawal of Tiberius from Rome's political scene, the presence of Livia seems to have checked Sejanus' overt power for a time. According to Tacitus, her death in AD 29 changed all that. Sejanus began a series of purge trials of senators and wealthy equestrians in the city, removing those capable of opposing his power as well as extending the imperial (and his own) treasury. Networks of spies and informers brought the victims to trial with false accusations of treason, and many chose suicide over the disgrace of being condemned and executed. Among those who perished were Gaius Asinius Gallus, a prominent senator and opponent of Tiberius who was linked to Agrippina's faction. Agrippina and two of her sons, Nero and Drusus were arrested and exiled in AD 30, and later starved to death in suspicious circumstances. Only Caligula, the youngest son of Germanicus, managed to survive the purges of Sejanus, by moving to Capri with Tiberius in AD 31.

Тергеу

31 жылы Сеян атты әскерлік шеніне қарамастан Тибериймен консулдықты бөлісті және ақырында Ливиллаға күйеу болып келісім шақты. Тиберий 26 жылдан бері Римде көрінбеген еді, сондықтан сенаторлар мен атты әскерлер Сеянға императорға құрмет көрсеткендей құрмет көрсетті. Оның туған күні жалпыға жарияланып тойланды және оның құрметіне мүсіндер орнатылды. Ұзақ жылдар бойы саяси айлакерліктер мен императорға қажетті қызмет көрсету арқылы Сеян империядағы ең күшті адамға айналды. Бірақ кенеттен, 31 жылдың соңында, ол тұтқындалды, дереу жазаланды және денесі Гемония сатыларынан төменге лақтырылды. Оның құлдырауына не себеп болғаны белгісіз: ежелгі тарихшылар оның қастандығының мәні туралы келіспейді, Тиберий немесе Сеян бірінші қимыл жасады және одан кейін қандай оқиғалар болды. Қазіргі тарихшылар Сеянның билікке қол жеткізуді жоспарлағаны күмәнді деп санайды және егер ол мұндай жоспар құрған болса, Тиберийді құлатып, Тиберий Гемеллдің, Друздың ұлы, немесе мүмкін Гай Калигуланың регенті ретінде қызмет етуді көздеген болуы мүмкін. Ювеналдың сөзіне сәйкес, Каприден Сеянды сотсыз өлімге кесу туралы бұйрықпен хат жіберілген. Сеянның құлдырауы туралы толыққанды мәліметтерді Кассиус Дио, Рим тарихы еңбегінде, шамамен 200 жыл өткен соң жазған. Тиберий Сеянның Римдегі билігін қаншалықты өзгертіп алғанын естігенде, оны биліктен шұғыл түрде алып тастау үшін шаралар қолданған көрінеді. Алайда, ол Сеянды тікелей айыптау оның төңкеріс жасауына себеп болуы мүмкін екенін түсінді. Ол консул лауазымынан бас тартып, Сеянды да солай істеуге мәжбүр етті және Калигулаға құрметті діни лауазым берді, осылайша Германик әулетіне деген халықтың қолдауын қайта жандандырды. Содан туған жағдай Сеянды көптеген жақтастарынан алшақтатты. Императордың ниеті нақты болмағандықтан, Римде мәселе шешілгенше Сеянды ашық түрде қолдау көрсету қауіпті деп есептелді. 31 жылдың 18 қазанында Сеян Тиберийдің хаты арқылы Сенат отырысына шақырылды, формальды түрде оған трибун өкілеттіктерін беру үшін. Таң атқанда ол Сенатқа кірді; хат оқылып жатқанда, Макро Преториандық гвардияның бақылауын өз қолына алды, ал Публий Грекни Лако басқаратын күзетшілер ғимаратты қоршады.

In AD 31, despite his equestrian rank, Sejanus shared the consulship with Tiberius in absentia, and finally became betrothed to Livilla. Tiberius had not been seen in Rome since AD 26 and senators and equestrians courted Sejanus' favour as if he were Emperor. His birthday was publicly observed and statues were erected in his honour.</blockquote>

Through years of crafty intrigues and indispensable service to the emperor, Sejanus had worked himself up to become the most powerful man in the Empire. But suddenly, at the end of AD 31, he was arrested, summarily executed and his body unceremoniously cast down the Gemonian stairs. What caused his downfall is unclear: ancient historians disagree about the nature of his conspiracy, whether it was Tiberius or Sejanus who struck first and in which order subsequent events occurred. Modern historians consider it unlikely that Sejanus plotted to seize power and, if he had planned so at all, rather might have aimed at overthrowing Tiberius to serve as a regent to Tiberius Gemellus, son of Drusus, or possibly Gaius Caligula. According to Juvenal, a letter was sent from Capri with orders to execute Sejanus without a trial. Further details concerning Sejanus' fall are provided by Cassius Dio, writing nearly 200 years later in his Roman History. It appears that, when Tiberius heard to what extent Sejanus had already usurped his authority in Rome, he immediately took steps to remove him from power. However, he realised that an outright condemnation could provoke Sejanus to attempt a coup. He stepped down as consul, forcing Sejanus to do the same and conferred an honorary priesthood upon Caligula, rekindling popular support for the house of Germanicus. The ensuing confusion was successful in alienating Sejanus from many of his followers. With the intentions of the emperor no longer clear, it was now deemed a safer course of action in Rome to withdraw from overtly supporting Sejanus until the matter was clearly resolved. On October 18, AD 31, Sejanus was summoned to a Senate meeting by a letter from Tiberius, ostensibly to bestow the tribunician powers upon him. At dawn, he entered the Senate; while the letter was being read, Macro assumed control of the Praetorian Guard, and members of the vigiles, led by Publius Graecinius Laco, surrounded the building.

Өтілім және соңынан

Сол күні кешке Сенат Конкорд ғибадатханасына жиналып, Сеянды дереу өлім жазасына кесті. Ол түрмеден алынып, дарға асылды, ал денесі Гемония баспалдағына тасталды. Содан кейін халық Сеянға қатысы барларды іздеп, өлтірді. Преториандықтар да бұрынғы префектпен сөз байласыпты деген айыптамаларға ұшырағанда, тонауға көшті. Сенаттың damnatio memoriae шешімінен кейін Сеянның мүсіндері қиратылып, оның есімі барлық ресми құжаттардан, тіпті монеталардан да жойылды, мысалы, қарсы бетте бейнеленген монетадағыдай. 24 қазанда Сеянның үлкен ұлы Страбон тұтқындалып, жазаланды. Бұл айыптамалар Ливилланың құлдарының мойындауымен расталды, олар азаптау кезінде Друзусқа у бергенін мойындады. [Бұл оқиғаға сақ болу керек. Барбара Левик Сеянның өзін қорғау үшін Друзусты өлтірген болуы мүмкін дейді, өйткені Тиберий ғана преториан префектінің мансабына Друзустың араласуынан қорғай алатын. Сонымен қатар, Ливилланың өз отбасын, балаларының болашағын құртуға қатысқаны одан да аз мүмкін екенін айтады. Левик Апикатаның айыптамасын күйеуі оны тастап кеткен әйелдің кек алуы деп есептейді.] Шындықты білген Тиберий ашуланып, жақын арада тағы да көптеген кісі өлтіруге бұйрық берді. Ливилла өзін-өзі өлтірді немесе анасы Антония Кіші оны аштықтан өлтірді. Куәгерлік жазасының мұндай жағдайда қолданылмағандығына байланысты, Юнилланың алдымен зорланды деген әңгіме тарады, содан кейін мойнына арқан салынып, жазаланды.

Рим бастапқыда Сеянның құлауына қуанса да, Тиберий Сеянның жоспарларына қатысы бар немесе оның достығын іздегендерді қуғынға түсіргендіктен, қала тез арада ауыр сынақтарға ұшырады. Сенат қатары тазартылды, ең көп зиян шеккендер – Юлийлермен саяси байланысы бар отбасылар болды. Тұтқындаулар мен жазаларды Сеяннан кейін преториандық гвардияның префекті болған Невиус Суторий Макро қадағалады. Саяси тұрақсыздық Тиберийдің 37 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты, содан кейін оның орнын Калигула басты. Тиберийдің кек алуы туралы тарихи мәліметтердің көп бөлігін Суетоний мен Тацит жазған; олардың тирандық, кекшіл император бейнесін сомдауы қазіргі заманғы тарихшылар тарапынан сынға алынды. Эдвард Того Салмон былай деп жазды:

"Тиберийдің билік құрған жиырма екі жылы ішінде елу екі адам ғана мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды, олардың жартысына жуығы соттан босатылды, ал төрт кінәсіз адам императордың тираниясына емес, Сенаттың артық ынтасына құрбан болды."

Преториан әскерінің күзетшісі

Сейанның реформаларының ең маңыздысы – Кастра Преторияның құрылуы болды, ол преториандық гвардияны бүгінгі күнге дейін танымал болған күшті саяси күш ретінде орнатып, бекітті. Осыдан бастап гвардия императорлардың қарамағында болды, ал императорлар өздері преториандықтардың ықпалында қалды. Мұның нақты мысалы – 31 жылы, Тиберий өзінің күзетші әскеріне қарсы күзетшілерге сүйенуге мәжбүр болды. Сейанның префект ретінде жеткен билігі Августқа Маэценнің айтқан болжамын растады, яғни күзетшіге бір адамды басқаруға рұхсат ету қауіпті. Кассиус Дио Сейаннан кейін, Септимий Севердің басшылығымен гвардияға қолбасшылық еткен Гай Фулвий Плаутианнан басқа, ешбір префект осындай ықпалға ие бола алмағанын жазды.

Тарихнама

Велей Патеркулдан басқа, ежелгі тарихшылар Сеянды біржақты айыптады, бірақ Сеянды Тиберийдің қаншалықты пайдаланғаны немесе керісінше, Сеянның Тиберийді қаншалықты ықпалға алғаны туралы пікірлер әртүрлі. Светоний Транквилл Сеянның Тиберийдің құралы болғанын, Германник пен оның отбасының құлдырауын жеделдету үшін пайдаланылғанын және қажеттілігінен кейін тез жойылғанын мәлімдейді. Ал Тацит, 23 жылдан кейін Тиберийдің билігінің құлдырауының көп бөлігін Сеянның жемқорлық ықпалына байланыстырады, бірақ ол Тиберийге де қатал. Сеян режимінің және оның салдарынан зардап шеккен жазушылардың арасында тарихшылар Аулус Кремуций Корд пен Велей Патеркул және ақын Федр болды. Корд 25 жылы Сеян тарапынан мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотқа тартылды. Ол Марк Юний Брутты мақтағаны және Гай Кассий Лонгинды соңғы нағыз римдіктердің бірі деп атағаны үшін айыпталды, бұл Lex Maiestatis бойынша қылмыс саналды; Сенат оның жазбаларын өртеуге бұйрық берді. Оның құлдырауы туралы Кенже Сенека Кордтың қызы Марцияға жазған хатында, «Жыңғырлау туралы» атты хатында толығырақ айтады. Сенеканың сөзіне қарағанда, оның әкесі Сеянды өте наразы қылған себебі, ол оның өзінің мүсінін жасауға бұйрық берген. Велей Патеркул – Сеянның замандасы және тарихшы, оның екі томдық «Рим тарихы» Трояның құлауынан бастап 29 жылы Ливия Августаның өліміне дейінгі Рим тарихын егжей-тегжейлі баяндайды. Ол өз еңбегінде Тиберий мен Сеянды мақтады, тіпті соңғысының жоғары әскери шенде болмауына қарамастан, үкіметтегі жоғары лауазымын қорғады. Оның Сеянның досы болғандықтан өлтірілген деген болжам бар.

Әдеби түсіндірмелері

Сейанның құлдырауы Ювеналдың X Сатирасындағы биліктің бекерлігі туралы бөлімде бейнеленеді. Бұл "damnatio memoriae" үкімінен кейін оның мүсіндерінің жойылғанын көрсетеді және қоғамдық пікірдің тұрақсыздығы туралы ой қозғайды. Драматург Бен Джонсон өзінің "Сейан: оның құлдырауы" пьесасында осы өлеңнен кейбір үзінділерді алған. Пьеса бұрынғы патшалық сүйікті, Роберт Деверэ, Эссекстің 2-ші графының опасыздық үшін екі жыл бұрын жазаланған оқиғасына тікелей сілтеме ретінде қарастырылады. Сеян осы кезеңде жазылған тағы бір римдік тарихи пьесада, "Клавдий Тиберий Неронның трагедиясы" (1607) анонимді драмасында басты рөлде ойнайды. Алшақ тарихи оқиғаларды жаңаша түсіндіру арқылы қазіргі саяси мәселелерді көтеру кең таралған тәсіл болды. 17 ғасырдағы Францияда құдіретті кардинал Мазариннің құлдырауы саяси памфлетте жарияланды, ол Сеянның мансабымен салыстырылды: "L'Ambitieux ou le portraict d'Aelius Sejanus en la personne du Cardinal Mazarin" (Париж, 1642). Англияда да басқа патшалық сүйіктілер осы тұрғыда қарастырылды. Джордж Вильерс, Бэкингемнің 1-ші герцогы, анонимді римдік трагедияның нысаны болды: "Императордың сүйіктісі". 1626 жылғы парламентте герцогты Сеянмен салыстырып, ашық сынағандықтан Лондон мұнарасына қамалған сэр Джон Элиоттың тұтқындалуы анонимділіктің қажеттілігін көрсетеді. 1628 жылы Бэкингемнің қайтысынан кейін Пьер Маттьюдің тарихы "Қуатты сүйікті, Элий Сеянның өмірі" деген атпен аудармада жарық көрді. 1634 жылы тағы бір аударма, сэр Томас Хокинстің "Сеянның құлдырауы туралы саяси ойлар" жарық көрді, ал автор Джованни Баттиста Манзини оны "Della peripetia di fortuna" (Бақыттың өзгеруі) деп атаған. Кейінірек ғасырда Энтони Эшли Купер, Шафтсберидің 1-ші графы, төрт беттік саяси памфлеттің нысаны болды: "Сеян, немесе Халықтың сүйіктісі, қазіргі уақытта жалғыздықта және азапта", ол Тимоти Тори (1681) псевдонимімен қол қойылған. Сеянның тарихы графтың опасыздыққа айыптап Тауэрде тұтқындалуына сілтеме жасап, абсолюттік монархия, саясаткерлердің араласуынсыз тікелей билік үшін аргумент ретінде түсіндірілді. Сеянның есімі 18 ғасырда да саяси мақсаттарда қолданыла берді. Премьер-министр Роберт Уолполға 1735 жылы танымал сатира барысында шабуыл жасалды: "С және ел: жеті актілік пьеса, барлығы Сейанның құлдырауы деп аталатын үлкен маскамен аяқталады"; пьесаның авторлығы "маскарадшыға" жатқызылады, ал баспа нұсқасында маска пьесадан бұрын келсе де, оны соңғыда қояды. Бұл одан әрі не істеу керектігін түсінуге көмектеседі және Пунч пен дарға асушы арасындағы әңгімеден тұрады, олар "Бұл Сейан адам сияқты дүниеден кетуге, әлде ашулы иттің өліміне өлуге тиіс пе? Өйткені ол Тиберий императоры оған қамқорлық жасаған күннен бастап, қайғылы өмір сүріп келеді." Кейінірек премьер-министрге жасалған жасырын шабуыл 1769 жылы Джонсонның "Сейан" пьесасы "Фаворит" деген атпен қайта басылғанда болды. Алғы сөзбен, Сейанның мінез-құлқы мен оның әміршілігінің арасында ешқандай ұқсастық жоқ екенін мәлімдеп, лорд Бьютке арналған. Еуропаның басқа жерлерінде де оқиғаның басқа да драматикалық бейімделулері болды. Олар Жан де Магнонның рифмалық трагедиясы "Сейан" (1647) және Анри ван дер Зандедің "Элий Сеянның өлімі, принстердің сүйіктілері үшін айна" (Амстердам, 1716) пьесаларын қамтиды. Кейіннен Джонсонның трагедиясын ағылшын актері Фрэнсис Джентльмен қайтадан өңдеді. Өзінің қосымшаларымен қысқартылған және "жаңартылған" ол "Сейан, трагедия: сахнаға арналған" (1752) пьесасын шығарды, бірақ оны сахнаға қоя алмады. Кейінгі пьесаларға А. Артертонның бес актілік трагедиясы (1875) және жеке басылымда шыққан П. Дж. А. Шоуктің "Сейан: Бес актілік трагедиясы" (1923) кіреді. Тарихи эпизодтың көркемдік бейнелеуі Эдвард Матуриннің "Сейан және басқа римдік әңгімелер" (Нью-Йорк, 1839) жинағындағы алғашқы әңгіме ретінде пайда болды. Ол Роберт Грейвстің "Мен, Клавдий" (1934) романында да кездеседі. Бұл романда Антония қызы Сеянмен сөз байласып жатқанын білгеннен кейін Клавдий арқылы Тиберийге айыптау хатын жібереді. Понтий Пилат Сеянның өкілі болғандықтан және оның яһудилерге қарсы саясатына қатысқандықтан, Иса Мәсіхтің айқышқа шегеленуі туралы романда Сеянның бейнесі пайда болады. Олардың алғашқысы Майлз Джеральд Киннің "Дион және Сибилдер: Классикалық христиандық роман" (Лондон, 1866) романы болды; кейінгі мысалдарға Пауль Л. Майердің "Понтий Пилат" (Гранд-Рапидс, МИ, 1968) және Крис Сиптің "Иса Мәсіхті өлтіруге жасалған қастандық" (Торонто, 2012) кіреді. Кейбір кейінгі романдардың мақсаты...

Sejanus' fall is depicted in the section in Juvenal's Satire X on the emptiness of power. This reviews the destruction of his statues after the damnatio memoriae judgment and reflects on the fickleness of public opinion. The dramatist Ben Jonson borrowed from the poem for some passages in his Sejanus: His Fall. The play is seen as a topical reference to the fall of the former royal favourite, Robert Devereux, 2nd Earl of Essex, executed for treason two years before. Sejanus is also a leading figure in another Roman history play of about this time, the anonymous Tragedy of Claudius Tiberius Nero (1607). Making contemporary political points in this way through reinterpretation of distant historical episodes was now common. In 17th century France, the fall of the powerful Cardinal Mazarin was celebrated in a political pamphlet that also drew parallels with the career of Sejanus, L'Ambitieux ou le portraict d'Aelius Sejanus en la personne du Cardinal Mazarin (Paris, 1642). In England other royal favourites were seen in these terms too. George Villiers, 1st Duke of Buckingham, is the target of an anonymous manuscript Roman tragedy, The Emperor’s Favourite. The prudent need for anonymity is suggested by the arrest of Sir John Eliot, who was sent to the Tower of London for his outspoken criticism of the Duke in the 1626 parliament, comparing him to Sejanus. Following Buckingham's death in 1628, when it was safer to do so, a translation of a history by Pierre Matthieu was published under the title, The Powerful Favourite, the life of Aelius Sejanus. This was followed in 1634 by another translation, Sir Thomas Hawkins' Politicall Observations upon the Fall of Sejanus, which had originally been titled Della peripetia di fortuna (Of Changes of Fortune) by its author, Giovanni Battista Manzini. Later in the century Anthony Ashley Cooper, 1st Earl of Shaftesbury, was the target of the four page political pamphlet Sejanus, or The popular favourite, now in his solitude, and sufferings, signed with the pseudonym Timothy Tory (1681). The story of Sejanus, with reference to the Earl's imprisonment in the Tower on a charge of treason, is interpreted as an argument for absolute monarchy, direct rule without the intermediary of politicians. The name of Sejanus continued to be pressed into political service during the 18th century. Prime Minister Robert Walpole was attacked in 1735 in the course of a popular skit, C and country: A play of seven acts the whole concluding with the grand masque, call'd, The downfall of Sejanus; its authorship is attributed to 'a masquerader' and in the printed version the masque precedes the play, although it is performed last. This gives the clue of how to take what is to follow and consists of a conversation between Punch and the Hangman, opening with the question 'Is this same Sejanus to go out of the World like a Man, or to die the Death of a mad Dog? For he has lived like a sad One, from the first Day that the Emperor Tiberius took him into Favour.' A subtler attack on a later prime minister occurred in 1769 when Jonson's Sejanus was reissued under the title of The Favourite. This was prefaced with a tongue in cheek dedication to Lord Bute, denying that there can be any comparison between the conduct of Sejanus and that of his lordship. Elsewhere in Europe there were other dramatic adaptations of the story. They included Jean de Magnon's rhyming tragedy, Sejanus (1647) and Henri van der Zande's De dood van Elius Sejanus of Spiegel voor der vorsten gunstelingen (The death of Sejanus, a mirror for the favourites of princes, Amsterdam 1716). Later there was another recycling of Jonson's tragedy in England by the Irish actor Francis Gentleman. Abridged and ‘improved’ by some additions of his own, he published his Sejanus, a tragedy: as it was intended for the stage (1752), when he could not get it acted. Later plays include a 5 act tragedy by A. Arterton (1875) and the privately printed Sejanus: A Tragedy in Five Acts by P. J. A. Chaulk (1923)

A later fictional treatment of the historical episode appeared as the first story of Edward Maturin's Sejanus, and Other Roman Tales (New York 1839). It also figures in Robert Graves' I, Claudius (1934). In this Antonia sends the letter of accusation to Tiberius via Claudius, after discovering her daughter is plotting with Sejanus. And since Pontius Pilate was a nominee of Sejanus and implicated in his anti Jewish policies, it encouraged the inclusion of Sejanus in novels dealing with the circumstances of Jesus Christ's crucifixion. The first of these was Miles Gerald Keon's Dion and the Sibyls: A Classic Christian Novel (London, 1866); later examples include Paul L. Maier's Pontius Pilate (Grand Rapids MI 1968) and Chris Seepe's The Conspiracy to Assassinate Jesus Christ (Toronto 2012). The aim of some later novels has been to concentrate as much on local colour as on the story. This was true of William Percival Crozier's historical romance The Fates Are Laughing (1945), which was written by a classicist with an eye for detail and set during the fall of Sejanus and the reign of Caligula. It is equally true of some recent detective novels set in Roman times. David Wishart's Sejanus (London, 1998) features Marcus Corvinus, and James Mace's Empire Betrayed: The Fall of Sejanus (2013) focused on a military colleague, Aulus Nautius Cursor.

Сеян экраннан

Сеян ролін 1968 жылғы "The Caesars" телесериалында Барри Ингем, ал 1976 жылғы "I, Claudius" телесериалында, Грейвстің романдары негізінде Патрик Стюарт сомдады.