Кіріспе

1986 жылы түсірілген фильм

«Американдық империяның құлдырауы» — 1986 жылы түсірілген канадалық секс-комедиялық драмалық фильм, режиссері Дени Арканд, басты рөлдерде Реми Жирар, Пьер Курци және Дороте Берриман. Фильм Монреаль университеті тарих факультетінің зиялы достары тобының сексуалдық қарым-қатынастары туралы ұзақ әңгімелерін көрсетеді, онда олар некеден тыс қатынас, гомосексуализм, топтық секс, БДСМ және проституция сияқты мәселелерді талқылайды. Кейбір кейіпкерлер жеке құштарлықты қоғамның құлдырауымен байланыстырады. Фильм Канадада және әлемдік кинопрокатта сәтті болды және жақсы пікірлер алды. Ол Канн кинофестивалінде FIPRESCI жүлдесін, тоғыз «Genie» сыйлығын, соның ішінде «Үздік фильм» сыйлығын жеңіп алды және «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылған алғашқы канадалық фильм болды. 2003 жылы «Барбариялық шабуылдар» және 2007 жылы «Қараңғы күндер» атты екі жалғасы шықты.

Сюжет

Канада радиосына берген сұхбатында Монреаль университеті тарих профессоры Доминик Сент-Арно Дианға өзінің жаңа кітабы – «Бақыт идеясының өзгерулері» туралы айтады. Онда ол қазіргі қоғамның жеке басына құмарлығының құлдырау белгісі екенін, Квебек шеңберінде орналасқан «Америка империясының» күйреуін болжайды. Доминик пен Дианның көптеген достары, негізінен университеттегі зияткерлік тарих профессорлары, кешкі асқа дайындалып жатыр. Ерлер ас үйде жұмыс істесе, әйелдер спорт залында жаттығу жасап жатыр. Кешкі асқа уақыт жақындаған сайын ерлер мен әйелдер көбінесе жыныстық өмірлері туралы әңгімелейді, ерлердің көпшілігі неке адалдығын бұзулары туралы ашық айтады, соның ішінде Луизаға үйленген Реми де. Достар тобындағы әйелдердің көпшілігі Ремимен қарым-қатынас жасаған, ол тартымды болмаса да, Луизаның сезімін ауыртудан сақтау үшін бұл құпия сақталады. Луиза Ремимен бірге оргияға барған, бірақ Монреальде ол оған адал болады деп ойлайды. Достар гомосексуалды Клодты да қабылдайды, ол жыныстық инфекциялардан қорқып, еркектерді іздеу туралы айтады, бірақ іштей өзінің жұқтыруынан қорқады. Кешкі ас дастарқаны барысында достар Доминиктің қоғамның құлдырауы туралы теорияларын тыңдайды, ал Луиза күмәнмен қарайды. Луизаға кек қайтару үшін Доминик Ремимен және олардың досы Пьермен қарым-қатынас жасағанын айтады, бұл Луизаның эмоционалдық жағдайына әсер етеді. Таңертеңге қарай қарым-қатынастар бұрынғы қалпына келеді.

Даму

1980 жылғы Квебек референдумынан кейін режиссер Дени Аркан Квебектің мүдделері саясаттан "жеке құналықтарға" ауысқанын сезінді және келесі жобасына 800 000 доллар бюджетпен Луи Маллдың 1981 жылғы "Андремен кешкі асым" сияқты көп диалогты фильм жасауды жоспарлады. Аркан секстің көрермендердің қызығуын толық фильм бойына сақтай алатын ең мүмкін тақырып деп ойлады. Ол 1984 жылдың жазында "Құпия әңгімелер" деген жұмыс атауымен сценарийді жазды. Ол университет профессорларын таңдады, себебі олардың квебекше акценті аз, бұл фильмді француз тілді әлемге қолжетімді етеді деп есептеді. Фильмді демеушілік еткен Канада Ұлттық кино кеңесінің тілегіне қарамастан, ол жергілікті жерлерді атаудан аулақ болды. Аркан сценариймен жұмыс істеген кезде продюсер Роджер Фраппиер осы оқиғаның перспективалы екенін көріп, Рене Малоны бірлесіп өндіріске икпал етті, бұл үлкен бюджетке мүмкіндік берді. Фраппиер мен Мало 1,8 миллион доллар жинап, фильмде көбірек оқиғалар бейнеленуіне жағдай жасады. Қаржының көп бөлігі Канада және Квебек үкіметтерінен түсті. Аркан "Овид Плуфтың қылмысы" (1984) фильмінде олармен жұмыс істегеннен кейін Реми Жирард пен Ив Жакты басты рөлдерге қарастырды және басты кейіпкерге Жирардтың құрметіне Реми деп ат қойды. Бірақ олардың танымал болмауы Жирардты продюсерлерді қанағаттандыру үшін өзінің атымен аталған рөлге кастингтен өтуге мәжбүр етті.

Түсірілім

Фильм түсірілімдері 1985 жылдың тамызында Монреальде басталды, қыркүйекте Мемфремагог көліне көшіріліп, қазан айында аяқталды. Фильмдегі табиғат көріністерін түсіргені үшін режиссер Жак Ледук есімді оператор алғыс айтылады. Секс көріністерін түсіру кезінде Аркан визуалды бейнелеудің тым көп қолданылатынын сезінді, сондықтан ол сөздік мәнеріне назар аударды. Ол актерлердің ұялуы себепті осы көріністердің қиынға соққанын айтты және камераны ерекше бұрыштарға қоюға тырысты.

Шығару

Фильм 1986 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді, онда 20 минуттық тұрған аплодисменттерге ие болды, содан кейін 60 елге таратылуы кепілденді. Канадада фильмнің тұңғыш көрсетілімі Монреальде 20 маусымда болды, ал қыркүйек және қазан айларында бүкіл елде көрсетілімге шықты.

Кассалық жинақ

Фильм бірнеше ай бойы Монреаль мен Парижде көрсетіліп, Квебек провинциясындағы ең табысты фильм болды, жалғыз провинцияда 2,2 миллион доллар жинады. Квебектен тыс Канадада фильм 1 миллион доллар табыс әкелді. Францияда фильмді 1 236 322 адам тамашалады, бұл квебек фильмдері үшін рекордты көрсеткіш. Фильмнің жалпы табысы 30 миллион долларға жетті. Metacritic фильмге сыншылар пікіріне негізделген 100 балдық шкала бойынша 60 бал берді, бұл "аралас немесе орташа" бағалауды білдіреді. Роджер Эберт фильмге үш жұлдыз қойып, жыныстық диалогтарына қарамастан, "шын мәнісіндегі тақырып - зиялылық" екенін айтты және оны "Андремен кешкі ас" фильмімен салыстырды. The New York Times газетінен Винсент Канби "Ален Таннердің 2000 жылы 25 жасқа толатын Жонас" комедиясынан кейін, өзін-өзі ойын-сауықпен және сәтті түрде интеллектуалды диалог арқылы көрсете білген комедияның болмағанын жазды, сондай-ақ Реми Жирард пен Пьер Курци сияқты актерлерді "тамаша" деп бағалады. The Washington Post газетінен Рита Кемпли кейіпкерлердің көпшілігі ұнамайтынын білдіргенімен, "Американ империясының құлдырауы - жылдың ең зиялы жұмысы, Солтүстік Америкадағы түн ортасындағы ойларға толы, көңілді медитация" деп жазды. Chicago Reader газетінен Питер Кьюг "Күлкі Decline-де оңай келеді, бірақ бұл хип секс комедиясының шын мәнінде реакциялық идеяларды қолдайтынын түсінгенде, аздап өкініш сезіледі" деп жазды, себебі ол фильмнің соңында "дәстүрлі гетеросексуалдыққа" жеңіс тікелей көрсетілгенін, ал гомосексуалды кейіпкерде ЖҚТБ анықталғанын байқады. New York журналынан Дэвид Денби фильмді "мақтаншыл және жалықтыратын" деп сынады. Францияда көптеген сыншылар фильмде Квебектің табиғи ландшафтының тиімді пайдаланылғанын атап өтті. Торонто халықаралық кинофестивалі фильмді 1993 және 2004 жылдары екі рет барлық уақыттың үздік 10 канадалық фильміне қосты. 2003 жылы "Барбариялық шабуылдар" атты жалғасы шыққаннан кейін, Британдық кино институты "Американ империясының құлдырауы" фильмін "ерлер мен әйелдер арасындағы күресті ашып көрсететін тапқыр және ойландыратын туынды" деп сипаттады. 2011 жылы, фильмнің 25 жылдығын мерекелеу кезінде, Монреальдегі La Presse газетінен Изабель Хоуд фильмнің 1986 жылы гомосексуализмді қалыпты құбылыс ретінде көрсетудегі батылдығын атап өтті. 2023 жылы The Globe and Mail газетінен Барри Герц фильмді жасалған ең жақсы 23 канадалық комедиялық фильмнің бірі деп атады.