Кіріспе

1877 жылғы АҚШ комиссиясы

Сайлау комиссиясы, кейде Хейс-Тильден немесе Тильден-Хейс сайлау комиссиясы деп аталады, 1876 жылғы даулы АҚШ президенттік сайлауын шешу үшін 1877 жылдың 29 қаңтарында АҚШ Конгресі құрған уақытша орган болды. Демократ Сэмюэл Дж. Тильден және республикашыл Рутерфорд Б. Хейс сайлаудағы басты талапкерлер еді. Тильден 184 дауысқа ие болды, жеңіске жету үшін қажетті 185 дауыстан бір кем, ал Хейс 165 дауыс жинады, төрт штаттан (Флорида, Луизиана, Орегон және Оңтүстік Каролина) 20 дауыс шешілген жоқ. Тильден мен Хейстің сайлаушылары осы штаттардан дауыс берді және әрқайсысы жеңіске жеткенін мәлімдеді. Бұрын-соңды болмаған конституциялық дағдарысқа және үлкен қоғамдық қысымға тап болған демократтар бақылауындағы Өкілдер палатасы мен республикашылдар бақылауындағы Сенат сайлауды реттеу үшін екі партиялық сайлау комиссиясын құруға келісті. Комиссияның құрамына он бес мүше кірді: Палата мен Сенаттан бес мүшеден, сондай-ақ Жоғарғы Соттан бес судья. Сегіз мүше республикашыл, жеті мүше демократ болды. Комиссия ақырында партиялық бағытта дауыс беріп, барлық жиырма даулы дауысты Хейске берді, осылайша оның сайлаудағы жеңісін 185–184 есебімен қамтамасыз етті. Конгресс 1877 жылдың 2 наурызында өткен бірлескен мәжілісте бұл шешімді бекітіп, Хейсті бір дауыспен жеңімпаз деп жариялады.

1876 жылғы сайлау

Президент сайлауы 1876 жылдың 7 қарашасында өтті. Тилден өз туған штаты Нью-Йорк пен Оңтүстіктің көп бөлігіндегі сайлаушыларды жеңіп алды, ал Хейздің күші Жаңа Англияда, Орта Батыста және Батыста болды. Тилден халықтың басымен шамамен ширек миллионнан астам дауыспен жеңіске жетті, бірақ сайлау коллегиясында нақты көпшілігі болмады. Ол 184 дауысқа ие болды, ал Хейз – 165 дауысқа. Екі үміткер де қалған жиырма дауысты (Флоридадан төрт, Луизианадан сегіз, Оңтүстік Каролинадан жеті және Орегоннан бір) өзіне жатқызды. 185 дауыс көпшілікті құрағандықтан, Тилденге даулы дауыстардың біреуі ғана қажет болды, ал Хейзге барлығы жиырмасы да керек еді. Флорида, Луизиана және Оңтүстік Каролина штатарын қоса алғанда, бірнеше штаттың сайлау қорытындылары сайлау алаяқтығы туралы айыптауларға тап болды. Екі тарап та сайлау жәшіктері толтырылған, бюллетеньдер өзгертілген және сайлаушылар қорқытылған деп мәлімдеді.

Флорида, Луизиана және Оңтүстік Каролина

Алғашқы нәтижелер Тильден сайлауда жеңіске жеткенін көрсетті, ал сайлау түнінде Республикалық партия төрағасы Захария Чандлер Хейздің жеңіске жеткеніне сенді. Бірақ Чандлер ертесі күні таңертең Уильям Э. Чандлер мен Джон С. Ридке, "Нью-Йорк Таймс" газетінің бас редакторына ("Нәтижелер әлі де белгісіз" деген тақырыпты жариялаған), Флорида, Луизиана және Оңтүстік Каролинадағы республикалық шенеуніктерге Хейз үшін штаттарын сақтап тұруға рұқсат берді. Әр штаттың республикалықтары сайлаудың халық дауыстарын растаумен шұғылданатын партиялық сайлау комиссияларын бақылады. Чандлердің бұйрығына жауап ретінде Демократиялық партия төрағасы Абрам С. Хьюитт көрнекті демократтардан комитеттер құрып, Оңтүстікке жол тауып, дауыс санауын қадағалауға ұйымдастырды. Президент Грант өз кезегінде демократиялық бақылаушылармен бірге республикалық делегацияларды жіберді. Үш даулы Оңтүстік штатының әрқайсысында осыған ұқсас үлгі орын алды: сайлау комиссиясы алаяқтық немесе сайлаушыларды қорқыту себептерімен көптеген бюллетеньдерді жарамсыз деп таныды, бұл Хейзге және губернаторлыққа республикалық кандидатқа көпшілік дауыс берді. Демократиялық оппозициядағы үкімет жеңіске жеткенін мәлімдеді және штаттың сайлау дауыстарын басқару және растаудың заңды құқығына ие болды. Республикалық талапкер Хейз үшін сайлау коллегиясы тізімін, ал демократиялық талапкер Тильден үшін сайлау коллегиясы тізімін растады. Флоридада алғашқы санақ Хейздің 43 дауыспен алда екенін көрсетті, бірақ түзетулер енгізілгеннен кейін Тильден 94 дауыспен көшбасшы болды. Кейін сайлау комиссиясы көптеген бюллетеньдерді қабылдамады, сайлауды Хейзге мыңға жуық дауыспен тапсырды. Комиссия қазіргі республикалық губернатор Марселлус Стернстің губернаторлық сайлауда жеңіске жеткенін де жариялады; алайда Флорида Жоғарғы соты олардың шешімін жоққа шығарды, орнына демократ Джордж Франклин Дрюге жеңіс сыйлады, ол Тильден Флориданы жеңіп алғанын мәлімдеді. Луизианада алғашқы ресми емес санақтар Тильденнің штатты 6000-нан астам дауыспен жеңгенін көрсетті, бірақ республикалық бақылаудағы сайлау комиссиясы алаяқтық пен сайлаушыларды қорқыту себептерімен 15000-нан астам дауысты (Тильден үшін 13000 және Хейс үшін 2000) қабылдамады. Нәтижесінде Хейс Луизиананың сегіз сайлау дауысын жеңіп алды, ал республикалық кандидат Стивен Б. Пэккард Луизиана губернаторының бір уақыттағы сайлауында дауыс санауын жетекші деп есептелді. Жауап ретінде Демократиялық партия Фрэнсис Т. Николз басшылығымен балама штат үкіметін құрды, ал бұл балама әкімшілік Тильденнің жеңгенін растады. Луизиана сайлау комиссиясы Джеймс Мэдисон Уэллс, Томас С. Андерсон, Гарден Касанав және Луис М. Кеннерден тұрды. Оңтүстік Каролинада да осындай жағдай орын алды, онда алғашқы нәтижелер Хейздің президент сайлауында жеңіске жеткенін, ал демократиялық кандидат Уэйд Хэмптон III губернаторлық сайыста жеңіске жеткенін көрсетті. Луизианадағыдай, республикалық бақылаудағы сайлау комиссиясы бірнеше мың дауысты қабылдамады, бұл республикалық губернатор Даниэль Генри Чемберленнің және заң шығарушы органның сайлануын қамтамасыз етті. Демократиялық партия Хэмптон басшылығымен балама штат үкіметін құрды және бұл орган президент сайлауында Тильденді жеңімпаз деп жариялады. Алайда, оның қабылдануын қамтамасыз ету үшін демократтарға жеткілікті республикашылар қосылды. 1877 жылдың 25 қаңтарында Сенат заң жобасын 47–17 дауыспен мақұлдады; келесі күні палата да солай етті, 191–86 дауыспен. Сайлау комиссиясы туралы заңға президент Улисс С. Грант 1877 жылдың 29 қаңтарында қол қойды.

Комиссияның құрамы

Бастапқыда комиссия жеті демократтан және жеті республикашылдан тұратын болса, ал тәуелсіз (Сот Дэвид Дэвис) комиссияның он бесінші мүшесі ретінде тағайындалған еді. Бір тарихшының айтуынша, "мүмкін, тіпті Дэвис өзі де, ол қай президенттік үміткерді қолдайтынын білмеген". Сайлау комиссиясы туралы заң Конгресс арқылы қабылдалып жатқан кезде, Иллинойс штатының заң шығарушы органы Дэвисті Сенатқа сайлады. Иллинойс штатының заң шығарушы органындағы демократтар Дэвис Тильденді қолдайды деп ойлады, бірақ бұл қате есептеу болды: Дэвис дереу комиссиядан бас тартып, Сенатқа өту үшін сот төрешілігінен кетті. Комиссия 1877 жылдың 1 ақпанында жарысқа қатысты аргументтерді тыңдауды бастады. Тильденнің адвокаттары комиссия штаттық сайлау комиссияларының әрекеттерін тергеп, қажет болған жағдайда оларды кері қайтаруы керек деп мәлімдеді. Керісінше, Хейздің кеңесшілері комиссия штат губернаторы растаған ресми нәтижелерді олардың жарамдылығын тексермей қабылдауы керек деп ұсынды. Әйтпесе, мемлекеттердің егемендігі бұзылар еді. Комиссия партиялық бағытта 8–7 дауыспен республикашылдардың ұстанымын қолдады. Содан кейін, бірқатар партиялық дауыс берулер нәтижесінде комиссия даулы жиырма сайлау дауысын Хейзге берді. Сайлау комиссиясы туралы заңға сәйкес, комиссияның шешімі Конгрестің екі палатасы оны жоққа шығармаса, соңғы болып есептеледі. Демократтар бақылауындағы Өкілдер палатасы комиссияның шешімдерін қабылдамау үшін бірнеше рет дауыс бергенімен, республикашылдар бақылауындағы Сенат оларды қолдады. Осылайша Хейздің жеңісі қамтамасыз етілді. Комиссияның шешімдерін өзгерте алмаған демократтар оларға кедергі келтіруге тырысты. Демократиялық Ұлттық Комитет төрағасы, конгрессмен Абрам Хьюит, Хейз штатты жеңіп алғанына қарамастан, Вермонт штатының сайлау дауыстарына негіссіз қарсылық білдірді. Екі палата да бұл наразылықты жеке қарастырды. Сенат қарсылықты тез жоққа шығарды, бірақ демократтар Өкілдер палатасында кешіктіру тактикасын қолданды. 1877 жылдың 1 наурызында басталған қызу отырыста палата бұл қарсылықты он екі сағат бойы талқылап, одан кейін жоққа шығарды. Бірден тағы бір негіссіз қарсылық көтерілді, бұл жолы Висконсин штатының сайлау дауыстарына қатысты. Сенат тағы да қарсылықты жоққа шығарды, ал палатада кешіктіру тактикасы жалғасты. Алайда, Өкілдер палатасының спикері, демократ Сэмюэл Рэндалл, уақытты созуға бағытталған ұсыныстарды қабылдаудан бас тартты. Ақырында, кешіктіру тактикасын қолданушылар бас тартып, 2 наурыздың таңғы сағаттарында палата қарсылықты қабылдамады. Палата мен Сенат сайлау дауыстарын санауды аяқтау үшін қайта жиналды. 2 наурыздың таңғы сағат 4:10-да сенатор Ферри Хейз бен Уильям А. Уилер президенттікке және вице-президенттікке сайланғанын, сайлау дауыстарының нәтижесі 185–184 болғанын жариялады.

Салдары

Тильденнің көптеген жақтастары оның жеңістен аяқ астынан айырылғанын сенді, ал Хейзді әртүрліше "Рутерфрауд", "Оның алдамашылығы" және "Оның қатысы жоқ президенті" деп атады. 3 наурызда Өкілдер палатасы Тилденнің "Америка Құрама Штаттарының заңды түрде сайланған президенті" екенін білдіретін қаулы қабылдады. Дегенмен, 5 наурызда Хейз президенттік қызметке бейбіт түрде кірісті. 1876 жылғы оқиғаның қайталануын болдырмау үшін 49-шы Конгресс 1887 жылы Сайлау санағы туралы заңды қабылдады. Аталған заңға сәйкес, қазіргі заң кодексінде бекітілгендей, штаттың сайлау дауларын шешуі көп жағдайда түпкілікті болып табылады: Сенат төрағасы екі палатаның куәгерлігімен сайлау туралы куәліктерді ашып, оларды әр палатадан екі-екіден тағайындалған санаушыларға тапсырады, олар оларды дауыстап оқып, дауыстарды тіркеуге міндетті. Егер штат Конгреске бірнеше нәтиже жіберсе, онда штат басшысы растаған нәтиже есептеледі, егер Конгрестің екі палатасы басқаша шешім қабылдамаса.

Қайта құрудың соңы

Сайлау комиссиясының және 1877 жылғы Компромистің маңызды салдары – федералды әскерлерді алып тастау арқылы Оңтүстіктің "жергілікті басқаруға" қайта оралуы болды, бұл Реконструкция дәуірін тиімді түрде аяқтады. Соғыстан кейінгі теңдікті қамтамасыз етудегі федералды үкіметтің күшін тоқтатумен, Оңтүстік штаттарының заң шығарушы органдарын Демократиялық партияның оңтүстік бөлігі тез арада басып алды, көбінесе бұл алаяқтық және/немесе зорлық-зомбылықпен жүзеге асырылды. Бұл жаңа "Құтқарушы" үкіметтер Jim Crow заңдарын қабылдады, нәсілдік кемсіту жүйесін орнатып, Реконструкцияның табыстарын жойды және 1965 жылға дейін Оңтүстіктегі афроамерикандықтарды сайлау құқығынан айырды.