Кіріспе

АҚШ-тың президенттік сайлауы 1820 жылғы АҚШ-тың президенттік сайлауы – төрт жылда бір рет өткізілетін тоғызыншы президенттік сайлау. Ол 1918 жылдың 1 қарашасынан 1820 жылдың 6 желтоқсанына дейін өтті. «Жақсы сезімдер дәуірінің» шыңында өткен бұл сайлауда, қазіргі демократ-республикалық президент Джеймс Монро басты қарсыласы болмағандықтан қайта сайланды. Бұл президенттікке үміткердің тиімді түрде қарсылықсыз жарысқан үшінші және соңғы АҚШ президенттік сайлауы болды. 2024 жылға дейін бұл Демократиялық-Республикалық партия жеке партияларға бөлінгенге дейін демократ та, республикашыл да емес президенттің қайта сайланған соңғы президенттік сайлауы. Монро мен вице-президент Дэниел Д. Томпкинс екінші мерзімге үміткерлік білдіргенде, басқа демократ-республикалықтардан қарсылық көрмеді. Федералист партиясы 1796 жылдан бері әр сайлауда президенттікке үміткер ұсынған, бірақ партияның бұрыннан төмендеп келген беделі 1812 жылғы соғыстан кейін одан да нашарлаған. Вице-президенттік лауазымға үміткерді ұсынса да, федералистер президенттікке үміткерді ұсына алмады, нәтижесінде Монро ұйымдасқан оппозициясыз қалды. Монро барлық штаттарда жеңіске жетіп, сайлаушылардың барлық дауысын, бір дауысқа жуық алды. Сыртқы істер министрі Джон Куинси Адамс сайлаушылардың жалғыз дауысын алды, ол адал емес сайлаушы Уильям Плумерден келді. Вице-президенттікке тоғыз түрлі федералист дауыс алды, бірақ Томпкинс үлкен артықшылықпен қайта сайланды. Он екінші түзетуден кейін өткен ешбір президенттік үміткер Монроның сайлау дауысының үлесіне жете алмады. Монро мен Джордж Вашингтон президенттікке басты оппозициясыз қатысқан жалғыз үміткерлер болып қала береді. Монроның жеңісі – президенттік сайлауда Вирджиниялықтардың қатарынан алған алтыншы жеңісінің соңғысы болды (Джефферсон екі рет, Мэдисон екі рет және Монро екі рет). Бұл 1916 жылы Вудро Вильсон мен Томас Р. Маршаллдың қайта сайланғанға дейін биліктегі үміткердің қайта сайланған соңғы сайлауы болды.

Өмірбаян

Бір партиялық саясаттың жалғасуына қарамастан (бұл жағдайда «Жақсы сезімдер дәуірі» деп аталады), 1820 жылғы сайлау кезінде маңызды мәселелер туындады. 1819 жылғы үрейден кейін ел кең ауқымды депрессияны бастан өткерді және құлдықты аумақтарға тарату туралы ауқымды дау басты орынға шықты. Дегенмен, Джеймс Монроға қарсы оппозициялық партия немесе үміткер болған жоқ, бірақ ол барлық сайлаушы дауысын алған жоқ (төменде қараңыз). Массачусетс штаты 1816 жылы 22 сайлаушы дауысына ие болды, бірақ 1820 жылы Миссури келісіміне байланысты 15 дауыс ғана берді, бұл Миссури штатының құл мемлекет ретінде қабылдануын теңестіру үшін Массачусетстің көп жылдар бойы бөлігі болған Мэн аймағын еркін штат етті. Сонымен қатар, Пенсильвания, Теннеси және Миссисипи штаттары да сайлаушылар жиналысынан бұрын қайтыс болғандықтан, оларға тиесілі сайлаушы дауысынан бір дауыс аз берді. Осының салдарынан Миссисипи штаттық сайлауда бар болғаны екі дауыс берді, ал әр штатқа кемінде үш дауыс берілуге құқық бар. Бұл штаттың немесе округтің кемінде үш сайлаушы дауысын берген үш реттен бірі, қалғандары – 1864 жылғы Невада және 2000 жылғы Колумбия округі. Бірінші жағдайда сайлаушы қарға қамалып, оны алмастыруға заң болған жоқ (Невада сол жылы ғана штат болды). Екінші жағдайда, адал емес сайлаушы дауыс беруден бас тартты. Алабама, Иллинойс, Мэн, Миссисипи және Миссури штаттары 1820 жылы алғашқы президенттік сайлауға қатысты, Миссури штаттық мәртебесі әлі ресми түрде бекітілмегендіктен (төменде қараңыз) даулы болды. Арканзас штаты 1836 жылы Одаққа қабылданғаннан кейін 1836 жылға дейін жаңа штаттар американдық президенттік сайлауға қатыспады (негізгі дауыс беруден кейін, бірақ Конгресте сайлау дауысын санаудан бұрын).

Науқан

Шын мәнінде, науқан болған жоқ, себебі Монро мен Томпкинске күшті қарсылық танытқан ешкім болған жоқ.

Даулар

1820 жылдың 9 наурызында Конгресс Миссури штатына конституция мен мемлекеттік үкімет құру үшін конвенция өткізуді тапсыратын заң қабылдады. Бұл заңда «аталған штат құрылғаннан кейін, түпкі штаттармен тең жағдайда, барлық жағынан Одаққа қабылданады» делінген. Алайда, Конгресс 1820 жылдың қараша айында қайта жиналғанда, Миссуриді қабылдау мәселесі дау тудырды. Жақтаушылар Миссури заңның талаптарын орындады және осылайша штат екенін мәлімдеді; қарсыластары Миссури Конституциясының кейбір қағидалары АҚШ Конституциясын бұзады деп санайтын. Конгресс сайлаудан түскен сайлаушы дауыстарын санауға жиналған кезде бұл дау екі айдан астам уақытқа созылды. Санау қиын жағдай тудырды: Конгресс Миссуридің дауыстарын санаса, ол Миссуридің штат ретінде танылғанын білдіреді; ал Конгресс Миссуридің дауысын санамаса, ол Миссури штат емес деп танылғанын білдіреді. Монроның үлкен артықшылықпен жеңіске жеткенін және Миссуридің дауысы соңғы нәтижеге әсер етпейтінін алдын ала білген Сенат 1821 жылдың 13 ақпанында резолюция қабылдады. Егер наразылық білдірілсе, Миссуринің дауысы президентті кім болады деген шешімді өзгертетін болса ғана мәселе қарастырылатыны айтылды. Орнына, Сенат Төрағасы соңғы санды екі рет жариялайды, бірде Миссуриді қосып, бірде оны алып тастайды. Келесі күні бұл резолюция Палатаның толық отырысында ұсынылды. Белсенді пікір-таластан кейін ол қабылданды. Дегенмен, 1821 жылдың 14 ақпанында сайлау дауыстарын санау кезінде Нью-Гэмпширден келген Артур Ливермор атты өкіл Миссуридің дауыстарына қарсылық білдірді. Ол Миссури әлі ресми түрде штат болмағандықтан, сайлауға дауыс беруге құқығы жоқ деп мәлімдеді. Вирджиниядан келген Джон Флойд атты өкіл дереу Миссуридің дауыстарын санау керек екенін айтты. Дүрбелең туды, және тәртіп тек резолюцияға сәйкес дауыс санау арқылы қалпына келтірілді, содан кейін күн тәртібін жабылды.