Кіріспе

АҚШ-тың төртжылдық президенттік сайлауы

1788–89 жылдарғы АҚШ президенттік сайлауы – төрт жылда бір рет өткізілетін алғашқы президенттік сайлау. Ол 1788 жылдың 15 желтоқсанынан 1789 жылдың 7 қаңтарына дейін сол жылы ратификацияланған жаңа Конституция негізінде өтті. Джордж Вашингтон екі мерзімге президенттік лауазымға бірауыздан сайланды, ал Джон Адамс – алғашқы вице-президент болды. Бұл екі күнтізбелік жылға созылған, дауыс берудің талас тудырмаған жалғыз АҚШ президенттік сайлауы және Америка тарихындағы алғашқы ұлттық президенттік сайлау. 1781 жылы ратификацияланған Конфедерация мақалаларына сәйкес, АҚШ-та мемлекет басшысы болған жоқ. Үкіметтің атқарушылық функциясы парламенттік жүйедегі елдерге ұқсас, заң шығарушы органның құзырында қалды. Федералды билік, қатаң шектелген, Конфедерация Конгресіне берілді, оның «Конгресс отырысындағы АҚШ Президенті» қазіргі заманғы Министрлер кабинетіне ұқсас функцияларды орындауға бағытталған Штаттар комитетінің төрағасы да болды. Конституция Президент пен Вице-президент лауазымдарын құрып, оларды Конгрестен толық ажыратты. Конституцияда әр штаттың конгресс өкілдігіне негізделген Сайлаушылар алқасы құрылды, онда әр сайлаушы екі кандидатқа екі дауыс беретін болды, бұл процедура 1804 жылы он екінші түзетуді ратификациялау арқылы өзгертілді. Штаттар президенттік сайлаушыларды таңдаудың әртүрлі әдістерін қолданды. Бес штаттың заң шығарушы органы сайлаушыларды таңдады. Қалған алты штат сайлаушыларды халықтың дауысымен таңдады, бірақ тек екі штатта ғана таңдау тікелей штаттық дауыс беруге байланысты болды. Америка революциялық соғысы кезінде өте танымал болған Вашингтон Континенттік армияның бұрынғы қолбасшысы ретінде ерекше көзге түсті. Ол зейнетке шығудан бас тарғаннан кейін, бір ауыздан сайланды; Вашингтон серіктес таңдамады, себебі бұл идея әлі қалыптаспаған еді. Формалды саяси партиялар болмаған, бірақ федералистер мен антифедералистер арасында бейресми ұйымдастырылған тұрақты пікірлердің қақтығысы байқалды. Осылайша, вице-президенттікке үміткерлердің күресі ашық болды. Томас Джефферсон Массачусетс губернаторы Джон Хэнкок немесе Ұлыбританиядағы бұрынғы өкіл Джон Адамс сияқты Солтүстік штатының жетекшісі вице-президент болып сайланатынын болжады, ол Массачусетсті Конгресте өкілдік еткен. Антифедералистердің лидерлері, қатыспаған Патрик Генри және Конституцияны ратификациялауға қарсы болған Джордж Клинтон да ықтимал үміткерлер ретінде қарастырылды. Барлық 69 сайлаушы Вашингтонға бір дауыс беріп, оның сайлануын бірауыздан қамтамасыз етті. Адамс 34 сайлаушы дауысын алып, вице-президенттік лауазымға ие болды. Қалған 35 сайлаушы дауысы 10 үміткерге бөлінді, оның ішінде Джон Джей 9 сайлаушы дауысымен үшінші орынға шықты. Үш штат сайлауға қатысуға құқықсыз болды: Нью-Йорк заң шығарушы органы уақтылы сайлаушыларды таңдамады, ал Солтүстік Каролина мен Род-Айленд Конституцияны ратификацияламаған еді. Вашингтон 1789 жылдың 30 сәуірінде Нью-Йорк қаласында, Бірінші Конгресс шақырылғаннан кейін 57 күн өткен соң, ресми түрде қызметке кірді.

Кандидаттар

Ұйымдастырылған саяси партиялар әлі құрылмағанмен, саяси пікірлер Конституцияны ратификациялауды ынтамен және қатты қолдағандар – федералистер немесе космополиттер, және ратификацияны тезірек қабылдамаған, күмәнданып, не шартты түрде қолдаған, тіпті қарсы шыққан антифедералистер немесе локалистер арасында бөлінді. Екі топ та Вашингтонды президенттікке қолдады. Қоғамдық пікірді өзгертуге болатын штаттар мен жергілікті аймақтарда шектеулі, қарапайым саяси науқандар жүргізілді. Мысалы, бүкіл штат бойынша дауыс беру жүргізілетін Мэриленд штатында, ресми емес партиялар жергілікті деңгейде жарнамамен үгіт жүргізді.

Жалпы сайлау

Жоспарлау кезінде үміткерлерді ұсыну рәсімі болмағандықтан, Конституцияны қабылдағандар Вашингтонның қарсылығы жоқ сайланатынын болжады. Мысалы, Александр Гамильтон Вашингтонға жазған хатында, оны Маунт-Вернондағы шаруашылығында зейнетке шығудан бас тартып, алғашқы президент болуға көндіруге тырысып, ұлттық пікірді білдірді. Ол: «Сіздің ел ішінде де, шетелде де жарқырап тұрған беделіңіз, егер сіз мемлекет басшысы болсаңыз немесе болмасаңыз, үкімет жұмысын бастағандағы құрметтің айырмашылығын зор ете түседі» деп жазды. Тағы бір белгісіздік – вице-президенттікке үміткерді таңдау, себебі президенттің ізбасары болудан және Сенат отырысын жүргізуден басқа қандай да бір нақты міндеттемелер болмады. Конституцияда бұл лауазым президенттік сайлауда екінші орын алған адамға беріледі делінген. Вашингтон Вирджиния штатынан болғандықтан, сол кездегі ең ірі штат, көптеген адамдар сайлаушылардың солтүстік штаттың бірінен вице-президентті таңдайды деп ойлады. 1788 жылдың тамызында Франциядағы АҚШ елшісі Томас Джефферсон Джон Адамс пен Джон Хэнкокты өзінің басты үміткерлері деп жазды. Джефферсон Джон Джей, Джон Ратледж және Вирджиниялық Джеймс Мэдисонды да басқа мүмкін үміткерлер ретінде ұсынды. Адамс 34 сайлаушы дауысын алды, көпшілік дауысқа бір дауыс жетпеді. Конституция Он екінші түзетуді қабылдауға дейін сайлаушылар алқасында абсолютті көпшілік дауыс талап етілмегендіктен, вице-президенттікке екінші орын алған Адамс осы лауазымға сайланды. Конгресс сайлау рәсімін 1788 жылдың 13 қыркүйегінде жариялады, барлық сайлаушылар қаңтар айының бірінші сәрсенбісінде (1789 жылдың 7 қаңтары) таңдалуы керек екенін және сайлаушылар ақпан айының бірінші сәрсенбісінде (4 ақпан) президент пен вице-президентке дауыс беру үшін жиналуы керек екенін белгіледі. Алайда, штаттар осы рәсімді және жаңа Конституцияның тиісті бөлімдерін әртүрлі түсіндірді. Нью-Гэмпшир мен Массачусетс штаттары 15 және 18 желтоқсанда президенттік сайлаушыларын сайлаумен қатар, конгресс өкілдерін сайлау үшін халықтық дауыс беруді өткізді. Осы екі штатта заң шығарушы органдар сайлаушыларды 7 қаңтарда белгіленген күні дауыс беру нәтижесіне сүйене отырып таңдады. Делавэр, Мэриленд, Пенсильвания және Вирджиния штаттарында сайлаушылар 7 қаңтарда халықтық дауыс беру арқылы тікелей сайланды. Коннектикут, Джорджия және Оңтүстік Каролина штаттарында сайлаушыларды 7 қаңтарда заң шығарушы орган ғана тағайындады, ал Нью-Джерсиде губернатор мен кеңес оларды сол күні таңдады. Нью-Йорктегі заң шығарушы орган 7 қаңтарға дейін сайлаушыларды таңдау әдісі туралы келісе алмады, сондықтан штат сайлаушыларды тағайындай алмады. Сайлауға қатысқандардың саны ересек тұрғындардың бір процентінен аспады. Барлық штаттарда халықтық дауыс берудің қарапайым формасы рұқсат етілсе де, тек алты штат президенттік сайлаушылар үшін халықтық дауыс берудің кез келген түрін рұқсат етті. Көптеген штаттарда тек ақ нәсілді ер адамдар ғана, ал көптеген штаттарда тек мүлігі барлар ғана дауыс бере алатын болды. Төрт солтүстік штатында бос қара нәсілді ерлер дауыс бере алатын болды, ал әйелдер Нью-Джерсиде 1804 жылға дейін дауыс бере алатын болды. Кейбір штаттарда дауыс беру үшін діни талаптар қойылды. Мысалы, Массачусетс пен Коннектикут штаттарында салықтар есебінен қауымдық шіркеулер құрылды. Коммуникация мен инфрақұрылымның нашарлығы және шаруашылық еңбегінің қажеттілігі сайлауға кедергі келтірді. Сайлаудан кейін екі ай өткен соң дауыстар саналып, Вашингтон президенттікке сайланғаны туралы хабарланды. Вашингтон Вирджиниядан Нью-Йоркке қазыналық тойға сегіз күн жол жүрді. Конгресс жиырма сегіз күнге жиналды. Сайлаушылар таңдалған кезде саясат араласты, процесс әртүрлі әрекеттер мен құлақтандырылмаған жағдайларға толы болды. Мысалы, Гамильтон Адамстың сайлау дауысында Вашингтонмен тең түспеуіне көз жеткізді. Сондай-ақ федералистер антифедералистер Ричард Генри Ли немесе Патрик Генриді президенттікке, ал Джордж Клинтонды вице-президенттікке сайлауға ниетті деген қауесет таратуға тырысты. Алайда Клинтон тек үш сайлаушы дауысын алды.

Халықтық дауыс беру

Халықтық дауыс саны Пайыздық көрсеткіші Федералист сайлаушылар 39,624 90,5% Антифедералист сайлаушылар 4,158 9,5% Барлығы 43,782 100,0%
Дереккөзі: Майкл Дж. Дубиннің «АҚШ президенттік сайлауы, 1788-1860: Ресми нәтижелер» кітабы.

Сайлаушы дауыстарын беруге құқылы 11 штаттың арасында тек алтауы ғана сайлаушыларды халықтың қатысуымен, түрлі жолдармен таңдады. Халықтың 1,8%-дан азы ғана дауыс берді: 1790 жылғы халық санағында осы сайлау дауысын берген штаттарда 3,0 миллион адам, оның ішінде 2,4 миллион еркін адам және 600 000 құл тіркелді. Халықтық дауыспен сайлаушыларды таңдаған штаттарда сайлау құқығына ие болу үшін мүлік талаптары бойынша түрлі шектеулер болды.

Халықтық дауыс беру

Ең көп дауыс жинаған партиялардың сайлаушыларының жалпы халық дауысы. Вирджиния штатының дауыс қорытындылары толық емес. Федералист сайлаушылар Антифедералист сайлаушылар Айырмашылық Таңдалмаған Сілтеме Штат Сайлаушылар саны # % Сайлаушылар саны # % Сайлаушылар саны # % Коннектикут 7 Халық дауысы жоқ 7 Халық дауысы жоқ Делавэр 3 522 100.00 3 Дауыс бюллетендері жоқ 522 100.00 Джорджия 5 Халық дауысы жоқ 5 Халық дауысы жоқ Мэриленд 6 (8) 11,342 71.65 6 4,487 28.35 6,855 43.3 2 Массачусетс 10 3,748 96.60 10 132 3.40 3,616 93.20 Нью-Гэмпшир 5 1,759 100.00 5 Дауыс бюллетендері жоқ 1,759 100.00 Нью-Джерси 6 Халық дауысы жоқ 6 Халық дауысы жоқ Нью-Йорк 0 (8) Заң шығарушы орган уақытында сайлаушыларды таңдамады Солтүстік Каролина 0 (7) Конституцияны әлі ратификацияламаған Пенсильвания 10 6,711 90.90 10 672 9.10 6,039 81.80 Род-Айленд 0 (3) Конституцияны әлі ратификацияламаған Оңтүстік Каролина 7 Халық дауысы жоқ 7 Халық дауысы жоқ Вирджиния 10 (12) 668 100.00 10 Дауыс бюллетендері жоқ 668 100.00 2 БАРИЖЕ: 69 (91) 24,750 82.39 69 5,291 17.61 0 19,459 64.78 4 ЖЕҢІП АЛУҒА: 35 (46)

Нью-Йорк сайлаушыларды тағайындамаған

Федералды конституция ратификацияланғаннан кейін Нью-Йорк штатының екіпалаталы заң шығарушы органының бақылауы бөлінді, және заң шығарушылар алдағы президенттік сайысқа сайлаушыларды тағайындау туралы келісімге келе алмады. Үлкен жер иелері отбасылары мен қаланың коммерциялық мүдделері қолдаған федералистер Сенаттағы ең ірі фракция болды, бұл екі палатаның кішісі, оған штаттың еркін ақ нәсілді ер адамдарының шамамен төрттен бірі дауыс беруге құқылы болды; бірақ Өкілдер палатасында, оның үлкен құрамы мен сайлаушылар санымен, орта таптың мүдделерін білдіретін антифедералистер көпшілікті құрады. АҚШ Конституциясын ратификациялау үшін болған күрес заң шығарушылардың естелігінде әлі де жаңа болды, және антифедералистер конституцияны түзетулерсіз қабылдауға мәжбүр болған жағдайға наразылық білдірді. Сайлаушыларды таңдау ережелерін қадағалайтын заң жобалары әр палатада ұсынылып, екінші палата тарапынан қабылданбады, нәтижесінде дау туды. 1789 жылдың 7 қаңтарында, штаттар сайлаушыларды таңдауының соңғы күні болғандықтан, бұл тұйыққа ұшырады, және Нью-Йорк конституция бойынша оған бекітілген сегіз сайлаушыны тағайындаудан бас тартты.

Сайлаушылар алқасын таңдау

Конституцияның ІІ бабының 1-тармағында штат заң шығарушы органдарының өз сайлаушыларын қалай сайлайтынын анықтауы көзделген. Штат заң шығарушы органдары әртүрлі әдістер қолданды:

Нью-Йорк заң шығарушы органы сайлаушыларды уақтылы сайлаған жоқ. Бір сайлау округі сайлаушыны сайлаудан қалды.