Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Темір корпусты желкенді кемелер желкенді кемелердің дамуының соңғы сатысын білдірді. Олар 19 және 20 ғасырдың басында ұзақ қашықтықтарға көлемді жүк тасу үшін салынған. Бұл сауда кемелерінің арасындағы ең ірілері болды, үштен бес мачтаға дейін және тікбұрыш жайлауларымен, сондай-ақ басқа да жайлау схемаларымен жабдықталған. Олар құрлықтар арасында ағаш, гуано, астық немесе кен тасыды. Кейінірек жасалғандары болаттан жасалған корпусқа ие болды. Оларды кейде "желқұмарлар" немесе "биік кемелер" деп те атайды. Бірнеше кеме қазірге дейін сақталып қалған, олар мектеп кемелері, мұражай кемелері, мейрамхана кемелері және круиздік кемелер ретінде пайдаланылуда.
Iron hulled sailing ships represented the final evolution of sailing ships at the end of the age of sail. They were built to carry bulk cargo for long distances in the nineteenth and early twentieth centuries. They were the largest of merchant sailing ships, with three to five masts and square sails, as well as other sail plans. They carried lumber, guano, grain or ore between continents. Later examples had steel hulls. They are sometimes referred to as "windjammers" or "tall ships". Several survive, variously operating as school ships, museum ships, restaurant ships, and cruise ships.
Тарих
Темір корпусты желкенді кемелер негізінен 1870-1900 жылдар аралығында салынды, осы кезде бу кемелері желге қарамастан кестеге сәйкес жүре алу мүмкіндігіне байланысты экономикалық жағынан олардан озып кетті. 1885 жылдан бастап болат корпустар жиі қолданыла бастады, бұл салмаққа шаққандағы беріктік көрсеткішін одан да арттырды. ХХ ғасырдың басында да желкенді кемелер Австралиядан Еуропаға дейінгі өте ұзақ сапарларда өздерін көрсетіп тұра алды, себебі оларға көмірге арналған бункер немесе бу үшін тұщы су қажет болмады, сондай-ақ олар бу кемелерінен жылдам болды. Көптеген кемелер өздерінің мансабының кем дегенде бір бөлігінде Финляндия туымен жүзді. Финляндияның Аланд аралдарындағы Мариехамн қаласынан келген кеме иесі Густав Эрикссон соғыстар аралығындағы флотымен танымал болды. Машина дәуірінің басталуына қарамастан, Ф. Лейс (Гамбург) және А. Д. Борд (Дюнкерк) сияқты желкенді кеме компаниялары қызметін жалғастырды. 1875 жылы толық жабдықталған «Граф Пейблс» кемесімен бірге енгізілген төрт мачталы темір корпусты кеме 19 ғасырдың соңында желкеннің буға қарсы бәсекеге қабілеттілігін ұзартқан тиімді конструкцияны білдірді. Мұндай кемелердің ең ірісі – бес мачталы, толық жабдықталған «Преуссен» кемесі, оның жүк көтергіштігі 7800 тоннаға жетеді. Ол сондай-ақ Атлантикалық мұхитындағы сапарларда орташа жылдамдығын тұрақты түрде тіркеген ең жылдам кемелердің бірі болды. Айынықса, жылдамдық оның құлауына себеп болды, себебі ол одан бұрын өтіп бара жатқан бу кемесімен соқтығысты, ол «Преуссеннің» жылдамдығын дұрыс бағаламады. Екінші үлгі – «Франция II».
Iron hulled sailing ships were mainly built from the 1870s to 1900, when steamships began to outpace them economically, due to their ability to keep a schedule regardless of the wind. Steel hulls started to become common from 1885, providing an even greater strength to weight ratio. Even into the twentieth century, sailing ships could hold their own on ultra long voyages such as Australia to Europe, since they did not require bunkerage for coal nor freshwater for steam, and they were faster than steamers, which usually could barely make Many sailed under the Finnish flag during at least some part of their careers. Ship owner Gustaf Erikson of Mariehamn, Åland, Finland, was noted for his fleet during the interwar period. Other sailing ship companies carrying on despite the onset of the machine age were F. Laeisz of Hamburg and A. D. Bordes of Dunkirk. The four masted, iron hulled ship, introduced in 1875 with the full rigged County of Peebles, represented an especially efficient configuration that prolonged the competitiveness of sail against steam in the later part of the 19th century. The largest example of such ships was the five masted full rigged ship Preussen, which had a load capacity of 7,800 tons. She was also one of the fastest, regularly logging average speed on transatlantic voyages. Unfortunately speed was her undoing, as she collided with a steamer that underestimated the speed of the Preussen when crossing before her. The second largest example was France II.
Дизайн
Өнеркәсіптік революциядан кейін салынған соңғы ірі коммерциялық желкенді кемелер құрылысында инженерлік темір мен болат қолданылды. Жалпы алғанда, кемелердің суыру сыйымдылығы 2000 мен 5000 тонна аралығында болды және үш негізгі себеппен ағаш қабықталған кемелерге қарағанда арзан болды: (1) темір мықтырақ болды және кемелердің көлемін үлкейтуге мүмкіндік берді, бұл айтарлықтай үнемдеуге жол ашты, (2) темір қабықтар аз орын алды, берілген қабық көлемінде жүкке арналған көбірек орын қамтамасыз етті және (3) темір қабыққа ағаш қабыққа қарағанда аз күтім қажет болды. Бұл кемелердің үлкен желкендері мен сүйір мұрттары клиперлермен шатастыруға мүмкіндік береді, бірақ маңызды айырмашылықтар бар. Клиперлер жылдамдыққа бағытталған, ал бұл кемелер жүк көлеміне және басқарудың қарапайымдығына бағытталған. Көптеген клиперлер композиттік құрылымды (темір қаңқа, ағаш қаптама) және толық желкенді жабдықталған, ал жүк көлемі 1000 тоннадан кем болды; ал бұл кемелер темір мен болаттан жасалған, әдетте барк желкенді жабдықталған және жүк көлемі әлдеқайда көп болды. Бұл кемелер пайда болған кезде клиперлер жоғала бастаған еді. Әдетте, мұндай кемелер мүмкіндігінше болаттан жасалған мачталармен, рейкалармен және кабельдермен жабдықталған. Көбінесе жүк көтеру жұмыстары мотормен басқарылатын винттер арқылы, есек қозғалтқыштарымен қамтамасыз етілді.
The last large commercial sailing vessels, designed well after the Industrial Revolution, used engineered iron and steel in their construction. In general, the ships displaced between 2,000 and 5,000 tons and were cheaper than their wooden hulled counterparts for three main reasons: (1) iron was stronger and enabled larger ship size, capable of delivering considerable economies of scale, (2) iron hulls took up less space, allowing more room for cargo in a given hull size, and (3) iron required less maintenance than a wooden hull. The large sail plans and raked bows of these vessels invite confusion with clippers, but there are significant differences. Clippers were optimized for speed, these vessels were optimized for cargo capacity and ease of handling. Most clippers were of composite construction (iron structure, wooden planking), full rigged and had a cargo capacity of less than 1,000 tonnes; these vessels were iron and steel hulled, usually barque rigged, and had far greater cargo capacities. Clippers had already begun to disappear when these vessels emerged. Typically, such vessels were equipped with steel masts and yards and steel cables, where possible. Often the running rigging was handled by motor driven winches powered by donkey engines.