Кіріспе
Канадалық артиллерия инженері және кәсіпкер Джеральд Винсент Булл (9 наурыз 1928 – 22 наурыз 1990) – ұзақ қашықтықтағы артиллерияны дамытқан канадалық инженер. Ол үлкен артиллериялық құралды пайдаланып спутникті экономикалық тұрғыдан ғарышқа шығару мақсатымен жобадан жобаға өтті, осы үшін ол Ирактағы Саддам Хусейн үкіметі үшін "Супер қару" (Project Babylon) жобалаған. 1990 жылдың наурыз айында Булл Бельгияның Брюссель қаласындағы пәтерінің жанында қаныпешене өлтірілді. Оның қаныпешене өлтірілуіне Моссадтың қатысы бар деп саналады, себебі ол Ирак үкіметіне жұмыс істеген. Буллдың өлтірілуіне ешкімге дейін айып тағылмаған.
Gerald Vincent Bull (March 9, 1928 – March 22, 1990) was a Canadian engineer who developed long range artillery. He moved from project to project in his quest to economically launch a satellite using a huge artillery piece, to which end he designed the Project Babylon "supergun" for Saddam Hussein's government in Iraq. Bull was assassinated outside his apartment in Brussels, Belgium, in March 1990. His assassination is believed to be the work of the Mossad over his work for the Iraqi government. No person has ever been charged with the murder of Bull.
Ерте өмір
Булл Канаданың Онтарио провинциясындағы Норт-Бей қаласында Джордж Л. Туссент Булл, заңгер, және Гертруда Изабелл (құрметті есімі Лаброс) Булл отбасында дүниеге келді. Джордж Булл Трентон аймағынан шыққан отбасынан тегін алады және 1903 жылы заң фирмасын ашу үшін Солтүстік Бейге көшіп келді. Гертруда ЛаБросс католик болғандықтан, англикандық Буллға үйленуіне тыйым салынған еді. Джордж 1909 жылдың 20 ақпанында католик дініне кірді, ал үш күннен кейін олар үйленді. Олардың 10 баласы болды. 1928 жылы Джордж Буллға Король кеңесшісі лауазымы ұсынылды. Олардың жағдайы жақсы болған, бірақ 1929 жылғы Уолл-стрит құлдырауы және одан кейінгі Ұлы депрессия олардың өмірін түбірімен өзгертті. Бір жыл ішінде Булл акциялар сатып алу үшін алған несиелері талап етілді, және отбасы жұмыс іздеу үшін Торонтоға көшуге мәжбүр болды. Келесі жылы Гертруда Булл 10-шы баласын, Гордонды дүниеге келтірген кезде қиындықтарға тап болды. Ол 1931 жылдың 1 сәуірінде қайтыс болды. Джордж Булл нервтік ауруға шалдықты және ішімдікке салынып кетті; ол балаларын қарындасы Лораның қамқорлығына тапсырды, ол 1934 жылдың ортасында ракқа шалдығып қайтыс болды. Келесі жылы банктер отбасының үйін иеліктен шығарды. Сол жылы 58 жастағы Джордж Роза Бликермен танысып, үйленді. Ол балаларын түрлі туыстарына таратып берді: Джеральд үлкен әпкесі Берниспен бірге тұруға кетті. 1938 жылы Джеральдты жазғы демалысқа ағасы және әпкесі Филип пен Эдит Лабросқа (Филип Джеральдтың анасы Гертруданың кіші інісі) жіберді. Депрессия кезінде Фил мен Эдит Ирландия лотереясында шамамен 175 000 доллар ұтып алды және салыстырмалы түрде жақсы жағдайда болды. Джеральд тек ұлдарға арналған иезуит мектебіне, Кингстондағы Региополис колледжіне жіберілді. Оқуға тым жас болғанымен, мектеп оған 1938 жылы оқуға рұқсат берді, және ол жазғы демалыстарын Лабростармен өткізді. Осы уақыт ішінде ол өзінің жеке дизайны бойынша балса ағашынан ұшақтар жасаумен айналысты және мектептің модельдеу клубының мүшесі болды. Ол 1944 жылы бітірді.
Университет
Бітіргеннен кейін Булл Квинс университетіне түсті, әскери офицерлерді даярлайтын мектепке түсуді үміттене отырып. Филип Лабросс Буллды Торонто университетіне орналастыру мақсатымен университетте болды. Ол Кингстондағы медицина факультетінде орын тапқан Буллға хат жазды. Булл бұл ұсыныстан бас тартып, Лабросстен жаңа авиациялық инженерлік курста бос орын бар ма деп сұрады. Кафедра жаңа құрылғандықтан, қабылдау үшін шектеулі талаптар болды және Булл он алты жаста болса да, оны тексеруге келісті – және ол бакалавриат бағдарламасына қабылданды. Сыныптастары мен профессорларының естеліктерінде Буллдың дарынды екенін көрсететін аз ғана дәлел бар; бір профессор «Ол ерекше көзге түспеді» деп атап өткен. 1948 жылы «қатаң орташа» бағамен бітіргеннен кейін Булл A. V. Roe Canada компаниясында жобалаушы болып жұмыс істеді. Кейін сол жылы Торонто университеті доктор Гордон Паттерсон басшылығымен жаңа Аэродинамика институтын (қазіргі Аэроғарыш зерттеулер институты) ашты. Институт жылына үш студенттен төрт жыл бойы қабылдап, он екі студентті жұмысқа алуға мүмкіндік алды және Қорғаныс ғылыми-зерттеу кеңесі (DRB) қаржыландырды. Булл өтініш берді және Паттерсонның жеке ұсынысымен қабылданды, өйткені Паттерсон Буллдың академиялық жетіспеушілігін оның зор энергиясымен толықтыра алады деп ойлады. Булл көп ұзамай әріптес студенті Дуг Хеншоупен бірге жұмыс істеді, екеуіне соққы жылдамдығында жел туннелін салу міндеті тапсырылды, бұл сол кезде сирек кездесетін құрал еді. Корольдік Канадалық Әуе күштері институтка RCAF станциясы Даунсвьюге жақын жерді сыйға тартқанда, жұмыстар жылдам түрде көшірілді. Құрылыс кезінде Булл жел туннелін 15 қыркүйек 1949 жылғы магистрлік диссертациясының негізі ретінде пайдаланды. Туннель жаңа институт аумағының ашылуы кезінде маңызды рөл атқаруға тиіс болды, нәтижесінде тұсаукесерге дейін оны толыққанды іске қосу үшін түні бойы жұмыс істеуге тура келді. Жұмыс таңғы сағат 3:30-да аяқталды, бірақ команда оны сынауға тым шаршады. Келесі күні әуе маршалы Уилфред Кертис старт батырмасын басқанда ештеңе болған жоқ, бірақ доктор Паттерсон жылдам араласып, күштірек итеріп, жел туннелі өте жақсы жұмыс істеді. Булл 1950 жылы осы тақырыпта докторлық диссертациясын аяқтаған кезде, DRB институтка «Жұмсақ қолғап» зымыраны жобасына көмектесу үшін аэродинамик маманды ұсыну туралы өтініш жіберді. Бұл ерікті лауазым болды, онда ерікті университеттен әдеттегі PhD стипендиясын алатын болар еді. Паттерсон Буллды бұл лауазымға таңдады, бұл Канад қару-жарақ және ғылыми-зерттеу және даму мекемесінде (CARDE) табысты жұмыс істеу кезеңіне әкелді.
Канада
Канадалық қару-жарақ және ғылыми-зерттеуді дамыту мекемесі (CARDE) Канаданың зияткерлік ресурстарын пайдалану және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық технологияны Германияның қол жеткізбеуіне орналастыру мақсатымен, артиллерия мен баллистиканы зерттеу үшін Канада мен Ұлыбританияның бірлескен операциясы ретінде құрылды. Квебек қаласының солтүстік-батысындағы Валькартьеден тыс жердегі әскери оқу алаңы мен артиллериялық полигонда орналасқан CARDE, соғыстан кейінгі кезеңде DRB-нің жақсы қаржыландырылған зерттеу бөлімшелерінің бірі болды. CARDE суперсонық ұшуды және әртүрлі ракеталық және зымырандық жобаларды зерттеген кезде Булл оған қосылуға шақырылды. Булл осы зерттеу үшін жел туннелін салуды сұрады, бірақ оның ұсыныстары тым қымбат деп есептелді. CARDE-дегі артиллеристерлер қазіргі қарудың оқ ату үлгілерін пайдалану арқылы деректерді әлдеқайда арзан бағамен жинауға болатынын ұсынды және Буллды осы бағытта бағыттады. Аэродинамиктердің үлкен модельдерді қабылдау талаптары BL 5.5 дюймдік орташа пушканың түтігін кеңейтуге әкелді, нәтижесінде тегіс түтік пайда болды. 1916 жылы Англияда жасалған идеяны пайдаланып, қашықтықтағы тіреулерге карталар орнатылды. Модельдер сегменттелген алюминий саботтарда тасымалданды, олар оқтың аузынан шыққанда бөлініп кетті. Бастапқыда құрылған диапазон ұзын болды, аралықтарында "секіру карталары" орналасқан. Карталардың металл жабыны ұшу жылдамдығын өлшеу үшін ұшу уақытын анықтауға мүмкіндік берді. Бір станция снарядтың айналасындағы соққы толқындарын және іздерін тіркеу үшін Шлиерен фотосуретіне жабдықталған. Бұл әдіс кейбір жағынан жел туннелі зерттеулерінен артық болды, себебі ол теориялық есептеулерді тексеру үшін траекторияға нақты әлемнің әсерін тікелей өлшеуге мүмкіндік берді. Алайда, жиналған деректерді теориялық есептеулермен салыстыру үшін математикалық траекторияға келтіру қиын болды. Булл 1951 жылдың наурыз айында диссертациясын қорғау үшін университетке оралғанға дейін CARDE-де қысқа уақыт жұмыс істеді. Ол 23 жасында институт тарихындағы ең жас докторлық диссертациясын қорғады – бұл рекорд бүгінгі күнге дейін сақталған. Ол DRB жалақы төлейтін қызметкер ретінде CARDE-ге қайта оралды және аспапталған қарулар бойынша жұмысын жалғастырды. Осындай сапарлардың бірінде, 1953 жылы, ол досымен бірге балық аулаудан кейін жергілікті дәрігердің үйіне балықтарын тастап өту үшін Шарниде тоқтады. Булл дәрігердің қызы Ноэми "Мими" Гилбертпен танысып, екеуі көп ұзамай кездесуін бастады. Буллдың жұмыс кестесіне байланысты олар сирек кездесетін, бірақ 1954 жылдың ақпанында никелесіп, 15 шілдеде үйленді. Гилберт оларға үйлену тойына сыйлық ретінде шағын үй берді. Мими 1955 жылдың 3 шілдесінде тұңғыш ұлы Филиппті, ал 1956 жылдың қарашасында екінші ұлы Мишельді дүниеге әкелді. 1954 жылы Булл жел туннелінің маңыздылығын ескерді, тіпті DRB арқылы қаржыландыруды ұйымдастыра алмаса да. Оның орнына ол Квебек қаласындағы Лаваль университетінің профессорларының назарын аударды, және Булл мен бірнеше аспиранттар ол бұрын UofT-да салғанға ұқсас туннельде жұмыс істей бастады. Ол 1955 жылдың жазында ашылды және жылдамдығы 4 Махқа дейін жететін, бірақ оның көп бөлігі үшін металл сынықтарын пайдалану нәтижесінде тек 6000 доллар тұрды. Бұл туралы 1955 жылдың 20 мамырындағы Торонто телеграммасында жарияланған мақаласында айтылған. Осы уақытта Булл модельдерге сыятын телеметриялық жүйені жасау арқылы жүйенің деректерді жинау мүмкіндіктерін одан әрі жақсартты. DRB қызметкерлері бұл идеяның іске аспайтынын ойлады және оны қаржыландыруға қарсы болды, бірақ Булл өз бөлімінің қаражатын қайта бөліп, оны дамытуды жалғастырды. Буллдың болашақ жобаларының барлық элементтері – жоғары жылдамдықты, жылдамдықты, өнімділікті арттыру үшін саботтар және қоршалған электроника енді дайын болды. "Кепіртке қолғап" жобасы 1956 жылы аяқталды, ал DRB өзінің назарын баллистикалық ракеталарға аударды. Буллдың қару жүйесі бұл рөлде пайдалы болу үшін жеткіліксіз жылдамдыққа ие болғандықтан, ол өнімділігін жақсарту үшін "саботты" пайдалануға бейімделді. Содан кейін Булл гиперзвук зерттеулеріне және анықтау үшін инфрақызыл және радарлық қималарды зерттеуге көшті. Ұлыбританияның ғылыми-зерттеу жұмыстары соғыстан кейінгі саяси ортада тоқтаған кезде, CARDE-дің Ұлыбритания мен Канаданың бірлескен қаржыландыруы күрт қысқартылды, жоба ақырында канадалықтарға толыққанды берілді, содан кейін қаржыландыру тағы да қысқартылды. Булл осы оқиғаларға наразылық білдірді, сол кездегі Либералдық үкіметті "екінші таразды заңгерлер және жылдам өрлеген жылжымдық агенттер" деп атады. Осы кезеңде CARDE-ге АҚШ командасы келді, оның құрамында лейтенант-генерал Артур Трудо болды, ол Буллдың жұмысына әсерленді. Трудо АҚШ Армиясының ғылыми-зерттеу және дамыту директоры болды және ол доктор Чарльз Мерфи басшылығымен Абердин полигонында осыған ұқсас жобаны жедел түрде құрды. Олар Буллдың қаруының аналогын жасады және 1961 жылы Атлант мұхиты үстінен сынақтан өткізді. Команда Nike Hercules зымыран батареясынан алынған басқару радарын снарядтарды қадағалау үшін пайдаланды, олар 130000 фут (39624 м) биіктікте шашыраңқы жабындының бұлттарын шығарды. Осы уақытта Булл мен Мерфи өз қаруларынан масштабты ұшақ модельдерін ату туралы идеяны талқылай бастады. Екеуі де осы идея бойынша жұмыс істеді, бірақ Булл Глостер Жавелиннің моделін өз қаруынан сәтті атып, соққы конустарын көрсететін көлеңкелік суреттерді түсіргенде Мерфиді озып кетті. Содан кейін Булл осы әдісті Avro Arrow-ты зерттеу үшін пайдаланды, тұрақтандыру жүйесін қажет ететін тұрақсыздыққа тап болды. Avro Arrow жобасы жақын арада тоқтатылды, бұл Буллды ашуға итерді. 1957 жылы Спутник іске қосылғаннан кейін ғарышқа назар аударғанда, Булл Канаданың АҚШ Армиясының Redstone зымыранының алдына жоғары жылдамдықты қаруды орналастыру арқылы осы жетістікке тез жететіні туралы әңгіме таратты. Бұл әңгіме толығымен жалған болды, бірақ 1958 жылдың 22 сәуірінде баспасөзде жарияланғаннан кейін үлкен қыжыр тудырды. Оқиға жарияланғаннан кейін премьер-министр Джон Дифенбейкер парламенттегі баспасөз жиынында қысымға ұшырады, кейіннен оны "оқиғаға ешқандай негіз жоқ, тіпті бір шығанақ шындық жоқ" деп мәлімдеді. Нәтижесінде үлкен дау туды, соның салдарынан Буллдың жоғары лауазымдағы бірнеше басшылары жазаланды. Баспасөз CARDE-ге сапарға шақырылғанда, Канадалық телерадиокомпания 11 мамырда CARDE-дегі жұмыстың көп бөлігін, соның ішінде Буллдың қаруы мен инфрақызыл анықтау және баллистикалық ракеталарға қарсы жүйелерді қамтитын материалды эфирге берді. 1961 жылдың 1 сәуірінде Булл тікелей басшысымен қағаз жұмысы туралы дауласты. Булл өтінімін жазды. Оның кеткенінен кейін дайындалған есепте "оның өрескел мінезі және әкімшілік және бюрократиялық рәсімдерге деген ұзын бойлы наразылығы оны жоғары басшылықпен үнемі проблемаға түсірді" делінген.
Биіктіктегі ғылыми-зерттеу жобасы
Бұл оқиғаға Булл ұзақ уақыт дайындалды және көп ұзамай Макгилл университетінде профессор ретінде қайта пайда болды, ол Дональд Морделлдің басшылығымен үлкен инженерлік факультет құру процесінде болды. Морделл CARDE-мен ұзақ уақыт байланыста болды және басқа профессорлардың "екінші деңгейдегі манипуляция әрекеттері" деп қараған және "[Морделл] әрқашан Буллдың жұмысын қолдады, кейде ол Буллды қолдаудан шаршады деп ойлаймын" деген пікірге қарамастан, Буллдың жақтаушысы болды. Булл өз жағынан, жаңа қызметінен ләззат алғандай көрінді және кейіннен оны "көктемде тұрмысқа шыққандай" деп сипаттады. Булл АҚШ-тағы және Торонто университетіндегі әріптестерімен байланыста болып, университетке аэродинамика саласында жетекші болу үшін қажетті құрал-жабдықтармен жабдықтауға кірісті. Бірнеше жыл бұрын, әлі де CARDE-де жұмыс істеп жүрген кезде, Джеральд пен Мими Квебек пен Вермонт шекарасындағы жер учаскесін сатып алған. Булл бұл жерді Макгилл университетіне сыйға берді, одан жаңа баллистикалық зертхана жасалды, ол CARDE орнының жеке аналогы болды. Жергілікті Highwater ауылының атымен "Highwater Station" деп аталған бұл орын бұрынғы британдық армия полковнигі Роберт Стейсидің басшылығымен тез дамыды. Ол ірі учаскелерді бульдозермен бұзды, әртүрлі сынақ құрылыстарын салды және орынға электр қуатын жүргізді. Сол жерде олар артиллериялық қарулармен жұмыс істей бастады. 1961 жылдың соңында Булл Мёрфи мен Трюдоға Абердинге барып, қайта кіру зерттеулері үшін зымыран компоненттерін шығару үшін қаруларды пайдалану идеясын ұсынды, бұл ракеталармен салыстырғанда өте қымбат және көп уақытты қажет ететін жұмыс еді. Олар HARP жобасы (High Altitude Research Project, HAARP емес) бойынша жұмысты қаржыландыруды ұйымдастырды. АҚШ Әскери-теңіз күштері пайдаланылмаған ұрыс кемесінің зеңбірегін берді, ал Кемелік зерттеулер кеңсесінің келісімшарты зеңбіректі тегіс ұңғылы зеңбірекке қайта бұрғылау үшін төленді. Келісімшарттың құны, тасымалдау шығындарын қоспағанда, бар болғаны 2000 доллар болды. Зеңбіректің өнімділігі соншалықты жоғары болды, Highwater алаңы оған тым кішкентай болды. Макгилл Барбадосте ұзақ уақыттан бері метеорологиялық станцияны басқарып, жаңа Демократиялық еңбек партиясымен (ДЛП) тығыз байланыста болды және бұл қаруды орнату үшін өте қолайлы орын болар екенін ұсынды. Булл Барбадостың 1966 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Барбадостың бірінші премьер-министрі болған сол кездегі премьер-министр Эррол Барроумен кездесті. Барроу, HARP-ты ынталы түрде қолдады, аралдың оңтүстік-шығыс жағалауындағы Сиуэлл әуежайының жанындағы Парагон қаласында атыс алаңын ұйымдастырды. Зеңбіректер 1962 жылдың басында келді, бірақ оларды жағаға түсіру мүмкін болмады, олар жағалаудан 11 км жоғары Фол-Бейге түсірілді, содан кейін жүздеген жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтыған арнайы теміржол арқылы тасымалданады. Жоба жалғасқан сайын бұл көрсеткіш 300-ден асты, және ол Барроудың қолдауын жалғастырудың маңызды себебі болды. Булл жергілікті тұрғындарды өздерінің ғылым немесе инженерлік біліміне қол жеткізу үшін жобаны пайдалануға шақырды, және оның күш-жігері баспасөз тарапынан кеңінен мақтау алды. 1962 жылдың қаңтарында бірінші сынақ атысы жасалды, бос саботпен атылды. Сынақ сәтті өтті, сондықтан тағы екі ұқсас атыс тоқтатылды және екінші атыс Мартлет деп аталатын (Макгилл университетінің гербіндегі аяғы жоқ мифтік құстың аты) жебелі снарядпен жасалды. Бұл сынақтар бірнеше проблемаларды көрсетті, соның ішінде онжылдықтар бойы қолданылып келген оқ-дәрілердің атыс-жөні нашар болды және снаряд оқтан тым жылдам кетіп, оқ-дәрілердің толығымен жануға уақыты болмады. Көп ұзамай заманауи ұнтақтарды пайдаланатын жаңа зарядтар жеткізілді, ал 1962 жылдың қарашасына қарай 150 килограммдық Мартлеттер 65532 метр биіктікке дейін атып тасталды. Мартлеттер осы кезеңде дамып, көлемі мен күрделілігі арта түсті. Булл кейін айтқандай: "Мартлеттің электроникасы химиялық маркерлерді белгілі бір биіктікте босатуды іске қосты. Бұл атмосферада "түтін ізін" қалдырып, оны жоғарыдағы желдің жылдамдығын көру арқылы өлшеуге мүмкіндік берді. Химиялық зат әдетте ауамен жанасқанда жанғыш триэтилалюминий болды. Снарядтарды тиеу қауіпті жұмыс еді, оны ерекше сақтықпен жасау қажет болды. Мартлеттер химиялық заттардың орнына сабанды босату үшін де қолданылды, бұл радар арқылы бақылауға мүмкіндік берді. Кейбір атыстарда магниттік өрісті өлшеу үшін қосымша электроника қолданылды. Жоғары атмосфералық зерттеулерді қолдау үшін 5 және 7 дюймдік зеңбіректермен Аляскадағы Хайвотерде және Вирджиниядағы Уоллопс аралында да осындай атыстар жасалды. Бағдарлама аяқталған кезде шамамен 1000 атыс жасалды, ал HARP кезінде жиналған деректер бүгінгі күнге дейін жоғары атмосфералық деректердің жартысын құрайды. Мартлет 2 Буллдың нақты қызығушылығына, ғарышқа зеңбірекпен ұшырылатын ракетаға дейін тек қадам болды. Зеңбірек мұқият сынақтан өткен және континенттер аралық қашықтықтан асып кеткен, бірақ оны өзгерту қажет болды. 1963 жылдың басында HARP Мартлет 3-ті, 177,8 мм диаметрі бар "толық ұңғылы" снарядты сынауды бастады, ол қатты отынмен жұмыс істейтін артиллериялық снарядты зеңбіректерден ұшырудың негізгі проблемаларын сынауға арналған. Қатты отын қалыпты жұмсақ резеңкедей болып келеді және ортасы ашық өрнекке кесіледі, сондықтан атылғанда "дән" қуысқа құлауға бейім. Бұл проблема қуысты мырыш бромидімен толтыру арқылы шешілді, ол құлаудың алдын алды және ракетаның тұтандырылуына мүмкіндік беру үшін атылғаннан кейін ағызылды. Сынақ атыстар Абердиндегі АҚШ Баллистикалық зертханасында (қазір АҚШ Армия зертханасының бөлігі) M107 зеңбірегінен бұрғыланған 175 мм зеңбіректі пайдаланып басталды. Бұл бағдарлама негізгі тұжырымды дәлелдеді және Мартлет 3-тің атыстары 249 км биіктікке жетті. Бағдарламаның соңғы мақсаты Мартлет 4 болды, ол Барбадостегі ұзартылған зеңбіректерден ұшырылатын үш сатылы 16,4 дюймдік ракета және орбитаға жететін еді. 1964 жылы Дональд Морделл Канада үкіметін HARP жобасының Канадаға ғарышқа шығу бизнесіне төмен құнмен кірудің пайдалы әдісі екеніне көндіре алды және үш жылға жылына 3 миллион долларлық бірлескен канадалық-американдық қаржыландыру бағдарламасын ұйымдастырды, онда канадалықтар 2,5 миллион доллар ұсынды. Тағы бір 16,4 дюймдік зеңбірек, көлденең орнатылған, Highwater полигонында сыналып жатты, ол бір зеңбіректің соңғы бөлігін кесіп алып, екіншісінің соңына тіркеу арқылы ұзартылды, нәтижесінде 110 футтан астам ұзын жаңа зеңбірек пайда болды. Ұзарту ұнтақты ұзақ уақытқа сақтауға мүмкіндік берді, үдеуді және ұшақ конструкциясына түсетін жүктемені баяулатты, сонымен қатар жалпы өнімділікті арттырды. Жүйе Highwater-де сынақтан өткеннен кейін екінші ствол Фол-Бейге жіберілді, тіркеліп, көлденеңнен көтерілуіне мүмкіндік беру үшін сыртқы тіреулермен нығайтылды. Бұл зеңбірек 1965 және 1966 жылдары кеңінен сынақтан өтті. Орбиталық жоба өз бюджетімен үнемі күресті. Бастапқыда үш жылдық қаржыландыру кепілденген, ақша DRB арқылы басқарылды, ол бұрынғы "жұлдызының" өркендеп дамуына және өздерінің қаржыландыруы күрт қысқартылуына риза болмады. Ақша 1964 жылға бөлінгенімен, DRB жеткізілуді он айға кешіктіре алды, бұл Макгиллдің аралық уақытта жалақыны төлеуге мәжбүр етті. Бұл мәселелер АҚШ Армиясында да байқалды, және атыстар Канада тарапындағы проблемаларға байланысты тоқтатылмауына көз жеткізу үшін үшінші екі есе ұзын зеңбірек Юма сынақ полигонында салынды. 1966 жылдың 18 қарашасында бұл зеңбірек 180 км биіктікке Мартлет 2-ні ұшырды, бұл бүгінгі күнге дейін сақталатын әлемдік рекорд. Ұдайы бюджеттік қысым, әскери істерге қатысты халықтың көзқарасының өзгеруі, Канададағы баспасөз бен басқа зерттеушілердің теріс пікірлері және үкіметтің өзгеруі Канаданың 1967 жылы қаржыландыруды жаңартпауына себеп болды. Булл Канаданың 100 жылдығына уақытша Канада туын орбитаға шығаруға соңғы әрекет жасады, б...
The Martlet's electronics triggered the release of the chemical markers at a set altitude. This left a sort of "smoke trail" through the atmosphere that could be used to measure winds aloft by visual means. The chemical was typically triethylaluminium, which burns on contact with air. Loading the shells was a dangerous job that required special handling. The Martlets were also used to release chaff instead of chemicals, allowing tracking via radar. Some shots used additional electronics to measure the magnetic field. Similar firings in support of the upper atmosphere research were made using 5" and 7" guns at Highwater, Alaska, and Wallops Island, Virginia. By the time the program ran down, about 1,000 firings had taken place, and the data collected during HARP represents half of all the upper atmospheric data to this day. The Martlet 2 was only a stepping stone on the way to Bull's real interest, a gun launched rocket that could reach outer space. The gun had been thoroughly tested and was well past intercontinental ranges, but needed modifying. In early 1963 HARP started experimenting with the Martlet 3, a 7 inch diameter (177.8 mm) "full bore" projectile designed to test the basic problems of launching a solid fuel artillery shell from guns. Solid shell fuel has the consistency of soft rubber and is cut into a pattern that is open in the middle, so on firing the "grain" would tend to collapse into the cavity. This problem was solved by filling the cavity with zinc bromide, which prevented the collapse and was drained after firing to allow the rocket to light. Test firings began at the US Ballistic Research Laboratory (now part of the U. S. Army Research Laboratory) in Aberdeen using a bored out 175 mm gun from the M107. This program proved the basic concept and shots of the Martlet 3 reached altitudes of 155 mile (249 km). The ultimate goal of the program was the Martlet 4, a three stage 16.4" rocket that would be fired from a lengthened gun at Barbados and would reach orbit. In 1964 Donald Mordell was able to convince the Canadian government of the value of the HARP project as a low cost method for Canada to enter the space launch business, and arranged a joint Canadian US funding program of $3 million a year for three years, with the Canadians supplying $2.5 million of that. Another 16.4" gun, mounted horizontally, was being tested at the Highwater range, and was extended by cutting the breech off the end of one gun and welding it to the end of another to produce a new gun over 110 feet long. The extension allowed the powder to be contained for a longer period of time, slowing down the acceleration and loads on the airframe, while also offering higher overall performance. Once the system had been tested at Highwater, a second barrel was shipped to Foul Bay, attached and strengthened with external bracing to allow it to be raised from the horizontal. This gun was extensively tested in 1965 and 1966. The orbital project faced a constant race with its own budget. Originally guaranteed three years of funding, the money was handled by the DRB, who was less than impressed with its former "star" going on to greater things while their own funding was being dramatically cut. Although the money was allocated for 1964, the DRB managed to delay delivery for ten months, forcing McGill to cover salaries in the interim. These problems did not go unnoticed in the US Army, and in order to ensure that firings would not be interrupted by problems on the Canadian side, a third double length gun was built at the Yuma Proving Grounds to continue the high altitude measurements. On November 18, 1966, this gun launched a Martlet 2 to 180 km, a world record that still stands today. Continued budget pressures, changing public attitudes towards military affairs, negative reviews from the press and other researchers in Canada and a change of government all conspired to ensure that Canadian funding was not renewed in 1967. Bull had been working on a last ditch effort to launch a Canadian flag into orbit in time for the Canadian Centennial, but nothing came of this plan.
Ғарыш зерттеу корпорациясы
Бұлл өзінің Highwater аймағына оралып, HARP активтерін жаңа компанияға берді. Ол Макгиллмен жасалған бастапқы келісімшарттағы бір тармақты қолданып, оларға полигонды бастапқы табиғи жағдайына келтіруді талап етті. Қаржыландыруға қол жеткізе алмаған жобаны тоқтату үшін жүз мыңдаған долларлық құрылыс шығындарына тап болған Макгиллге Highwater жабдықтарының меншігіне ие болу үшін Bull-ды сатудан басқа амал қалмады.
Санкцияларды бұзу
1977 және 1978 жылдары Булл Оңтүстік Африканың мемлекеттік қару корпорациясы Armscor компаниясына 30 000 155 мм артиллериялық снарядтарды, зеңбіректерді және GC 45 гаубицасының жоспарларын, сондай-ақ радар жабдықтарын заңсыз сатуды ұйымдастырды; 1978 жылы Антигуа арқылы екі партия, ал 1979 жылы Испания арқылы. Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің арсеналындағы ескі гаубицалар 1975 жылы Саванна операциясы кезінде BM 21 Grads-тан кем түсті. Көршілес Анголаға орналастырылған заманауи совет артиллериясына қарсы тұру үшін Оңтүстік Африканың шенеуніктері ұзын қашықтықтағы қару жүйелерін іздеуді бастады және SRC-ге бағытталды. Armscor GC 45-ті сынақтан өткізді, жаңа бекіткіш ұнтақ зарядын арттыруға мүмкіндік берді және далада жылдамдықты арттыру үшін қосымша қуат блогын орнатты. Нәтижесінде пайда болған G5 гаубицасы Анголадағы кубалық экспедициялық күштеріне қарсы Оңтүстік Африканың әскери кампанияларында маңызды рөл атқарды, оларға инфрақұрылым мен жеке құрамды жоғары дәлдікпен нысанаға алуға мүмкіндік берді. Бұған қоса, шұғыл жеткізілімдер Анголаға басып кіруге байланысты артиллериялық снарядтардың күрт тапшылығын шешуге бағытталған. Бұл партиялар анықталғаннан кейін Булл БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 418-қаулысына қарсы келетін қаруды заңсыз сату фактісі бойынша тұтқындалды. 1980 жылы Булл алты ай түрмеде жазасын өтейтінін күтті. Бостандыққа шыққаннан кейін, ол 155 мм ұзартылған қашықтықтағы снарядтарды әзірлеу технологиясын экспорттық рұқсатсыз Қытайға беруі үшін (бұл жолы Канада сотында) айыпталды және халықаралық қару саудасы үшін 55 000 доллар айыппұл төледі, содан кейін Иракқа. Ол ирактықтар үшін екі артиллериялық құралды жобалады: 155 мм Al Majnoonan, G5-тің жаңартылған нұсқасы, және 203 мм АҚШ M110 гаубицасына енгізілген ұқсас өзгерістер 210 мм Al Fao-ны жасауға мүмкіндік берді, оның максималды ұшу қашықтығы базалық қан кетусіз есептелді. "Аль Фао" өндіріске енгізілмегенімен, "Аль Маджнунан" совет үлгілерін мүмкіндігінше жылдам алмастыра бастады. Жеткізілімдер уақтылы жүргізілмеген жағдайда, Оңтүстік Африкадан қосымша зеңбіректер тапсырылды. Қарулар австриялық делдал арқылы жасалып, сатылды. HARP нәтижелеріне сүйене отырып, Булл Ирактан тегіс ұңғылы зеңбірек құралының құрылысына қосымша қаржы және қолдау алды. Ол жобаға 25 миллион доллар көлемінде аванс алды, "Аль-Маджнунан" және "Аль-Фао" қаруларын әзірлеу жұмыстарын жалғастыру шартымен. Бастапқыда сынақтар үшін кішірек 45 метрлік, 350 мм калибрлі зеңбірек ("Baby Babylon" деп аталды) құрастырылды, содан кейін Булл 150 метр ұзындықтағы, 1510 тонна салмақты, бір метрлік (39 дюйм) ұңғымалы "нағыз" PC 2 машинасымен жұмыс істей бастады, бұл 5000 мильден (8047 км) астам қашықтыққа ұшуға қабілетті көп сатылы ракеталық снарядтарды немесе спутниктерді орбитаға шығаруға мүмкіндік беретін құрал болды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің хабарлауынша, полиция оқиға орнына келгенде кілтті есігінде, ашылмаған портфелінде 20 000 долларға жуық ақша табылған. Тергеуші журналист Гордон Томасқа сәйкес, Булды өлтіруге Израиль премьер-министрі Ицхак Шамир рұқсат берген. Нахум Адмони үш адамнан тұратын топты Брюссельге жіберді, онда Моссад агенттері Булды есігінің алдында атып өлтірді. Томасқа сәйкес, кісі өлтірілгеннен кейін бірнеше сағат өткен соң Моссад Еуропалық БАҚ-қа жалған ақпарат таратып, Булды Ирак агенттері атып өлтіргенін мәлімдеді. Саддам Хусейнмен ынтымақтастығын тоқтату Израиль мен Иранның тікелей мүддесіне сай болғанымен, ол көптеген маңызды қорғаныс жобаларында әртүрлі тараптар үшін жұмыс істеді және бірнеше күшті топтар үшін бір мезгілде активке де, пассивке де айналды. Буллдың бұрынғы іс-әрекеттерін ескере отырып, оның өлтірілуінің артында Иран немесе Израильден басқа ЦРУ, МИ6 немесе Чили, Сирия, Ирак немесе Оңтүстік Африка үкіметтері болуы мүмкін деген болжамдар айтылды.
Қалған жабдықтар
1990 жылы наурыз айында Ұлыбритания кедені суперпушканың бөлшектерін тәркілеген кезде "Вавилон" жобасы тоқтатылды, нәтижесінде "Булл" компаниясының көптеген қызметкерлері Канадаға қайта оралды. Тәркіленген бөлшектердің бір бөлігі дәлел ретінде қажет болмағандықтан сақталды, сондай-ақ кеден қызметкерлері оқиғаға қызығушылық танытқандықтан, оқ түтікшелерінің бір бөлігі мұражайларға және Қорғаныс министрлігіне тапсырылды. Иракта 1991 жылғы қазан айындағы Парсы шығанағы соғысынан кейін БҰҰ инспекторлары қалған барлық оқ-дәрілер мен жанар майларын жойды.