Кіріспе

Француздық сериялық кісі өлтіруші Анри Дезире Ландру (12 сәуір 1869 – 25 ақпан 1922) (ɑ̃ʁi deziʁe lɑ̃dʁy) – француздық сериялық кісі өлтіруші, «Гамбайдың көкбауыр» деген лақап атымен танымал. Ол 1915 жылдың желтоқсаны мен 1919 жылдың қаңтары аралығында Гамбай ауылында кем дегенде жеті әйелді өлтірді. Ландру сонымен қатар 1914 жылдың желтоқсанынан 1915 жылдың тамызына дейін жалға алған үйінде кем дегенде үш әйелді және бір жас жігітті өлтірді. Ландрудың құрбандарының нақты саны одан да көп болуы мүмкін. 1919 жылдың 12 сәуірінде Ландру Париждің Солтүстік вокзалы маңындағы пәтерінде тұтқындалды, ол 24 жастағы сүйіктісі Фернанд Сегретпен бірге тұрған. Полиция Ландрудың Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 283 әйелмен кездескені немесе хат алмасқаны туралы қорытынды жасады. 72 әйелдің тағдыры белгісіз қалды. 1919 жылдың желтоқсанында Ландрудың әйелі Мари Катерина (51 жас) және үлкен ұлы Морис (25 жас) Ландрудың құрбандарынан ұрлық жасауына қатысқан деген күдікпен тұтқындалды. Екеуі де Ландрудың қылмыстық әрекеттері туралы ештеңе білмейтінін мәлімдеді. Мари Катерина 1920 жылдың шілдесінде денсаулығына байланысты айыптаусыз босатылды. Морис та сол күні босатылды, себебі билік оның кінәсін дәлелдей алмады. Ландру бір жыл бойы тергеу кезінде өзінің кінәсіздігін жалғастырып айтты. Ол Вернуйе және Гамбедегі кісі өлтірулермен айыпталды, оның ішінде он әйелді және оның бірінші құрбанының жасөспірім ұлын өлтіру де бар. 1921 жылдың қарашасында Версальде өткен Ландрудың сотына француздық белгілі тұлғалар, соның ішінде романист Колетт және актер-әнші Морис Шевалье қатысты. 30 қарашада Ландру көпшілік дауысымен барлық он бір кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Ол 1922 жылдың 25 ақпанында гильотина арқылы атқыланды.

Ерте өмір

Анри Ландру Парижде, пешші мен кір жуушының ұлы болып дүниеге келді, екеуі де жарықтанған католиктер еді. Ол Сент-Луи аралындағы католик мектебінде монахтармен білім алды, ата-анасы мен үлкен әпкесі құдайға сыйынған көрші шіркеуде алтарь қызметін атқарды. Жастық шағында Ландру дін қызметкерлеріне көмектесетін, шам жағып, киімдерін дайындаумен айналысатын дінсіз дияконның орынбасары болды. Болашақ әйелі Мари Катриннің айтуынша, ол алғаш рет 1887 жылы жексенбі күні месса кезінде жас Ландруды көріпті. "Шіркеуден шығып бара жатқанда сөйлесіп қалдық, содан бастау алды махаббат тарихым." Ландру мен Мари Катриннің тұңғыш баласы Мари 1891 жылы дүниеге келді, ал Ландру Францияның солтүстігіндегі Сент-Квентин қаласында үш жылдық міндетті әскери қызметін бастағаннан кейін, қатардан квартирмейстердің орынбасары деңгейіне көтерілді. 1893 жылдың күзінде ол Парижге оралып, екінші баласы Мориске жүкті Мари Катринге үйленді. Олардың тағы екі баласы болды: 1896 жылы туған Сюзанна және 1900 жылы туған Шарльз. 1890 жылдары әйелі кір жуушы болып жұмыс істеген кезде Ландру бір жұмыстан екіншісіне ауысып отырды. Ол Парижде қысқа мерзімге сантехник есебін жүргізуші, жиһаз сатушы және ойыншық шеберінің көмекшісі болып жұмыс істеді. Кейінгі газет сұхбатында Мари Катрин Ландруды некелерінің алғашқы жылдарында "үлгілі күйеу" және әке ретінде сипаттады, тіпті ол полицияға ол бастапқыда "әйелдерге құмар" екенін де айтты.

Қылмыс

Ландрудың қылмысқа түсуі және мүмкін, ақылдан адасуы, оның атақты ойлап табушы болуға құмарлығымен байланысты болған сияқты. 1898 жылы ол "Ландру" деп атаған қарапайым мотоциклді жасады, содан кейін бірнеше әлеуетті инвесторларды алдап, оны өндіру үшін фабрика салуға ақша берді. Ақшаны қалтасына салып алғаннан кейін Ландру із-түзсіз жоғалып кетті. Ландру 1890 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында бастаған басқа жобалардың ішінде Париждің батысына жаңа қалалық теміржол желісін салу жоспары және автоматтандырылған балалар ойыншығы болды. Осы аралықта ол полициядан үнемі қашып жүрді, отбасымен аздап көрісіп, Ле-Хаврда бір жыл бойы жасырын өмір сүрді. 1904 жылы Ландру, ақыры, Парижде көшеде құлап, алдауға тырысқан банкten қашып бара жатқанда тұтқындалды. Ол Санте түрмесінде қамауға алынды, онда өзін-өзі өлтіруге әрекеттенді, күзетші оның камерасына кіргенде, төсегінен жасалған ілмек арқылы басын өткізіп жіберді. Ландруды Францияның жетекші қылмыстық психиатрларының бірі, доктор Шарль Валон тексерді, ол Ландрудың "ақылсыздық шегінде" екенін, бірақ әлі де ақылдан адаспағанын және әрекеттеріне жауапты екенін қорытындылады. Валонның диагнозын тағы екі психиатр растады. Дегенмен Валон Ландрудың мінез-құлқына соншалық алаңдады ki, Мари-Катринді болашақта сақ болуға ескертті. Түрмеде отырғанда, оның жесір әкесі 1912 жылдың сәуір айында Булонь орманындағы ағашқа асынып, өз-өзіне қол жұмсады. Кейін Ландрудың әйелі күйеуінің қылмыстық мансабына байланысты күйеуінің өзін өлтіргенін айтты. Ол сондай-ақ 1912 жылдың күзінде, түрмеден босағаннан кейін Ландру әкесі оған және төрт баласына қалдырған 12 000 франкты (қазіргі ақшамен шамамен 40 000 доллар) ұрлап кеткенін айтты. 1913-14 жылдардың қысында Ландру өзінің мансабындағы ең табысты алаяқтығын оңай орындады, ондаған адамды оған жоқ-бар автомобиль фабрикасын салуға "инвестициялау" үшін барлығы 35 600 франк берді. Ол 1914 жылдың сәуірінде осы ақшамен және әкесінің мұрасының көп бөлігін алып қашып кетті, полиция оны тұтқындауға келгенге дейін. 1914 жылдың шілде айының соңында ол қашып кеткені үшін сотталып, кінәлі деп танылды. Бұрынғы сотталғандарын ескере отырып, сот Ландруды төрт жылға қатаң еңбекке және содан кейін өмір бойына француз Тынық мұхитындағы Жаңа Каледония аралына жер аударуға кесті.

Жанна мен Андре Куше (1915 жылдың қаңтар-ақпаны)

Ландру Париждің солтүстігіндегі Шантильи қаласына жақын ауылға қашып, 1909 жылы күйеуін жоғалтқан 39 жастағы әдемі париждік тігінші Жанна Кушемен бірге болды. Ол оны солтүстік Франциядан келген «Реймонд Диард» деп білді, ол оған үйленуге уәде беріп, Париждегі киім дүкенінде іш киім тігуден бас тартуға көндірген. Куше Ландрудың, яғни Диардтың, өзіне және 17 жастағы жалғыз ұлы Андреге лайықты үй беретініне үміттенген сияқты. 1914 жылдың тамызының басында Германия Францияға соғыс жариялағанда Кушетің Ландрумен қарым-қатынасы түбірінен өзгереді. Ландру Кушемен кездесуге келмейді, ал ол Андремен бірге болу үшін Парижге, әлі де ескі пәтеріне оралады. Күңгірген Куше Андре мен қайнағасымен бірге «Диард» деп білетін адамды табу үмітімен Шантильи маңындағы үйге қайтады. Үй бос тұр, бірақ ол сандықтың ішінде Ландрудың жеке құжаттарымен қатар түрлі жалған құжаттарды табады. Келесі күні Куше Ландрудың Париждің оңтүстігіндегі тастап кеткен пәтеріне барады, онда ол оның қашқан қылмыскер екенін және Жаңа Каледонияға депортациялануға тиіс екенін біледі. Куше әпкесі мен қайнағасына Ландрумен арадағы қарым-қатынасын аяқтағанын айтады, бірақ ол 1914 жылдың тамызында қайта пайда болғанда, олармен қайтадан араласа бастайды. Ол әскерге қосылуға асыққан ұлы Андреге үнемі көңіл қояды, ол ерікті болып тіркелуге тым жас болса да, немістермен соғысуға құштар еді. 1914 жылдың қарашасының соңында Куше Андрені Париждің солтүстік-батысындағы автомобиль зауытындағы жұмысынан күрт шығарып алады. Желтоқсан айының басында Куше, Ландру («Мсье Куше» ретінде) және Андре Парижден солтүстік-батысқа қарай 35 шақырым жердегі Сен өзенінің жағасындағы шағын Вернуйе қаласына көшеді. Рождество қарсаңында Куше Париздегі досына хат жазып, нашар ауа райына байланысты Вернуйеге келудің қиын екенін түсіндіреді: «қазір жер батпақты». Қаңтардың ортасында Андре әскерге шақыру мерзімінің екі жылға кейінге шегеріліп, 1915 жылдың жазына белгіленгенін біліп қуанады. 20 қаңтарда ол әскердегі досына жақсы жаңалықты хабарлайды, ал бір аптадан кейін тағы бір хатты тағысымен жібереді. Содан кейін Куше мен Андре із-түзсіз жоғалып кетеді. Ешкім оларды ешқашан қайта көрген емес.

Мари-Анжелика Гуиллин, 52 (Вернуйе, 1915 жылдың тамызы)

Ол жесір, зейнеткерлікке шыққан үй шаруасы қызметкері болды, Париждің Лион вокзалының жанында тұрып, соңғы жұмыс берушісінен мол мүлік мұраға алған. Гиллин Ландрудың 1915 жылғы 1 мамырдағы танысу жарнамасына жауап берді және ол Австралиядағы келесі бас консул болып тағайындалатыны туралы айтқанына сенді, оған дипломатиялық қабылдауларды ұйымдастыруға көмектесетін әйел керек болды.

Берте Хеон, 55 жас (Гамбай, 1915 жылдың желтоқсаны)

Бастапқыда Ле-Хаврден шыққан Берта Хеон тазалаушы әйел ретінде күн көріп, көп қайғы бастан өткізді – күйеуінен, ұзақ жылдар бойы сүйген адамынан, екі заңды баласынан және туған шағында сүйікті заңды емес қызынан айырылды. Ол Ландрумен 1915 жылдың жазында танысты, бұл мүмкін Le Journal газетіндегі оның екінші «жалғыз жүректерге арналған» жарнамасы арқылы болды. Ландру өзін бизнесмен ретінде көрсетіп, Тунис жеріндегі «әдемі елді мекенге» бірге келуге әйел іздеп жүргендей әңгімеледі.

Анна Колломб, 44 (Гамбай, 1916 жылдың желтоқсаны)

Анна Колломб – ақылды, тартымды жесір әйел еді, ол Парижде сақтандыру компаниясында машинистка болып жұмыс істеді. Он жыл бұрын алкогольге құмар, банкрот болған күйеуі қайтыс болғаннан бері ол бірнеше махаббаттасқа ие болған. Оның Ландрудың 1915 жылғы 1 мамырдағы танысу жарнамасына жауап беру себебі, балама баласы үшін әке іздеуі болуы мүмкін, оны Италиядағы қарындастардың қамқорлығына тапсырған екен. Кішкентай қыздың із-түсін полиция ешқашан таба алмады.

Андре Бабеле, 19 (Гамбай, 1917 жылдың сәуір айы)

Сөйлеуге құштар және көңілді Андре Бабелей - бала күтуші және, мүмкін, кездейсоқ секс-қызметкер, Ландру оны бір күні Париж метросында жол жүргенде таныстырған. Бабелей келесі он күн Ландрумен (ол оны "Лулу" деп атады) Париждің Gare du Nord станциясына жақын жердегі жалдаған бөлмеде, содан кейін тағы екі апта Гамбайс маңындағы жалдаған үйінде тұрды, онда жергілікті аңшы оны велосипед тебуді үйреніп жатқанын көрген.

Селестин Буйсон, 47 жас (Гамбай, 1917 жылдың қыркүйегі)

Үйшіл, сенімді және жартылай сауатты Селестин Бюссон Ландрудың 1915 жылғы 1 мамырда "Le Journal" газетінде жарияланған танысу жарнамасына жауап берген тағы бір әйел болды. Францияның оңтүстік-батысында туған Бюссон жесір әйел болған, ол үй шаруасын жүргізіп, жалғыз ұлы, заңды емес баласы, әскерге шақырылғаннан кейін жалғыздыққа ұшырады. Ландру, әлде Жорж Фремиет деген атпен, бірден Бюссонмен "құдаласқанын" мәлімдеді, бірақ кейін некелерін екі жылдан астам уақытқа шегерді, жеке куәлігінің жоғалғанын және шетелде ұзақ "іссапарларға" шығу қажеттігін айтты.

Луиза Жаум, 38 (Гамбай, 1917 жылдың қарашасы)

Ол дінқұмар католик, киім дүкенінде жұмыс істейтін, күйеуінен ажырасуға шешім қабылдағаннан кейін Ландру консервативті газетке берген жалғыз жүректер жарнамасына жауап берді. Жаум бастапқыда "Люсьен Гвилет" деген атпен танысқан, Германия басып алған Арденн аймағынан келген босқын Ландрумен қарым-қатынасқа түсуден бас тартты. Ол оның қарсылығын жеңіп, содан кейін Париждегі Сакре-Кёр базиликасында бірге мисса өткізгеннен кейін бір реттік пойыз билетімен оны Гамбеге алып кетті.

37 жастағы Анне-Мари ("Аннетт") Паскаль (Гамбай, 1918 жылдың сәуір айы)

Анет Паскаль кең жиекті шапқылары үшін, Пьер-Лашез зиратының жанындағы көшеде тұратын және Париж сән үйі үшін көйлек тігетін жұмысын істейтін көршілері оны "Мэм Сомбреро" деп атады. Паскаль ажырасып, жалғыз ұлының сәби кезінде қайтыс болуынан кейін баласыз қалған. 1916 жылдың қыркүйегінде ол Ландрудың "жалғыз жүректерге арналған" жарнамасын Париждегі "La Presse" газетінде көріп, "vieux monsieur" ("қамқор") іздеп жүрген кезде.

Мари-Терез Маршадье, 37 жас (Гамбай, 1919 жылғы қаңтар)

Бордода туған Мари Тереза Маршадье кәсіби жезөкше болды және Париждегі Сен-Жак көшесіндегі пәтерінің алдындағы көшеде жиі көрінетін. Ол екі сүйікті бельгиялық грифон итін серуендетуді ұнататын. Ландрудың сотында айыптау тарапы, оның 1918 жылғы қазан айында жиһазын сату туралы жарнама бергеннен кейін, қарыздарға батқан Маршадьемен алғаш рет танысқанын мәлімдеді. Қайта-қайта келтірілетін мәліметтерге сүйенсек, ол бірнеше жыл бұрын Ле-Хавр портында немесе Бове қаласында кездескен болуы мүмкін.

Қауымның қуғындалуы мен тұтқындалуы

Ландру соғыс кезінде тұтқындалудан үш негізгі себеппен қашып құтыла алды. Біріншісі – соғыстың өзі, ол Францияның азаматтық полиция күштерін әлсіретті, себебі әскери жастағы офицерлер жұмылдырылып, майданға жіберілді. Вернуйеде, Ландру 1914 жылдың желтоқсанынан 1915 жылдың тамызына дейін алғашқы үйін жалға алған, қаланың барлығына бір ғана полиция қызметкері болды. Гамбайда, Ландру 1915 жылдың желтоқсанынан тұтқындалғанға дейін екінші үйін жалға алған, ауылда жетпіс жастағы бір полиция қызметкері және Худан базар қалашығында, төрт миль (6,4 км) қашықтықта бір атты жандарм қызмет етті. Екіншіден, Ландрудың әйелі мен төрт баласы соғыс бойы оның қайда екенін білді, бірақ оны полициядан қорғады. Ландрудың кіші ұлы Шарльз, 1900 жылы туған, «оқушысы» ретінде жұмыс істеді, кем дегенде бес құрбанының пәтерлерінен жиһаз және басқа да мүліктерді алып тастауға көмектесті, содан кейін әкесінің шофері болды. Оның үлкен ұлы Морис, 1894 жылы туған, 1915 жылдың жазында жұмылдырылды және көп ұзамай түрлі алаяқтықтар мен ұрлықтар үшін тұтқындалды, соның ішінде Ландрудан алған және оның алғашқы құрбаны Жанна Кушеге тиесілі құнды заттарды сату да болды. Түрмеден босатылғаннан кейін Морис Ландруға оның алтыншы құрбаны Анна Колломбтың жоғалуын Аннаның достарының біріне түсіндіру үшін сылтау жасауға көмектесті. Ал оның әйелі соғыстың көп бөлігінде Париждің солтүстік-батыс жағындағы Клиши қалашығында «Фремиет» (Ландрудың псевдонимдерінің бірі) деген жалған атпен тұрды, онда ол Ландрудың үнемі келіп-кетіп жүргенін көрді. Ландрудың әйелі сегізінші құрбаны Селестин Бьюссонның қолтаңбасын жасалмалады, осылайша Селестиннің банк шотына қол жеткізе алды, және тоғызыншы құрбаны Луиза Жамның рөлін сомдады, сол мақсатта. Соңғысы – Ландру полиция қызметкерлері мен ауыл әкімдерінің әйелдердің тағдырына бейжай қарауынан пайдаланды, осы уақытта жүздеген мың жас жігіттер майданда қаза тапты. Шындығында, Ландру тұтқындалмауы мүмкін еді, егер Гамбайдан тыс жердегі Вилла Трикті жалға алған күдікті адамды тергеуге мәжбүрлеген Мари Лакост сияқты табанды әйел болмағанда.

Мари Лакосттың Ландруды қуып жетуі

Мари Лакост, Селестин Бюссонның кіші қарындасы, 1915 жылдың жазында Бюссонның пәтерінде алғаш рет кездескен сәттен бастап Ландруды, яғни Джордж Фремиетті ұнатпайтын үй қызметшісі болды. Келесі екі жылда Лакост Бюссонның күйеу жігітінің алдамшы екеніне, надан Бюссонның жинақтарына қол жеткізуге тырысып жатқанына күдік келтіре бастады. Лакосттың күдігі 1917 жылдың тамызында Бюссонмен Вилла Трикке барған кезде расталды, ол «Фремиет» өзінің инвестицияларын басқарып жатқанын мойындады. Бюссон Лакосттың «Фремиетке» қалыңдықтан бас тартуына кеңес беруінен бас тартты, және екеуі Парижге оралғанда тілдеспейтін болды. Бір күннен кейін Ландру Буиссонды Гамбайға бір жолғы пойыз билетімен алып кетті. Одан кейін ол қайтадан көрінбеді. 1917 жылдың күзінде Ландру Лакосттың оны Бьюссонды өлтіргеніне күдіктенетініне қатты алаңдады. Ол Лакостқа екі жалған почта карточкасын жіберіп, оның жарты әпкесі әлі де тірі екенін сендіруге тырысты. Лакост қолтаңбалардың жалған екенін бірден түсінді, бірақ Ландрудің тек алдамшы екеніне көз жеткізген соң, басқа шара қолданбады. Әлі де алаңдап жүрген Ландру бірнеше рет Лакосттың жұмыс орнына жалғыз келіп, оны Буиссонмен Буиссонның Париждегі пәтерінде кешкі асқа шақырады. Ландру пәтер бос екенін білген және Лакосты сол жерде өлтіруді ниеттенген. Әр жолы Лакост бас тартты, соңында Ландруға жоғалып кетуін және қайтадан келмеуін айтты. Қала әкімі Селестин Бюссон немесе Фремет деген адам туралы ештеңе білмейтінін мәлімдеді. Бұл шындықтан алыс еді, өйткені әкім Лакост сипаттаған адамды Ландрудың тағы бір псевдонимдерінің бірі – «Рауль Дюпон» деп таныды. Алайда, қала әкімі Лакостты Ландрудың алтыншы құрбаны Анна Колломбтың кіші қарындасы Викторина Пелатпен байланыстырды, ол 1917 жылы Колломб туралы ұқсас сұрақтар қойған еді. Лакост Пелатпен байланысқа шығып, жеке тергеулері туралы кеңескеннен кейін, олар Генбайс орналасқан Сень-э-Ойзе департаментінің прокуратурасына екі жоғалған адам туралы шағымдама берді. Іс соңында Париждің жедел топ құрамына (brigade mobile) кіретін инспектор Жюль Белинге жетті. Белин Пелат пен Лакостпен сұхбаттасып, содан кейін соңғысының зерттеулерінің көп бөлігін ішкі полиция есебіне көшірді, онда Ландрудың тұтқындалуына өзінің еңбегін жалған түрде жатқызды. Шындығында, Ландрудың тұтқындалуы 1919 жылдың 11 сәуірінде Лакосттың досы Лоре Бонхурдың Риволи көшесіндегі ыдыс-аяқ дүкенінде оның сүйіктісі Фернанде Сегретпен сауда жасап жатқанда оны көруіне байланысты болды. Бонхур Ландру дүкеннен шыққаннан кейін оның артынан жүруге тырысты, бірақ оны танып қалды деп қорқып, үйге жүгіріп Лакостқа хабарлады, ол Белинге жаңалықты жеткізді. Белин Ландрудың, яғни «Люсьен Гийеттің», дүкеншіге берген визит карточкасын алып, көрсетілген мекенжайға барды: 76 Rue de Rochechouart, Gare du Nord станциясына жақын. Алайда Белинде «Фремиет» деген адамға ғана тұтқындауға ордер болғандықтан, ол түнде үйіне қайтуға шешім қабылдады. 12 сәуірде, шамамен түскі уақытта Белин екі офицермен және жаңа ордермен бірге метрода әйелді мазақтаған Ландруды тұтқындады.

Тергеу (1919 жылдың сәуірінен 1921 жылдың қарашасына дейін)

Тұтқындалған сәттен бастап, өзінің жеке басын растаудан бас тартқаннан бастап Ландру өте жақтырмас, мойынсұнбас күдікті болды. 1919 және 1920 жылдары бірнеше рет сұраққа тартылғанда ол өзінің кінәсіз екенін қайта-қайта айтты, оның не үшін әйелдерді өлтіруі керек екенін білуді талап етті, себебі олар оның "достары" еді. Тергеу судьясы Габриэль Бонин 1919 жылғы 29 сәуірде Ландрудың Гамбайс ауылындағы бағындағы жапырақтардың астынан табылған күйген адам сүйектерінің ұсақ сынықтарынан кейін, істі бірнеше күнде аяқтай алатынына сенімді болды. Дегенмен, бұл материал көрінгендей қарапайым болмады. Бірте-бірте Бониннің тергеуі бір-бірімен байланысты, көріне бермейтін жұмбақтардың қатарына ұқты.

Қылмыстың дәлелі

Ландру тұтқындалғаннан кейінгі апталарда полиция Ландрудың өзінің кітапшасындағы тізімдегі 10 жоғалған әйелдің қаржылық активтері мен мүліктерін ұрлағанына толыққанды дәлелдер жинады. Ландру сатпаған олжасын Клишидегі гаражда және Париж маңындағы түрлі қоймаларда сақтаған, сондай-ақ соғыс кезінде танысу жарнамалары мен неке агенттіктері арқылы байланысқан ондаған әйел туралы іс қағаздары да болды. Полиция Гамбейде табылған күйген сүйек қалдықтарынан басқа, кісі өлтірудің тікелей дәлеліне ие болмады; ал микроскоппен қарағанда, бұл сынықтар «нағыз жұмбақ» екенін Париж полициясының зертханасының директоры доктор Шарль Пол мәлімдеді. Пол және оның әріптестері қалдықтар үш немесе одан да көп қаңқадан шыққандығын анықтады. Олар қаңқалардың әйелдерге тиесілі екенін білмеді, себебі жамбас сүйектері табылған жоқ; сонымен қатар сот-медициналық сарапшылар сынықтардың Гамбейде жоғалып кеткен үш немесе одан да көп әйелге тиесілі екенін растай алмады. Пол қалдықтар туралы есебінде болжамдардан сақтанса да, сынықтар Ландру Вилла Трикте өлтірген басқа белгісіз құрбандардың күйген қаңқаларынан болуы мүмкін еді. Бұл мүмкіндікті бір куәгердің көрсетуі нығайтты, атап айтқанда, 1916 жылдың көктемі немесе жазында Гамбе маңындағы көлге ауыр пакет тастағанын көрген әскери дәрігер. Дәрігер Ландрудың ісінде ауруға шалдыққандықтан куәлік бермеді, бірақ айыптау оның көргені белгілі жоғалулардың уақыт кестесіне сәйкес келмейтінін мойындады; Ландрудың бесінші белгілі никелері өлтірілгеннен кейін шамамен алты ай өткен соң және айыптама парағындағы келесі құрбанның өліміне дейін алты ай бұрын.

Ландруның отбасының кінәлі екендігі

Ландрудың әйелі мен төрт баласы соғыс кезінде оны полициядан қорғауға және жоғалған әйелдерден ұрлық жасауға әртүрлі деңгейде қатысты. Кімнің – біреуінің, кейбіреуінің, немесе барлығының – оның кісі өлтіруіне де қатысқандығы әлі де жауапсыз сұрақ болып қалуда. Оның кіші ұлы Чарльз 1914 жылдан 1919 жылға дейін Ландрудың «оқушысы» ретінде әрекет етіп, әйелдер жоғалып кеткеннен кейін бес әйелдің пәтерін тазалауға көмектесті. Ландру тұтқындалғаннан екі күн өткен соң Чарльз 1915 жылдың басында Жанна мен Андре Куше жоғалып кеткен кезде Ландрудың Вернуйедегі үйінде түсіндірілмейтін «бақша жұмыстарына» әкесіне көмектескенін мойындады. Ландрудың үлкен ұлы Морис (1894 жылы туған) 1915 жылдың күзінде, жұмылдырылғаннан кейін көп ұзамай, алаяқтық пен ұрлық жасағаны үшін тұтқындалып, әскери сотта отырысқа алынды. Мориспен бірге Жанна Кушеге тиесілі зергерлік бұйымдар табылды, оларды Ландру оған берген еді. Ландрудың екі қызы Мари (1891 жылы туған) және Сюзаннаның (1896 жылы туған) кінәлі екеніне көз жеткізу қиын болды. Мари соғыс кезіндегі оның іс-әрекеттері туралы ештеңе білмейтінін айтты, тіпті 1917 жылдың тамызында ол Ландрудың атынан Гамбайдағы жылжымайтын мүлік аукционында Ландруға қызығушылық тудырған үйді сатып алуға тырысқанмен сәтсіз аяқтады. Сюзанна 1916 жылы үйленгеннен кейін отбасылық пәтерден көшіп кетті, бірақ үйде болғанда Ландрумен ара-тура кездесіп тұратын. 1919 жылдың желтоқсанында тергеу судьясы Бонин Ландрудың әйелі мен Морис Ландруды Ландрудың ұрлықтары мен алаяқтықтарына қатысқан деген күдікпен тұтқындауға бұйрық берді. Алайда, Бонин оларды ресми айыптамады және 1920 жылдың шілдесінде босатып жіберді – Мари Кэтриннің жағдайында медициналық себептермен (арқасы ауырғандықтан) және Морис жағдайында, Бониннің сөзіне сүйенсек, оның әрі қарай ұстауда болуы тергеуге көмектеспеді. Бониннің қазылар алқасы Мари-Кэтрин мен Мористің кісі өлтірулер туралы ештеңе білмейтініне сенуі қиын болар еді, өйткені олар Ландрудың ұрлықтарына тікелей қатысқан. Бұл Бониннің Ландрудың кіші ұлы және «оқушысы» Чарльзды тұтқындамауының ең ықтимал себебі де болуы мүмкін.

Сот (7 30 қараша 1921 ж.)

1921 жылы қарашада Ландру Версальде сотталды, бұған дейін сот шешімдеріне қатысты шағымдары таусылғаннан кейін. Бұл орын, Ландрудың қылмыстар жасады деп күдіктелген Сейн-э-Уаз (қазіргі Ивелин) департаментінің билігі мен оның құрбандары тұрған Париж сот жүйесі арасындағы келісім нәтижесі болды. Версаль Сейн-э-Уаз департаментіндегі ең ірі қала ретінде таңдалды, ал төрағалық етуші судья Морис Гилберт Париж сот жүйесінен шыққан еді. Гилберт әрбір отырыс кезінде фотографтарға суретке түсуге рұқсат берді, бұл шешім "Гамбайдың көкбауыр" деп аталған Ландрудың көптен күткен сот процесіне сенсациялық аура сыйлады. Күн сайын газеттер сот процесін толыққанды жариялап тұрды. Сот жүрген сайын және Ландрудың кісі өлтіру айыптарынан босатылу мүмкіндігі арта түскендей болғандықтан, сотқа Парижден пойызбен келген көптеген көрермендер жиналды. Ландруды көруге келген танымал тұлғалардың арасында француз музыкалық театрының патшайымы Мистингетт, актерлер Морис Шевалье мен Саша Гитри, жазушы Рудьярд Киплинг (Парижде құрметті диплом алу үшін келген) және романист Колетт (Le Matin газеті үшін алғашқы отырысты жамылды) болды. Сот аяқталған кезде Гилберт көрермендерді толық бақылаудан шығарды, сот залының сыйымдылығы екі есе артып, 500-ге жуық адам сыйып отырды.

Қорғау және айыптау істері

Ландрудың 43 жастағы қорғаушысы Винсент де Моро Джафферри, Франциядағы ең танымал сот адвокаты ретінде кеңінен танылған, жекелей клиентіне деген жек көру сезімін білдіріп, оны ақылдан безген деп ойлады. Дегенмен, Моро өлім жазасына қарсы күрескен және айыпталушы Ландрудың 10 әйел мен бір жігітті өлтіргенін дәлелдеудің мүмкін еместігіне сенді. Сондықтан Моро қазылар алқасына келісім жасауды ұсынды. Қорғау ұрлық пен алаяқтыққа қатысты айыптауларды мойындамайды (Ландру оларды жоққа шығарса да), бұл Ландруды өмірінің соңына дейін Француз Гвианасына қатаң еңбекпен жер аударуға жеткілікті болар еді – Ландрудың нашар денсаулығын ескере отырып, ол көп ұзамай қайтыс боларлық жағдай. Бас прокурор Роберт Годфрой, мемлекеттік қызметкер, сот процесі басталғаннан бастап Ландрумен күресіп, Мороның полиция мен сот-медициналық сарапшылардың сенімділігін жойғаруына жол бермеуге тырысты. Судья Гилберт француз сот жүйесінде рұқсат етілгендей, Ландруды тексеруді өз қолына алды. Бірақ Гилберт Ландруға қарсы бірнеше маңызды дәлелдер келтірсе де, әсіресе оның күнделігіндегі жазбаларға қатысты, сот процесін баяндаған журналистердің пікірінше, нәтиже Годфрой мен Мороның соңғы сөздеріне байланысты болады. Годфрой гриппке шалдығып, бірінші күні марафондық сөйлеуін тоқтатып, келесі күні түстен кейін аяқтауға мәжбүр болды. Ол Ландрудың кінәсін дәлелдейтін сегіз «дәлел» келтірді: Ландру әйелдерді соңғы сапарында Гамбеге бару үшін бір жолғы билеттер сатып алғанынан бастап, олардың жоғалып кеткен уақытын көрсеткеніне дейін – «атқышу сағаты». Моро бұл істегі барлық күмәнді дәлелдерді жоққа шығаруға кірісті. Бірақ тіпті Моро Ландру тұтқындалғаннан кейін әйелдердің ешқайсысының табылмай қалғанын түсіндіре алмады. Оның орнына Моро Ландрудың әйелдерді шетелге «ақ құл саудасына» жіберген делдал болған деген қорқынышты сценарийді ұсынды. Өз аргументін қолдау үшін Моро барлық әйелдердің отбасыларынан белгілі бір дәрежеде алшақтағанын мәлімдеді, бұл бірнеше жағдайда нақты өтірік еді, ал басқаларында даулы болды. Моро сондай-ақ әйелдердің өлгеніне ешқандай кепілдік жоқ екенін көрсетуге тырысты. Ол сөйлеген кезінде, құрбандар табылғанын және сотқа келіп куәлік беруге дайын екенін мәлімдеді. Көрермендер мен қазылар алқасы бастарын Моро көрсеткен есікке бұрды, содан кейін күмәнді күйді сақтап, есікке қарағандардың барлығы клиентіне тағылған қылмылдардың рас екендігіне сенімсіздік білдіргенін атап өтті, Ландруға қарсы ресми айғақтардың жоқтығын көрсетті, себебі ешбір мәйіт табылған жоқ. Бас прокурор дереу Ландрудың есікке қарағанын айтты.

Үкім

1921 жылы 30 қараша күні кешке үш сағаттық кеңес соңын аяқтаған төрелік алқасының шешімі бірқалыпты болған жоқ. Тоғызқа үш дауыспен олар Ландруды айыптама қағазындағы барлық 11 қырқыны үшін кінәлі деп таныды. Басқа бір шешімде, төрелік алқасы Ландруды барлық ұрлық және алаяқтық қылмыстары үшін бірауыздан кінәлі деп тапты, бірақ мұқтаж болған жасөспірім қызға қатысты айыптамалардан басқа. Үкім жарияланғаннан кейін туған қаосқа Моро одан әрі шатақтық тудырып, барлық он екі қазыны Ландрудың бұрыннан дайындалған кешірім тілеу өтінішіне қол қоюға көндірді. Егер шағым қабылданса, жаза қатаң еңбекпен жер аударуға алмастырылар еді. Дегенмен, Ландру өзін толығымен кінәсізмін деп мәлімдеп, құжатқа қол қоюдан бас тартты. "Сот қателесті", - деді ол сотқа, содан кейін түрмеге қайтарылды. "Мен ешқашан ешкімді өлтірген емеспін. Бұл менің соңғы наразылығым."

Өтілім және соңынан

Ландру ақырында Мороның кешірім өтінішіне қол қоюға көндірілді, бірақ оны президент Александр Миллеран қабылдамады. Өлім жазасын орындау алдындағы соңғы тілегі – аяқ ваннасы болды. Ол 1922 жылғы 25 ақпанда таң атпай Версальдегі Сен-Пьер түрмесінің қақпасы алдында гильотинамен жазаланды. Ландру түрмеден шығып, оның басы кесілгенге дейінгі барлық процедура шамамен 20 секундқа созылды. Одан кейін Ландрудың денесі жақын жердегі Гонардтар зиратында белгіленген қабірге жерленді. Бес жыл өткен соң оның денесі қайтадан эксгумацияланып, сол зираттағы белгісіз қабірге қайта жерленді, себебі оның отбасы қабірді жалға алу мерзімін ұзартудан бас тартты. 1930 жылдары Ландрудың Гамбайдағы үйі оның жаман атына таянып құрылған мейрамханаға айналдырылды. Үй әлі де тұр және 2017 жылы сатылымға қойылды. 1923 жылы аукционда сатылған Ландрудың құрбандарының денелерін өртегені айтылатын атақты пеші, француз заңдылығынан тыс Италияның Турин қаласында көрмеге қоюды ниеттенген кәсіпкер сатып алды. Турин билігі көрмені тыйым салды және пеш жұрт көзінен жоғалып кетті, мүмкін, тағы бір жеке коллекционер сатып алған болар.

Кітап тізімі

Барденс, Деннис, «Қыз өлтіруші: Ландрудың қылмыстары», «Француздық көкбауыр», П. Дэвис, Лондон, 1972. Белин, Ж., Комиссар Белин. Ұлттық қауіпсіздіктің отыз жылы, Францияның Соир кітапханасы, Париж, 1950. Беро, Анри, Бурсье, Эммануэль және Салмон, Андре, «Ландру ісі», Альбин Мишель, Париж, 1924. Бернеде, Артур, «Ландру», Жюль Талландье, Париж, 1931. Бьяги Чай, Франческа, «Психоанализ тұрғысынан қарағандағы Ландру ісі», Имаго, Париж, 2007. Дармон, Пьер, «Ландру», Плон, Париж, 1994. Гонсалес, Кристиан, «Мсье Ландру, қылмыстар сахнасы», Париж, 2007. Ягер, Жерар, «Ландру: жүректерді жаралаушы», L'Archipel, Париж, 2005. Ланзалави, Доминик, «Винсент де Моро Джафферри: әрқашан адамды қорғау», Аяччо, Альбиана, 2011. Le Queux, Уильям, «Ландру: оның құпия махаббат оқиғалары», Стэнли Пол & Co., Лондон, 1922. Маккензи, Ф. А. (редактор), «Ландру», Джеффри Блес, Лондон, 1928. Массон, Рене, «Ландру, Гамбайдың көкбауыры», N'Avouez Jamais, Париж, 1974. Михал, Бернард, «Есімдер», Библиомнибус, Париж, 2014. Сагнье, Кристин, «Ландру ісі», Editions de Vecchi, Париж, 1999. Томлинсон, Ричард, «Ландрудың құпиясы: Франциядағы жалғыз жүректердің сериялық кісі өлтірушісінің қауіпті сүйіспендігі», Pen & Sword, Йоркшир және Филадельфия, 2018. Уэйкфилд, Герберт Рассел, «Ландру, француздық көкбауыр», Дакворт, Лондон, 1936. Юнг, Эрик, «Ландру: 6h 10 Temps Clair», Editions Télémaque, Париж, 2013.