Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз жазушысы (1906–1973)
French writer (1906–1973)
Анри Шарриер (16 қараша 1906 – 29 шілде 1973) – француз жазушысы, 1931 жылы француз соттарымен кісі өлтіргені үшін айыпталып, 1970 жылы кешірілді. Ол «Папильон» романын жазды, бұл француз Гвианасындағы жазалау колониясындағы қамауда болуы мен қашуы туралы естелік. Шарриер «Папильон» романының көбінесе шындыққа негізделгенін айтса да, қазіргі зерттеушілер кітаптағы материалдың көп бөлігі Шарриердің өзінен емес, басқа тұтқындардан алынғанын санайды. Шарриер кісі өлтіруді жасағанын мойындамады, бірақ түрмеге түсуге дейін түрлі шағын қылмыстар жасағанын мойындады.
Henri Charrière (ɑ̃ʁi ʃaʁjɛʁ; 16 November 1906 – 29 July 1973) was a French writer, convicted of murder in 1931 by the French courts and pardoned in 1970. He wrote the novel Papillon, a memoir of his incarceration in and escape from a penal colony in French Guiana. While Charrière claimed that Papillon was largely true, modern researchers believe that much of the book’s material came from other inmates, rather than Charrière himself. Charrière denied committing the murder, although he freely admitted to having committed various other petty crimes prior to his incarceration.
Ерте өмір
Шарриер 1906 жылғы 16 қарашада Францияның Ардеше департаменті, Сент-Этьен-де-Лугадерес қаласында дүниеге келді. Оның екі үлкен әпкесі болған. Ол он жасқа келгенде анасы қайтыс болды. 1923 жылы, он жеті жасында, француз теңіз күштеріне қабылданып, екі жыл қызмет етті. Содан кейін ол Париждің криминалдық әлеміне қатысты. Кейін ол үйленді және қызы болды.
Charrière was born on 16 November 1906 at Saint Étienne de Lugdarès, Ardèche, France. He had two older sisters. His mother died when he was ten. In 1923 at seventeen, he enlisted in the French Navy and served for two years. After that, he became a member of the Paris underworld. He later married and had a daughter.
Түрмеге қамау
Оның жартылай өмірбаяндық романы «Папийон» романында баяндалған өмірбаянында Шарриер 1931 жылғы 26 қазанда Роланд Ле Петит есімді пәкірді өлтірді деген айып тағылған, бірақ ол бұл айыптаманы қатаң түрде жоққа шығарды. Ол өмір бойы түрмеге кесіліп, он жыл қатаң еңбекке жіберілді. 1929 жылғы 22 желтоқсанда ол Париждің 1-ші округіндегі қалалық әкімшілікте Джорджет Фурельге үйленді. (Олар 1930 жылғы 8 шілдеде Париж жоғары сотының шешімімен ажырасты.) Франциядағы Каен қаласындағы Болиеу транзиттік түрмесінде қысқа уақыт отырғаннан кейін, 1933 жылы Франция Гвианасының құрлықтағы жазалау орындасындағы Марони өзеніндегі Сент-Лоран-дю-Марони түрмесіне жіберілді. Роман бойынша, ол 1933 жылғы 28 қарашада алғаш рет қашып, оның қашқан кезінде Андре Матюретт және Жоан Клузио атты екі тұтқын серік болды. 37 күннен кейін үш адамды Колумбияның солтүстік Кариб аймағындағы Риохаха қаласының жанында Колумбия полициясы ұстап алды және түрмеге қамады. Кейін Шарриер жаңбырлы түні қашып, Ла Гуахира түбегіне қашып кетті, онда оны жергілікті тайпа қабылдады. Ол бірнеше ай олармен бірге өмір сүрді, бірақ одан әрі жолға түсуі керек екенін сезінді, бұл шешімі кейін өкініш тудырды. Ол қашып кеткеннен кейін, оны тез арада ұстап, француз Гвианасына қайтару үшін жіберді, онда ол екі жылға жеке камераға қамалды. Жеке камерадан босатылғаннан кейін ол тағы жеті жыл түрмеде отырды. Осы кезеңде ол бірнеше рет қашып құтылуға тырысты, нәтижесінде оны ұстағандардың жауабы қаттырақ болды. Ол сол кезде «Ібіліс аралына» (Devil's Island) жіберілгенін айтты, ол еңбек лагері емес, тұтқынды ұстау лагері болатын және сол кезде қашып құтылу мүмкін емес деп есептелді. Бірақ француз билігі жазалау орындарының тізімдерін жариялады, олар бұл мәлімдемеге қайшы келді; басқа да мәліметтермен қатар, Шарриер ешқашан «Ібіліс аралында» түрмеде отырмаған. Дегенмен, ол 1941 жылы кокос қаптарынан жасалған салмен және аралдан толқынмен бірге қашып, тағы бір тұтқынмен бірге бостандыққа шықты. Бірақ оның серігі француз Гвианасының жағалауына жеткенде, лайға батып қайтыс болды. Құрлықта қашып кеткен қытай тұтқындарымен кездескеннен кейін, олар қайық сатып алып, Британ Гвианасының Джорджтаун қаласына теңізден өтті. Шамамен бір жылдан кейін, көңілі толмаған Шарриер Британдық Гондурасқа жету мақсатымен жаңа қайыққа отырып, қашып кеткен басқа тұтқындардың тобына қосылды. Бірақ дауылға тап болғаннан кейін, олар тек Венесуэлаға ғана жете алды. Барлығы тұтқындалып, Боливар штатындағы Эль-Дорадодағы қатал жазалау орындасына жіберілді. Бір жыл түрмеде отырғаннан кейін, Шарриер 1944 жылғы 3 шілдеде жеке куәлігімен босатылды. Бес жылдан кейін оған Венесуэла азаматтығы берілді. 1933-1944 жылдарға қатысты француз тізімдері оның өмірін басқаша баяндайды: ол 1933 жылғы 29 қыркүйекте «Мартиньер» кемесімен Сен-Мартен-де-Ре цитаделінен шығып, 14 қазанда «транспортированный» статусымен Сен-Лоран-дю-Марониге келді. Көлік лагерінде ұзақ болған жоқ, өйткені ол Андре Бурон отарлық ауруханасына медбике көмекшісі болып тағайындалды, онда ол қашып келген көптеген тұтқындарды көрді, олар оған қашқандары туралы айтып берді, олардан ол шабыт алды. Бұл орын оны бірнеше айдың ішінде сотталғандарды жойған ағаш кесу орындары мен ауыл шаруашылығына бөлінген жерлерде жұмыс істеуден сақтады. Ол 1934 жылғы 5 қыркүйекте алғаш рет қашып құтылды, бірақ Колумбияда, қашып кеткен сотталғандарды Францияға қайтаратын елде, сәтсіз аяқталды. Арнайы теңіз сотының шешімімен ол екі жыл бойы Сен-Жозеф аралындағы жеке камерада отырды. Бірнеше рет ауыстырылып, Гвиана құрлығындағы Каскадтар орманындағы лагерьде бас медбике болып аяқтады, одан ол 1944 жылғы 18-19 наурыз түнде төрт серігімен бірге қашып кетті.
The version of his life presented in his semi biographical novel, Papillon, claimed that Charrière was convicted on 26 October 1931 of the murder of a pimp named Roland Le Petit, a charge that he strongly denied. He was sentenced to life in prison and ten years of hard labour. He had married Georgette Fourel at the town hall of the 1st arrondissement of Paris, on December 22, 1929. (They divorced on 8 July 1930 by decision of the Paris High Court.) After a brief imprisonment at the transit prison of Beaulieu in Caen, France, he was transported in 1933 to the prison of St Laurent du Maroni on the Maroni River, in the penal settlement of mainland French Guiana. According to the book, he made his first escape on 28 November 1933 and was joined by fellow prisoners André Maturette and Joanes Clousiot, who would accompany him throughout much of his time on the run. 37 days later, the trio were captured by Colombian police near the village of Riohacha, northern Caribbean Region of Colombia, and were imprisoned. Charrière subsequently escaped during a rainy night and fled to the La Guajira Peninsula, where he was adopted by an indigenous tribe. He spent several months living with the natives, but felt that he had to move on, which was a decision he would ultimately regret. After leaving, he was quickly recaptured and sent back to French Guiana to be put into solitary confinement for the next two years. After his release from solitary confinement, he spent another seven years in prison. During this period he attempted to escape several more times, resulting in increasingly brutal responses from his captors. He stated that he was then confined to Devil's Island, a labour camp (Devil's Island was not a labour camp so much as an internment camp) that, at the time, was notorious for being inescapable. French authorities later released penal colony records that contradicted this; amongst other details, Charrière had never been imprisoned on Devil's Island. However, he finally achieved his permanent liberation in 1941 by using a bag of coconuts as a makeshift raft and, riding the tide out from the island, he escaped with another convict. However, his companion drowned in quicksand when they reached the shore of French Guiana. After meeting up with some escaped Chinese prisoners on the mainland, they bought a boat and sailed to Georgetown, British Guiana. After almost a year, a bored Charrière then joined another group of escaped convicts in a new boat with the intent of reaching British Honduras. However, after sailing into a cyclone, they only managed to reach Venezuela. They were all arrested and sent to a brutal penal settlement in El Dorado, Bolivar State. After a year of imprisonment, Charrière was released with identity papers on 3 July 1944. Five years later he was given Venezuelan citizenship. French records of his life from 1933–1944 present a different account: He left the citadel of Saint Martin de Ré on 29 September 1933 aboard the Martinière and landed on 14 October with the status of "transported" to Saint Laurent du Maroni. There was little time left in the transportation camp, as he was assigned as a nursing assistant to the André Bouron Colonial Hospital, where he saw many inmates returning from the run who told him their escape stories, from which he drew inspiration. This place spared him from the work of logging sites or agricultural concessions that annihilated convicts in a few months. He escaped for the first time on September 5, 1934, but failed in Colombia, a country that returned escaped convicts to France. Judged by the Special Maritime Court, he spent two years in the cells of the St. Joseph's Island Seclusion. Several times transferred, he ended up as chief nurse in an Indochinese camp on the Guyanese mainland, the Cascades forest camp, from which he escaped on the night of March 18–19, 1944, along with four companions.
Кейінгі өмірі
Шарриер бір жылдық сынақ мерзімінде бостандықта болғаннан кейін, 1945 жылы оған толық бостандық берілді. Ол Венесуэлада қалып, натурализацияланды. Рита Бенсимон есімді венесуэлалық әйелге үйленді. Ол Каракаста және Маракайбода мейрамханалар ашты. Кейіннен ол белгілі бір деңгейде танымал болды, тіпті жергілікті телеарналардың бағдарламаларына жиі шақырылатын болды. Соңында ол Францияға оралып, "Папильон" (1969) атты естеліктері жарық көрген кезде Парижді де аралады. Кітап Францияда 1,5 миллионнан астам данада сатылды, соның нәтижесінде француз министрі Францияның моральдық құлдырауын мини-юбкалар мен "Папильонға" байланысты деп мәлімдеді. "Папильон" алғаш рет 1970 жылы Ұлыбританияда, жазушы Патрик О'Брайанның аудармасында жарияланды. Шарриер 1970 жылы француз режиссері Жан Вотриннің түсірген "Попси Поп" фильмінде әшекей ұрысының рөлін ойнады, бұл фильм халықаралық аренада "The Butterfly Affair" деген атпен шықты. Ол сондай-ақ "Папильон" романына "Банко" атты жалғасын жазды, онда түрмеден босатылғаннан кейінгі өмірін баяндайды. 1970 жылы француз сот жүйесі Шарриерге 1931 жылғы кісі өлтіру айыбы бойынша кешірім берді.
After Charrière had served a year's probationary freedom, he was given his total liberty in 1945. He remained in Venezuela and became a naturalized citizen. He married a Venezuelan woman identified as Rita Bensimon. He opened restaurants in Caracas and Maracaibo. He was subsequently treated as a minor celebrity, even being invited frequently to appear on local television programmes. He finally returned to France, visiting Paris in conjunction with the publication of his memoir Papillon (1969). The book sold over 1.5 million copies in France, prompting a French minister to attribute "the moral decline of France" to miniskirts and Papillon. Papillon was first published in the United Kingdom in 1970, in a translation by the novelist Patrick O'Brian. Charrière played the part of a jewel thief in a 1970 film called Popsy Pop directed by the French director Jean Vautrin, and released internationally in English as The Butterfly Affair. He also wrote a sequel to Papillon entitled Banco, in which he describes his life after being released from prison. In 1970, the French justice system issued a pardon to Charrière for his 1931 murder conviction.
Өлім
1973 жылғы 29 шілдеде Шарриер Испанияның Мадрид қаласында жұтқыншақ рагынан қайтыс болды.
On 29 July 1973, Charrière died of throat cancer in Madrid, Spain.
Шығармалары
Ол «Папильон» сериясында екі автобиографиялық роман жазды: «Папильон» (1969) және «Банко» (1973). Шарриердің ең көп сатылған «Папильон» кітабында, ол «75 пайыз шындыққа жақын» деді, оның 1932 жылы тұтқындалғаннан бастап Венесуэлаға соңғы қашқанға дейін болған көптеген қашу әрекеттері, оқиғалары мен қайта ұсталғандары туралы айтылады. Кітаптың атауы – Шарриердің кеудесіндегі көбелек татуировкасынан алынған лақап аты (папильон француз тілінде көбелек деген мағынаны білдіреді). Бірақ, қазіргі зерттеушілер Шарриердің көптеген оқиғаларын басқа тұтқындардан естігенін, сондықтан бұл туындыны нағыз өмірбаян емес, көркем әдебиет деп санайды. Өзінің «Папильонның төрт шындығы» (Les quatre vérités de Papillon) кітабында бұрынғы «Париж Матч» тілшісі Жорж Менажер Шарриердің іс жүзінде полиция хабаршысы және түрмеге түскенге дейін сутенер болғанын, сондай-ақ, әйелінің жеңіл мінезінен түскен ақшамен өмір сүргенін, ал кейіннен оны Роланд Леграндтың өліміне кінәлі етуге тырысқанын мәлімдейді. Шарриер Сен-Лоран түрмесінде отырғанын және қашып кеткен болуы мүмкін екенін айтады, бірақ француз билігінің мәліметінше, ол ешқашан «Ібіліс аралында» жазасын өтеген жоқ. Кітапта да, фильмде де «Ібіліс аралы» тік жартастармен көрсетілген, бірақ шындығында аралдың барлық бөлігі тасты болғанымен, теңізге қарай бірте-бірте төмендейді. Франция Әділет министрлігінің баяндамасында Шарриердің кітабында басқа адамдарға қатысты немесе ойдан шығарылған эпизодтар бар екені, сондықтан «ақиқатқа жақындау үшін оны кем дегенде 10-ға бөлу керек» делінген. 2005 жылы Париждегі 104 жастағы Шарль Брунье өзінің нағыз «Папильон» екенін мәлімдеді. Оның сол қолында да көбелек татуировкасы болған. Сынаушылар Шарриердің суреттерінде басқаларға болған оқиғалар бар екеніне және Брунье сол кезде түрмеде болғанына келіседі. Сынаушылар, Шарриер кітабында көрнекті суреттеген күзетшінің кішкентай қызын акулалардан құтқаруды шын мәнінде екі аяғын жоғалтқан және кейіннен қайтыс болған Альфред Стеффен атты басқа бір сотталған адам жасағанын айтады. Кейбір сынаушылар оның әңгімесінің рас еместігіне күмән келтіріп, кейбір даталарды қате көрсеткенін айтқанда, Шарриер: «Менімде теріс машинасы болған жоқ», - деп жауап берді. Француз журналисі Жерар де Вильерс, «Папильон Эпинле» («Құбылаға қадалған көбелек») кітабының авторы: «Шарриердің кітабының тек 10 пайызы ғана шындықты көрсетеді», - деп мәлімдеді.
He wrote two autobiographical novels in the Papillon series: Papillon (1969) and Banco (1973). Charrière's best selling book Papillon, which he said was "75 percent true", details his alleged numerous escapes, attempted escapes, adventures, and recaptures, from his imprisonment in 1932 to his final escape to Venezuela. The book's title is Charrière's nickname, derived from a butterfly tattoo on his chest (papillon being French for butterfly). Modern researchers, however, believe that Charrière got much of his story material from other inmates, and so see the work as more of a work of fiction than a true autobiography. In his book Les quatre vérités de Papillon ( The Four Truths of Papillon), Georges Ménager, a former Paris Match reporter, claims that Charrière was in fact a police informer and a pimp before his incarceration, and lived off the proceeds of his girlfriend's prostitution, and that he later tried to blame her for the murder of Roland Legrande. Charrière claims to have been incarcerated in Saint Laurent and may have escaped from there, but according to French officials, he never served any time on Devil's Island. The book and movie both present Devil's Island as having rocky cliffs, when, in fact, although the entire island is rocky, it gently slopes into the surrounding sea. A French justice ministry report said Charrière's book included episodes that were imagined or involved others and "should be divided by at least 10 to get near the truth". In 2005, a 104 year old man in Paris, Charles Brunier, claimed to be the real Papillon. He also had a butterfly tattoo, on his left arm. Critics tend to agree that Charrière's depictions included events that happened to others and that Brunier was at the prison at the same time. Critics claim that the heroic rescue of a guard's young daughter from sharks, which Charrière describes graphically in his book, was in fact carried out by another convict named Alfred Steffen who lost both legs and subsequently died. When some critics questioned the veracity of his story and said he erred on some of the dates, Charrière replied: "I didn't have a typewriter with me." French journalist Gerard de Villiers, author of Papillon Épinglé ("Butterfly Pinned"), maintains: "Only about 10 percent of Charrière's book represents the truth."
Бейімделулер
Папильон (1973), Франклин Дж. Шаффнердің режиссерлігімен, Папильон романы негізінде түсірілген фильм. Шарриер рөлін Стив Маккуин сомдады, ол осы рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. Папильон (2017), Майкл Ноердің режиссерлігімен, Папильон және Банко романдары негізінде түсірілген фильм. Шарриер рөлін Чарли Ханнам сомдады.
Papillon (1973), film directed by Franklin J. Schaffner, based on novel Papillon. Charrière was portrayed by Steve McQueen, who received a Golden Globe nomination for his performance. Papillon (2017), film directed by Michael Noer, based on novels Papillon and Banco. Charrière was portrayed by Charlie Hunnam.