Кіріспе

Француз қылмыскері (1936–1979)

Жак Месрин (ʒak mɛʁin, mɛsʁin; 28 желтоқсан 1936 – 2 қараша 1979) – Франция, АҚШ және Канадада көптеген кісі өлтіру, банк тонау, ұрлық және адам ұрлауға жауапты француз қылмыскері. Месрин түрмеден бірнеше рет қашып, қашқын ретінде өткен соңғы кезеңінде халықаралық жаңалықтардың назарына ілікті, оның іс-қимылдарының ішінде бұрын соттаған судьяны ұрлауға тырысу да болды. Оның жасыну өнері "Мың бетті адам" деген лақап атын әкелді және іздеп отырған адам ретінде үлкен даңққа ие болып, қашып жүруіне мүмкіндік берді. Месрин көпшілік тарапынан анти-мемлекеттік Робин Гуд кейіпкері ретінде қарастырылды. Оның харизматикалық бейнесіне сай, ол әдемі әйел серігінен сирек кездеспеді. 2008 жылы шыққан "Месрин" атты екі бөлімді фильм оның өміріне негізделген.

1965 жылға дейінгі ерте өмір және қылмыстық мансап

Жак Рене Месрин 1936 жылы 28 желтоқсанда Парижге жақын Клиши қаласында, әлеуметтік жағдайы жақсарған жұмысшы отбасында дүниеге келді. Бала кезінде ол неміс әскерлерінің ауыл тұрғындарын жаппай қырғынға ұшыратуын көрді. Оның ата-анасы ұлына үлкен үміт артып, оны беделді католик колледжіне – Жуйи колледжіне жіберді, онда оның достарының арасында музыкант және композитор Жан Жак Дебу да болды. Месрин өте тәртіпсіз оқушы еді және директорға шабуыл жасағаны үшін Жуйиден қуылды. Одан кейін ол басқа мектептерден де қуылды және отбасының көңілін қалдыратын жасөспірім қылмыскерге айналды. 1955 жылы, 19 жасында, ол Клишиде Лидия Де Соузаға үйленді, бірақ бір жылдан кейін ажырасты. Француз армиясына шақырылып, ол Алжир соғысында парашютші/коммандос ретінде ерікті түрде қатысты. Ол бүлікшілерге қарсы операцияларға қатысқан кезде, Месриннің міндеттеріне тұтқындарды өлтіру де кірген деген сөз бар. Әскери тәртіп оған ұнамаса да, Месрин қимыл-қозғалысты ұнатты және 1959 жылы әскерден кеткені алдында генерал Шарль де Гольден әскери ерлік үшін орден алды. Кейіннен оның әкесі Алжирде өткен уақыт Месриннің мінез-құлқының нашарлауына себеп болғанын айтты. 1965 жылдың желтоқсан айында Месрин Пальма-де-Майоркадағы әскери губернатордың вилласынан қамауға алынды. Ол алты айға түрмеге жабылды және кейіннен испан билігі оның француз барлау қызметіне жұмыс істегеніне сенгенін мәлімдеді. Ол өзінің қылмыстары туралы кітап жазды, онда қырықтан астам адамды өлтіргенін айтты, бірақ бұл сан кейбір адамдардың пікірінше, әлдеқайда жоғары бағаланған. Месриннің кітабы Францияда "Самның ұлы" заңының қабылдануына әкелді, бұл заң қылмыскерлердің өз қылмыстарын жариялап пайда табуына тыйым салмақ болды.

Ла Сантеден қашу

Ла Санте қашып құтылу мүмкін емес деп есептелді. Канада түрмелерінен қашқан Месринге сым кескіш пен өте жоғары батылдық қана жеткілікті болған. Бірақ осы тұтқындықта ол бұрын жеңген кез келген қауіпсіздікке қарағанда әлдеқайда күшті қорғаумен бетпе-бет келді. Бір есепте Месриннің өзінің камерасында жаттығу жасап, жақсы жаңалық алған адамдай мінез танысқандығы айтылған. 1978 жылдың 8 мамырында ол тапанша шығарып, кілттерді ұрлап, Франсуа Бессемен (өз өзімен тең қашқыш) және тағы бір адаммен бірге камерадан шығып, қоршалған аула жолына өтті. Олармен бірге ілгек тартқыш болды, Месрин бірнеше жұмысшыларды созулы баспалдақпен бірге әкелуге мәжбүр етті. Үшеуі ішкі қабырғадағы аула қақпасын ашып, күзетшіні бекетінде күтпеген жерден шабуылдады. Содан кейін олар 14 метрлік (46 фут) биіктіктегі сыртқы қабырғаның шалқап жатқан бөлігіне жетті (баспалдақсыз бұл үлкен қиындық тудырар еді). Олар ілгек тартқышты баспалдақтың үстіне іліп, арқанмен сырғып түсті. Қабырғадан өткен үшінші адамды полиция көшеде атып өлтірді. Месрин мен Бессе көлік ұрлап, полиция оқшаулауынан қашып құтылды; олар Ла Сантеден қашқан алғашқы адамдар болды.

Месрин қашқындар рөліне кіреді

Месрин мен Бессе Ла Сантеден қашып шыққаннан кейін төрт күн өткен соң париждік қару-жарақ дүкенін тонап кетті. 1978 жылдың 26 мамырында олар Деувиль казиносынан 130 000 франк тонады, бірақ олар шығып бара жатқанда полиция жетіп келді. Шамамен 50 оқ атысты, Месрин жараланды, бірақ екеуі де қашып кетті. Месрин мен Бессе аумақты кеңінен қамтудан кейін бір шаруа мен оның отбасын кепілге алып, оларды қауіпсіз жерге жеткізуге мәжбүр етті. Кейіннен банкирді ұрлап, ол үшін 450 000 франк көлемде сыйақы алды. "Францияның бірінші нөмірлі жауы" (l'ennemi public numéro un) ретінде танымал болса да, Месрин 1978 жылғы 4 тамыздағы Париж Матч журналының мұқабасында пайда болды. Ол ішкі сұхбатта Әділет министріне қаулы айтты. Өзінің жариялылығына қарамастан, Париж аймағында бостандыққа шығып, Месрин заң мен мемлекеттің қызығын қылып отырғандай көрінді; Париж Матч журналындағы сұхбат – соңғы шегі болды. Месринге аң геретін полиция органдары биліктің жоғары эшелондарынан нәтижелерді талап етті. Бұл қиынға соқты, себебі әртүрлі агенттіктер арасында бәсекелестік болды. Месрин көбінесе қылмыстық әлеммен байланыс жасамағандықтан, әдеттегі ақпарат көздері көмектеспеді. Оның үстіне, ол сыртқы келбетін өзгертуде және жұртшылықтың күдігін тудырмауға шебер болды: ол көршілерімен бірге ішімдік ішіп отырып, біреуінің "Месринге ұқсайды" деген сөзіне күлгені айтылады. Месрин 1978 жылдың қараша айында Сицилия, Алжир, Лондон және Брюссельге сапар шегіп, қайтадан Парижге оралды, онда ол тағы да банк тонады. Месриннің жоғары лауазымды судьяны ұрлау жоспарына қарсылық білдіріп, жүйеге кек қайтаруға құштар болмаған Франсуа Бессе Месринмен қарым-қатынасын тоқтатты және кейіннен із-түзсіз жоғалды. Бессе 1994 жылы ұсталды; ол 2006 жылы мерзімінен бұрын босатылды. Месриннің бұрынғы адвокаты, Маître Malinbaum, 30 жыл бойы Месриннің Порт-де-Клиньянкорттағы өліміне қатысты жағдайды сот тергеуіне салу және француз мемлекетін оның клиентінің өлтірілуіне кінәлі деп тану үшін күресті. Champ Libre ұйымының негізін қалаушы Жерар Лебовичи дарынды кәсіпкер, француз киноиндустриясында ықпалды тұлға және қылмыскерлерге деген құштарлығымен танымал болды. Лебовичи Месриннің әкесі қайтыс болғаннан кейін оның қызын асырап алды. 1984 жылдың 7 наурызында Жерар Лебовичидің денесі Авеню Фош жер асты тұрақтарынан табылды. Оның екі күн бұрын атып өлтірілгені анықталды, оқ жаралары төртбұрыш пішіндес болды: бұл орындалмаған келісімшартты білдіретін қылмыстық әлемдегі дәстүрлі белгі. Бір теория бойынша, Лебовичини Месриннің жақын серігі өлтірген болуы мүмкін, Лебовичи оның өлімі күні кездесуге шақырған болуы мүмкін.

Поп-мәдениет сілтемелері

1984 жылы Месрин туралы фильм жарық көрді. Басты рөлді Николас Сильберг сомдады, сценарийін жазып, режиссерлықты Андре Женовес жасады. Хард-рок тобы Trust 1980 жылы шыққан Repression альбомында Месринге арнап екі ән ("Le Mitard" және "Instinct de Mort") жазды. Панк-тобы The Blood 1983 жылы False Gestures For A Devious Public LP альбомына "Mesrine" деген ән енгізді. Сондай-ақ, Квебекте құрылған "Mesrine" деген grindcore тобы бар. Француз романы "Les Rivières Pourpres" романында басты кейіпкер Ниманс Месриннің қанына қан жұқтырылған. Месриннің өмірін көрсететін, басты рөлде Винсент Кассель ойнаған "L'instinct de mort" (ағылшынша атауы: Mesrine: Killer Instinct) және "L'ennemi public No. 1" (ағылшынша атауы: Mesrine: Public Enemy No. 1) есімді екі бөлімнен тұратын фильм Францияда 2008 жылы, ал Ұлыбританияда 2009 жылдың тамызында көрсетілді. 2015 жылы танымал француз-алжирлік рэп дуэті PNL "Porte de Mesrine" деген ән шығарды.