Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сугай Мунтох (Жауи: سوڠاي مونتوه;) – Малайзияның Негери Сембилан штатындағы Желебу ауданындағы жартылай ауыл шаруашылығымен айналысатын шағын қала. Жалпы халқы 3500-ден кем. Қала Куала-Лумпурдан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 48 километр (30 миль) қашықтықта орналасқан және Негери Сембилан мен Селангор штаттарының шекарасына жақын жерде жатыр.
Sungai Muntoh (Jawi: سوڠاي مونتوه; ) is a semi agricultural small town in Jelebu District, Negeri Sembilan, Malaysia with less than 3,500 in total population. The town is located about 30 miles southeast of Kuala Lumpur and is situated near the border between Negeri Sembilan and Selangor.
Жергілікті климат
Сундай Мунто - Малайзиядағы ең жылы жер. Дегенмен, онда күшті дауылдар да болады. Бұл, бастысы, Титиwangса тауларының қалған Йелебу аймағына қарағанда биік жағында орналасқандығынан туындайды. 2005 жылдың ақпан айының басында Малайзиядағы температура шамамен 39 градусқа дейін көтерілді – соңғы 30 жылдағы ең жоғары көрсеткіш, ал Оңтүстік-Шығыс Азияда Мьянмадан кейін екінші орында тұр. Малайзиядағы ең жылы және құрғақ жер болғандықтан, Сундай Мунто су тапшылығы және құрғақшылық қаупіне ұшырайды.
Sungai Muntoh is the warmest place in Malaysia. However, it also experiences heavy thunderstorms. That is mainly because it is at the higher tip of the end of Titiwangsa Mountains as compared to the rest of Jelebu. In early February 2005, Malaysia's temperature rose to almost 39 degrees Celsius—the worst in 30 years and in Southeast Asia, second only to Myanmar. Being the warmest and driest place in Malaysia, Sungai Muntoh bares shortage of water supply and possible drought.
Тарих
Сундай Мунтоның негізін 19 ғасырдың басында қытай иммигранттары қалаған деп есептеледі. Қаладағы қарқынды тау-кен өндірісі және резеңке плантациялары Қытай мен Үндістаннан келген мерзімілі жұмысшыларды тартты, оларға аз жалақы төленді. Сунгай Мунтох Негери Сембилан штатындағы тау-кен өндірісі мен резеңке плантациялары тарихында маңызды орын алды. 19 ғасырдың соңында Сунгай Мунтох Джелебудегі ең ерте және ең беделді кен орны болды. Онда көптеген құнды, ғасырлар бойы сақталған артефакттар табылған, қазір олар штаттық мұражайда көрсетілуде. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Джелебуны жапондықтар басып алғанда, жергілікті тұрғындарға жасалған қатыгездіктерге жаппай қырғын мен геноцид кірді. Жапондықтар басып кірген кезде шамамен 1500 адам қаза тауып, ал штаттың қалған бөлігінде 3500-ге жуық адам мерт болды, соның салдарынан Негери Сембилан штаты ең көп өлім-жұлым болған аймақтардың біріне айналды.
Sungai Muntoh is believed to be founded by Chinese immigrants in early 19th century. The town's booming mining business and rubber plantation drew foreign indentured labors from China and India, who were paid low wages. Sungai Muntoh has itself placed in the history of mining and rubber plantation in Negeri Sembilan. Sungai Muntoh was the earliest and most reputable mining site in Jelebu back in the late 19th century. A lot of valuable centuries old artefacts were found there and are now displayed in the state's museum. During World War II, when Jelebu was invaded by the Japanese, cruel acts performed on the locals included massacre and genocide. There were about 1,500 people killed during the Japanese invasion, and about 3,500 more in the rest of the state, making Negeri Sembilan one of the states having the highest death toll.
Демография
Сугай Мунто – қытайлар басым тұратын аудан. Қала халқының шамамен 60 пайызы – қытайлар, ал қалған бөлігін малайлар, жергілікті тұрғындар (Оранг Асли) және бірқатар үндістер құрайды. Көптеген малайлар оңалту орталығының жанында тұрып, құқық қорғау саласында жұмыс істейді.
Sungai Muntoh is a neighbourhood with a Chinese majority. Chinese accounts for almost 60% of the town's population while Malays, natives (Orang Asli) and some Indians make up the rest. Most of the Malays reside near a rehabilitation centre, working as law enforcers.
Экономика
Қытайдың егде жастағы көптеген азаматтары каучук плантацияларында жұмыс істейді. Жас ұрпақ көршілес қалаларда, әсіресе Куала-Лумпур мен Серембанда жақсырақ өмір сүруге тырысқандықтан, каучук бизнесі жылдар бойы құлдырап келеді. Бірақ, соңғы кезде әлемде каучукқа деген сұраныс 2005 жылдан бері артқандықтан, каучук плантациялары қайта жандануда. Көкөніс және жеміс шаруашылығы да қаланың экономикасына және гүлденуіне үлес қосады. Қала төңірегіндегі кең аумақтар көкөніспен жабылған. Жергілікті қант қамысы мен ананас елдің барлық аймақтарында танымал. Сугай Мунтохта кокос, рамбутан, дуриан, мангостин, манго және басқа да тропикалық жемістер өсіріледі.
Most Chinese of the older generation work in the rubber estate as rubber tappers. The rubber business is in decline over the years since younger generations seek to improve their lifestyles in nearby cities with most notably Kuala Lumpur and Seremban. Recently however, the rubber plantation industry undergoes a resurgency since world demand for rubber has increased since 2005. Vegetable and fruit farming also contributes to the town's economy and prosperity. Vast land areas surrounding the town are planted with vegetables. Local sugarcanes and pineapples are famous throughout the country. Fruits that are grown in Sungai Muntoh include coconuts, rambutans, durians, mangosteens and mangos and other tropical fruits.
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Сугай-Мунтоның тығыз жаңбырлы орманында өте көптеген өсімдіктер мен жануарлар дүниесі қоныстанды, оның ішінде көптеген жойылу қаупі төніп тұрған түрлер де бар. Олардың ішінде жолбарыстар, крокодилдер, жабайы шошқалар және кесірткелер бар. Сугай-Мунтода сирек кездесетін көгілдір басты жәндіктер мен өте улы түрлі-түсті шаяндар да табылады. Биіктігі шамамен 60 сантиметр болатын, тауыс құсына ұқсас, ұзын құйрықты ұшатын жаратылысты бұрын жиі көруге болар еді, бірақ он жыл бұрын заңсыз орман кесу салдарынан ол сирек кездесе бастады. Бұл қалада жыландар көптеп кездеседі. Сугай-Мунтоның жергілікті жыланы – қара жылан. Басқа жылан түрлерін көру өте сирек. 5 метрге дейін өсетін питон да жиі кездеседі. Дегенмен, орманның бай биологиялық әртүрлілігі жергілікті халыққа да мәселе туғызды. Қала жабайы жануарлардың шабуылдарымен, мал мен егістік алқаптарына жасалған шабуылдарымен белгілі. Олардың ішінде жолбарыстар, шошқалар, крокодилдер және басқалары бар.
Sungai Muntoh's dense rainforest is home to a huge variety of flora and faunas, including many endangered species. This includes tigers, crocodiles, wild boars and lizards. Rare types of blue headed centipedes and the highly venomous colorful scorpions are found in Sungai Muntoh as well. A colorful peacock like long tailed flying creature about 2 ft tall was a usual sighting too, until illegal deforestation took place in less than a decade ago. Serpents are common in this town. Black snakes are the only snakes native to Sungai Muntoh. Other species of snakes are rarely seen. Pythons—which can grow up to 5 meter long—are also one of the common sightings. However, the rich biodiversity of the forest has brought problems to the local community as well. The town is famous for wild animal invasion and attacks on livestocks and plantations. These include tigers, boars, crocodiles and others.
Оңалту орталықтары
Сугай-Мунто қаласында штаттың қалған бөліктеріне қарағанда көбірек оңалту орталықтары бар. Штаттағы ең ірі және беделді түрме, нашақорлар мен есірткіге тәуелділер үшін сонда орналасқан. 1997 жылдың басында нашақорлардың қашуы бүкіл елде кеңінен таралды. Түрме күзетшілері қашқандарды көшеде ұстауға тырысқанда, тәртіпсіздік пен дүрлік туды. 2004 жылдың соңында NTV7 телеарнасы осыған ұқсас жаңалықты тағы бір жариялады. Олар толыққанды баяндама жасап, қара жұмыс сияқты қылмыс болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Тергеу басталды, бірақ нәтиже бермеді.
There are more rehabilitation centres in Sungai Muntoh than in the rest of the state. The state's biggest and most reputable prison for junkies and drug addicts is located there. In early 1997, a breakout of the junkies became a national headline. Chaos and mayhem occurred when prison guards tried to arrest the fugitives on the streets. In late 2004, another similar headline caught the attention of NTV7. They did a full coverage on it, stating there could be a possible blue collar crime going on. An investigation was initiated but to no avail.