Кіріспе

Американдық теолог және баптист пасторы Уолтер Раушенбуш (1861–1918) – американдық теолог және баптист пасторы, ол Рочестер теологиялық семинариясында оқытумен айналысты. Раушенбуш АҚШ-та XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында гүлденген Әлеуметтік Евангелизм және бірыңғай салық қозғалысының негізгі қайраткері болды. Ол сонымен қатар белгілі философ Ричард Рортидің анасының әкесі, ал Пол Раушенбуштің бес атасы болды.

Ерте өмір және білім

Уолтер Раушенбуш 1861 жылғы 4 қазанда Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында неміс Аугуст Раушенбуш пен бұрынғы Каролина Рамптың отбасында дүниеге келді. Жастық шағында наразылық білдірген кезеңнен өткенімен, 17 жасында ол жеке діни өзгеріске ұшырады, ол оның "жан дүниесіне терең әсер етті". Ол өзінің сезімін, Жоғалған ұл сияқты, "Мен Әкемнің алдына бардым, көмек сұрап дұға еттім, менің дұғама жауап берді" деп сипаттады. Бірақ кейін ол бұл тәжірибе толық емес екенін сезінді, ол жеке күнәлардан ғана емес, қоғамдық күнәлардан да өкінуге бағытталған болуы керек еді. Орта мектепті бітіргеннен кейін Германиядағы Гютерслох қаласындағы гимназияда (дайындық мектебі) оқыды. Содан кейін ол АҚШ-қа оралып, Рочестер университетінде білім алды, онда 1884 жылы өнер бакалавры дипломын алды. Одан кейін ол Америка баптист шіркеулерінің Рочестер теологиялық семинариясында теологияны оқыды және 1886 жылы діни бакалавр дәрежесін алды. Рочестер діни семинариясында оқығанда оның алғашқы ұстанымдары сынға ұшырады. Ол жоғары сыншылдық туралы білді, бұл оны кейіннен "Киелі кітаптың қатесіздігі туралы мұрагерлік идеялары негізсіз болып көрінді" деген қорытындыға әкелді. Сондай-ақ ол құрбандық арқылы кешірім туралы да күмәндана бастады. Оның сөзімен айтқанда, "Иса осыны үйреткен жоқ; ол құтқарылуды адам тәжірибесінен алыс, үштікке байланысты мәмілеге тәуелді етеді; және ол Құдайдың әділдігі туралы түсінік береді, ол адамның сезімталдығына қайшы келеді". Бірақ осы қиындықтар оның сенімін әлсіретудің орнына, керісінше нығайтты.

Министрлік

1886 жылы Раушенбуш Нью-Йорктегі "Тозақ әуежайында" деп аталатын Екінші неміс баптист шіркеуінде пасторлық қызметін бастады. Қалалық кедейлік және балалардың жерлену рәсімдері оны әлеуметтік белсенділікке жетеледі. Оның ойынша, шіркеудің барлық топтар мен әрбір адам үшін жүйелі әділетсіздікке қарсы күресте маңызды рөлі болды. 1892 жылы Раушенбуш және оның бірнеше достары "Империя бауырластығы" деп аталған топ құрды. Пасторлар мен көшбасшылар әлеуметтік жақсы хабарды талқылау және іске асыру үшін ұйымға қосылды. 1897 жылы ол Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы Рочестер теологиялық семинариясында Жаңа Өсиетті оқытуды бастады, 1902 жылға дейін ол шіркеу тарихын оқытты. 1907 жылы ол "Христиандық және әлеуметтік дағдарыс" атты кітап жариялады, ол әлеуметтік жақсы хабарды қолдаушылардың көптеген іс-қимылдарына әсер етті. 1917 жылы "Әлеуметтік жақсы хабарға арналған теология" кітабының жарық көргенімен, көптеген либералды протестант шіркеулері әлеуметтік жақсы хабарды қолдауға бірікті. Осы кітапта ол христиандардың Иса Мәсіхтің денесінде кісі болып келген, барлығымен тең қатар қараған, адамдарды сүйіспеншілік пен қызмет нысаны ретінде қарастырған Құдайға ұқсауы керектігін түсіндірді.

Өлім және мұра

Уолтер Раушенбуш 1918 жылғы 25 шілдеде Рочестерде 56 жасында қайтыс болды. Раушенбуштың еңбегі Мартин Лютер Кинг, Десмонд Туту, Люси Рэндольф Мейсон, Рейнхольд Нибур, Норман Томас, Джордж Макговерн, Джеймс Макклендон және оның немересі Ричард Рорти сияқтыларға әсер етті. Тіпті 21 ғасырда Раушенбуштың есімін оның өмірі мен еңбегіне құрмет көрсету үшін белгілі бір әлеуметтік әділеттік қызметтері қолданады, оның ішінде Нью-Йорктегі Раушенбуш метро қызметтері және Сиэтлдегі Раушенбуш рухы мен іс-қимыл орталығы сияқты ұйымдар бар. Солтүстік Америка баптистік конференциясының архиві, Оңтүстік Дакота штатының Сиукс-Фолс қаласында, және Американдық баптистік тарихи қоғамы, Джорджия штатының Атланта қаласында, Раушенбушқа қатысты кең ауқымды жинақтарды сақтайды. Нью-Йорк штатының Грекия қаласындағы Орчард қауымдық шіркеуінің архивінде Уолтердің крещение талқыларының түпнұсқа жазбалары, сондай-ақ оның әйелі мен әкесінің мүшелік тізімдері сақталған. 1929 жыл шамасында Рочестердегі Эндрюс-стрит баптистік шіркеуі (1918 жылға дейін Бірінші неміс баптистік шіркеуі деп аталған) Эдмунд Лайонның әйелінен боялған шыны терезе алды. 1960 жылдардың соңында ғимарат бос тұрды және бірнеше терезелер, соның ішінде түпнұсқа Раушенбуш терезесінің бір бөлігі ұрланды. Жаңа қауым ғимаратты сатып алды және боялған шыны шебері кейбір терезелерді жөндеп, қайта жасады; алайда, Раушенбуш терезесінің жоғарғы бөлігі түпнұсқасынан едәуір өзгеше. 1951 жылы шіркеудің құрылғанына 100 жыл толуына арналған кітапшада алғашқы терезе суреті жарияланды.

Христиан дінінің көзқарасы

Раушенбуш христиан дінінің мақсаты – "от пен күкірт" стиліндегі уағыз емес, оның жамағаттарының Мәсіх сияқты өмір салты арқылы Құдай Патшалығын тарату екенін түсіндірді. Раушенбуш Исаның өлімін толықтай құн төлеу ретінде түсінбеді; керісінше, ол Исаның "адам қоғамының негізін өзімшілдік орнына сүйіспеншілікке ауыстыру" үшін өлгеніне сенді. Раушенбуш "христиан діні табиғаты бойынша революциялық" деп жазды және қоғамға осыны еске түсіруге тырысты. Ол Құдай Патшалығының "жеке адамдарды жұмаққа жеткізу емес, жердегі өмірді жұмақтың үйлесімділігіне айналдыру" екенін айтты. Раушенбуштың жас кезінде басты протестант шіркеулері әлеуметтік және саяси жүйемен тығыз байланыста болды, нәтижесінде бала еңбегі сияқты әрекеттерге және қарақшы барондардың үстемдігіне қолдау көрсетті. Көптеген шіркеу басшылары осы мәселелер мен өз қауымдары арасындағы байланысты көрмеді, сондықтан зардапты жеңілдету үшін ештеңе жасамады. Бірақ Раушенбуш, Мәсіхтің пастыры және шәкірті ретінде, әлеуметтік жағдайды жақсартуға тырысып, сүйіспеншілікпен әрекет етуді өзінің міндеті деп санады.

Әлеуметтік Ізгі хабардың теологиясы

Әлеуметтік евангелистік қозғалыс бірыңғай және нақты бағытталған қозғалыс емес еді, себебі оның құрамында қозғалыс ішіндегі басқалардың тұжырымдарымен келіспейтін мүшелер болды. Раушенбуш қозғалыстың тиімді болуы үшін «теология қажеттігін» айтты, сондай-ақ «теологияға оны жандандыру үшін әлеуметтік жаңалық қажет» деді. «Әлеуметтік жаңалыққа арналған теология» (1917) еңбегінде Раушенбуш «біздің әлеуметтік жаңалыққа сай келетін және оны қолдауға жеткілікті күшті жүйелі теологияны» жасау міндетін алды. Ол әлеуметтік жаңалықтың «біздің рухани көзқарасымызға тұрақты үлес қосатынына» және оның келуінің «христиан дінінің дамуындағы бір кезең болатынына» сенді, сондықтан оны пайдалану үшін жүйелі құрал қажет болды. «Әлеуметтік жаңалыққа арналған теология» еңбегінде Раушенбуш жеке адамның күнәлі екенін анық көрсеткенін, бірақ институционалдық күнәлілік туралы жарық салғанын жазды: «Ол Құдайдың адамзат қоғамының тұрақты институттарын олардың мұра еткен зорлық-зомбылық және қанау кінәсінен азат ету қабілеті мен еркіне сенімді оятпады». Бұл идеологияны азаттық теологтары, азаматтық құқықтарды қорғаушылар және Мартин Лютер Кинг сияқты көшбасшылар мұра етті. Раушенбуш ұсынған әлеуметтік жаңалық теологиясы үшін Құдай Патшалығының идеясы маңызды. Ол Иса Мәсіхтің «әрқашан айтқан» идеологиясы мен «Құдай Патшалығы туралы ілімі» біртіндеп шіркеу ілімімен ауыстырылғанын айтты. Бұл алғашқы шіркеудің қажеттілігі болғандықтан жасалды, бірақ Раушенбуш христиандарды Құдай Патшалығы туралы ілімге қайта оралуға шақырды. Әрине, мұндай ауыстыру теологияға және жалпы христиандарға үлкен зиян келтірді: біздің Исаға және синоптикалық жаңалықтарға деген көзқарасымыз, Исаның этикалық принциптері және құлшылық рәсімдері осы ауыстырудың салдарына ұшырады. Раушенбуш шіркеудің орнына Құдай Патшалығына баса назар аударудың төрт практикалық артықшылығын көрді: Құдай Патшалығы шіркеудің құрылыстарына ұшырамайды; ол шіркеуді сынап, түзетуге болады; бұл болашаққа бағытталған пророқтық идеология және барлық жаратылысты қасиетті деп түсінетін революциялық, әлеуметтік және саяси күш; және ол проблемалы, күнәлі әлеуметтік тәртіпті құтқаруға көмектесе алады.