Британдық клиенттік патшалықтар және Рим империясы

Кіріспе

Британиядағы Римнің клиенттік патшалықтары – Рим империясымен одақтасуды өзі таңдаған жергілікті тайпалар еді, себебі олар мұны өзін-өзі сақтаудың немесе басқа жауынгер тайпалардан қорғанудың ең тиімді жолы деп санады. Басқа жағдайда, Римдіктер тікелей билік орнатудың қажеті болмаған кезде, ықпал ету үшін кейбір клиенттік патшалықтарды құрды (немесе қолдады). Клиенттік патшалықтарды клиенттік патшалар басқарды. Латын тілінде олар “rex sociusque et amicus”, яғни “патша, одақтас және дос” деп аталды. Клиенттік патшалықтар мен Рим арасындағы қарым-қатынас әр патшалықтың ерекше жағдайларына байланысты болды. Бұл жүйе келесі жүз жылда, әсіресе Августтың ықпалымен одан әрі дамыды. Соның салдарынан, б.з. 43 жылы Римнің басып кіруіне дейін Ұлыбританияның оңтүстігінде бірнеше Рим клиенттік патшалықтары құрылды. Рим Ұлыбританиядағы билігін нығайту қажет болғанда немесе клиенттік патшалар патшалықтарын және айналасындағы аймақтарды басқара алмағанда, клиенттік патшалықтар аннексияланды. Бұл, ішінара, Кунобелин басшылығымен Катувеллаундардың оңтүстік-шығысқа қарай кеңеюіне және ішінара шабуылдың өзіне байланысты болды. Олардың қатарында Регни тайпасының Когидубнусы, Ицени тайпасының Прасутагусы, Бригант тайпасының Картимандуасы және, мүмкін, Добунни тайпасының Бодуокусы болды. Регни тайпасының алдыңғы буын тайпасы – Атребаттар (Галлиялық және Британдық формаларында) Цезарьдің б.з.б. 55 жылы жасаған алғашқы шабуылынан бері Римнің клиенттік патшалықтары болған. Ұлыбританияның солтүстігіндегі қорғаныс қабырғалары арқылы жалғасқан шекаралық қақтығыстар буферлік мемлекеттердің құрылуына әкелді, олардың ішінде Нортумберлендтегі Вотадинилер де болды. Б.з.б. 54 жылы жасалған шабуыл сәтті деп есептелді, бірақ Цезарь үшін арал көп пайда әкелмеді және ол жаулап алған жерін күзету үшін гарнизон қалдырмай кетті. Клиенттік патшалықтар бастапқыда Клавдий басшылығымен Рим армиясына көмекші күш ретінде құрылды, бірақ кейіннен Римнің біртұтас империяның мәртебесіне жетуінің жолы ретінде қарастырылды.

The Roman client kingdoms in Britain were native tribes which chose to align themselves with the Roman Empire because they saw it as the best option for self preservation or for protection from other hostile tribes. Alternatively, the Romans created (or enlisted) some client kingdoms when they felt influence without direct rule was desirable. Client kingdoms were ruled by client kings. In Latin these kings were referred to as rex sociusque et amicus, which translates to "king, ally, and friend". The type of relationships between client kingdoms and Rome was reliant on the individual circumstances in each kingdom. The system further developed in the following hundred years, particularly under Augustus's influence, so that by the time of the Roman invasion in 43 AD several Roman client kingdoms had become established in the south of Britain. Client kingdoms were annexed when Rome needed to reaffirm their power in Britain or when the client kings could not manage the kingdoms and surrounding areas any more. These were also partially due to the expansion of the Catuvellauni under Cunobelinus in the southeast, and partly as a result of the invasion itself, and included Cogidubnus of the Regni, Prasutagus of the Iceni and Cartimandua of the Brigantes and, probably, Boduocus of the Dobunni. The antecedents of the Regni, the Atrebates, had (in their Gallic and British forms) been client kingdoms of Rome since Caesar's first invasion in 55 BC. In the north of Britain, ongoing border struggles across the defensive walls led to the establishment of buffer states, including the Votadini in Northumberland. In 54 BC the invasion was considered a success but in Caesar's eyes the island yielded little reward and he left without leaving a garrison to watch over his latest conquest. Client kingdoms were initially established as auxiliary support for the Roman army under Claudius in the expanding empire, but were reimagined as the way for Rome to achieve the power status of a unified empire.