Кіріспе

Мексикалық суретші (1895–1963)

Мартин Рамирес (30 қаңтар 1895 – 17 ақпан 1963) – өзіндік білімімен сурет салуды үйренген суретші. Ол өмірінің көп бөлігін Калифорния штатындағы психиатриялық ауруханаларда өткізді, оған кататониялық шизофрения диагнозы қойылған. Кейбір мамандар оны 20 ғасырдың ең көрнекті өзіндік білімімен сурет салуды үйренген суретшілерінің бірі деп есептейді.

Өмірбаян

Ол 1895 жылдың 30 қаңтарында Мексиканың Халиско штатындағы Тепатитлан қаласындағы Ринкон-де-Веласкес ауылында дүниеге келген. 1918 жылы Мария Санта-Ана Наварро Веласкеске үйленген. Рамирес жүкті әйелі мен үш баласын қалдырып, жұмыс іздеу үшін Мексиканың Тепатитланан АҚШ-қа көшіп кеткен. 1925-1930 жылдар аралығында Калифорниядағы теміржолдарда жұмыс істеген. Ол ағылшын тілін білмеген, ал алты жылдан кейін жұмыссыз және баспанасыз қалған. Осының салдарынан 1931 жылы полицияға ұсталып, психиатриялық емханаға жатқызылған. Оған шизофрения диагнозы қойылған, кататонияға бейім екені анықталған. Рамирес 30 жылдан астам уақыт психиатриялық емдеуде болды; алдымен Калифорния штатының Стоктон қаласындағы Стоктон мемлекеттік ауруханасында, содан кейін 1948 жылдан бастап Сакраменто қаласына жақын Ауберн қаласындағы ДеУитт мемлекеттік ауруханасында, ол қазір танымал болған суреттер мен коллаждар жасаған. ДеУиттте психология және өнер профессоры Тармо Пасто Рамирестің туындыларын көріп, қолда бар материалдардан – қоңыр қағаз қаптардан, тексеру үстелінен қалған қағаз қиындыларынан және картоп пен сілекейден жасалған желіммен жабыстырылған кітап беттерінен жасалған үлкен жұмыстарын сақтап қалуға кіріскен. Оның туындыларында мексикалық халықтық дәстүрлер мен ХХ ғасырдың жаңаруын көрсететін ерекше иконография бар: Мадонналардың, атқа мінген адамдардың және туннельдерге кіретін және шығатын пойыздардың суреттері жиі кездеседі, сондай-ақ пейзаждарды, туннельдерді, театрлық сахналарды және сәндік өрнектерді бейнелейтін концентрлі шеңберлердің толқынды өрістері де бар. Ол 1963 жылы қайтыс болды.

Мұра

1970 жылдары суретшілер Джим Натт пен Глэдис Нильссон, сондай-ақ өнер сатушы Филис Кинд Дюниевицтің коллекциясының көп бөлігін сатып алды. Филис Кинд 1973 жылы Чикагода Мартин Рамирес туындыларының алғашқы жеке көрмесін ұсынды. 1973 жылы өнер нарығына енгізілгеннен бері Рамирес суреттері мен коллаждары аутсайдер өнерінің ең құнды үлгілерінің біріне айналды. 2007 жылдың қаңтарында Нью-Йорктегі Америка халықтық өнер мұражайы «Мартин Рамирес» көрмесін ашты, ол АҚШ-та суретшінің туындыларының 20 жылдан астам уақыт ішіндегі ең ауқымды ретроспективасы болды. Көрмеде осы кездегі 300 туындының шамамен 100-і қойылды. Көрменің қатар жүретін каталогында әлеуметтанушылар Виктор М. Эспиноса мен Кристин Э. Эспиноса жазған Рамирес өміріне арналған зерттеу мақаласы жарияланды, онда бұрын жарияланбаған көптеген деректер келтірілген. Кейін көрме Сан-Хосе өнер мұражайында (2007 жылдың маусым-қыркүйек айлары) және Милуоки өнер мұражайында (2007 жылдың қазан-2008 жылдың қаңтар айлары) көрсетілді. 2007 жылғы «Соңғы туындылар» ретроспективасы Америка халықтық өнер мұражайында көрсетіліп тұрғанда, мұражайға 1960 жылдардың басында ДеУитт мемлекеттік ауруханасының бас дәрігері болған доктор Макс Дюниевицтің ұрпақтары хабарласты. Дюниевиц Рамирес өмірінің соңғы үш жылында салған шамамен 140 сурет пен коллажды сақтап қалған; дәрігер 1988 жылы қайтыс болғаннан кейін олар отбасы мүшелерімен тасталып кетуге жақын болды. Дюниевицтің немересі Фил бала кезінде әжесінің үйіне барығанда оларды көрген, оларды алып, Аберндегі анасының үйіне әкелді, онда олар 20 жылға жуық гаражда сақталды. Мартин Рамирес мұрагерлері осы туындылар тобының меншігіне талас айтып, ұрпақтары ретінде осы туындылардың бір бөлігіне ие болуға құқылы екендерін мәлімдеді. 2008 жылы Дюниевиц пен Рамирес отбасылары келіссөздер арқылы келісімге келді, оған сәйкес бұл туындыларды Нью-Йорктегі Рикко/Мареска галереясы көрсетеді. 2008 жылдың қазан және қараша айларында осы суреттердің бір бөлігі Рикко/Мареска галереясында және Америка халықтық өнер мұражайында бірдей уақытта қойылды. Роджер Рикко мен Фрэнк Мареска толық түсті каталогты шығарды, оны Pomegranate Communications баспасы жариялады. Каталогта Брук Дэвис Андерсон, Ричард Родригес және Уэйн Тибодтың мақалалары жарияланды. 2013 жылдың желтоқсан айында Конгресс кітапханасы Рамирес салған, бұрын жоғалған «Мадонна» суретін таныстырды. 2015 жылдың наурыз айында «Атағы жоқ (автомобильдер мен автобустар бар туннель)» (1954) және тағы төрт эскиз АҚШ пошта қызметімен пошта маркасы ретінде қайта басылды. Оның туындылары 2013 жылы Парижде 270 000 долларға, ал 2011 жылы Нью-Йоркте 134 500 долларға сатылды.