Кіріспе
оның әкесі эпилептолог Уильям Спратлинг (1900 жылдың 22 қыркүйегі – 1967 жылдың 7 тамызы) – американдық күміс бұйымдарды жобалаушы және суретші, 20 ғасырдағы мексикалық күміс дизайнына тигізген әсерімен ең танымал.
William Spratling (September 22, 1900 – August 7, 1967) was an American born silver designer and artist, best known for his influence on 20th century Mexican silver design.
Ерте өмір
Спратлинг 1900 жылы Нью-Йорк штатының Ливингстон округіндегі Сония қаласында, эпилептолог Уильям П. Спратлингтің ұлы болып дүниеге келді. Спратлингтің анасы мен қарындасы қайтыс болғаннан кейін, ол Алабама штатының Оберн қаласының шетіндегі әкесінің бала кезіндегі үйіне көшті. Спратлинг Оберн орта мектебін және Алабама политехникалық институтын (қазіргі Оберн университеті) бітірді, онда сәулет өнері мамандығын оқыды.
Сәулет профессоры және оқытушы
Мектепті бітіргеннен кейін Спратлинг Оберн университетінің сәулет кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді, ал 1921 жылы Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы Тулейн университетінің сәулет мектебінде де осындай қызмет ұсынылды. Осымен қатар, ол Нью-Орлеан өнер және қолөнер клубының белсенді мүшесі болды және Нью-Орлеан өнер мектебінде сабақ берді. 1926-1928 жылдары Спратлинг Мексиканың Ұлттық университетінің жазғы мектебінде отаршылдық сәулет туралы лекция оқыды. Такско күміс кенін өндірудің дәстүрлі ортасы болғанымен, жергілікті күміс өңдеу өнеркәсібі болған жоқ. Спратлинг Колумбияға дейінгі және дәстүрлі мотивтерге негізделген күміс бұйымдардың эскиздерін жасауды бастады және оларды Такскода жасау үшін жергілікті зергерлерді жалдады. Спратлинг өзінің "Taller de las Delicias" шеберханасының бас дизайнері болды және өндірісте қолданылатын материалдар мен техникалардың жоғары сапасын қатаң қадағалады. Дарынды шеберлер Спратлингпен шығармашылық диалогқа қатысып, оның эскиздерін күмістен жасалған үлгілерге айналдырды. Спратлингтің Колумбияға дейінгі өнерге негізделген эстетикалық тілін Диего Ривераның монументалды суреттерімен салыстыруға болады, себебі екеуі де Мексиканың жаңа мәдени ерекшелігін қалыптастыруға атсалысты. Көбінесе Спратлингтің күміс дизайндары басқа жергілікті және батыс мәдениеттерінің ықпалымен, жаулаудан бұрынғы мезоамерикалық мотивтерге негізделген. Көптеген адамдар үшін оның туындылары мексикалық ұлтшылдықтың көрінісі болды және мексикалық шеберлерге еуропалық емес формаларда дизайн жасауға мүмкіндік берді. Мексиканың күміс өнеркәсібіне тигізген әсері үшін Спратлинг "Мексика күмісінің әкесі" деп аталды. "Лас Делисиас" шеберханасында жасалған күміс бұйымдарды келушілер таң қылып, оларды алыс және экзотикалық мәдениеттің бейнесі ретінде сатып алатын.
Үлкен сауда
30-жылдардың соңында Спратлинг Las Delicias-тегі сатудан өзге, көтерме сауда бизнесіне көшті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-та сәнді тауарларға болған сұранысты қанағаттандыру үшін ол шеберханасында 500-ден астам қолөнершіні жұмысқа алды. Спратлинг күмісі Montgomery Ward каталогы арқылы, сондай-ақ Neiman Marcus және Saks Fifth Avenue дүкендерінде сатылды. Шеберхананы Ла Флорида деп аталатын ежелгі күміс үйіне көшіруге кеткен шығындарды өтеу үшін Спратлинг компаниясын корпорация ретінде тіркеді, бұл оның қаржы ағынын жақсартты. 1945 жылдың 30 маусымында акциялардың көп бөлігі Солтүстік Америка инвесторы Рассел Магуайрге сатылды, бірақ оның бизнес-практикасы компанияны банкротқа әкеп соқты.
Алясканың жергілікті өнерлері
Спратлинг көптеген адамдар қолмен жасалған өнеркәсіптің үлгісі деп санаған өнеркәсібін дамытқандығының нәтижесінде кеңінен танымал болды. 1945 жылы Спратлингке екі досы, Алясканың аумақтық губернаторы Эрнест Грунинг және Үнді өнері мен қолөнері басқармасының директоры Рене д'Харнонкорт, Аляскадағы табысын қайталауды сұрады. Спратлинг Алясканың түрлі аймақтарында шеберханалар мен көрме орталықтарын құруды ұсынды, олар Аляска халықтық өнерінің федерациясын құрады. Әрбір орталықтың ерекше өнімдері сол аймаққа тән иконография, материалдар және техникалар негізінде туындайтын еді. 1948 жылы Аляскалық Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері күмісшілікке оқу үшін Такскоға жіберілді. Спратлинг сондай-ақ, жаңа оқытылған аласқалықтарға болашақ шабыт беру үшін 200 прототип жасады. Алайда, Конгресс қаражат бөлмеді және жоба іске асырылмады.
Taxco цехы
1952 жылы Спратлинг Таско-эль-Вьеходағы ранчосында шағын шеберханасын қайта ашты және Аляскадағы тәжірибесінен әсер алған күміс әшекейлері мен сәндік заттарды жасауды бастады. 1955 жылы жарияланған "Мексикалық күміс бұйымдарының 25 жылы" атты мақаласында Спратлинг күмістен жасалған заттың мистикалық және көрегендік процестің нәтижесі саналатынына сенім білдірді. Спратлинг үшін қолмен жасалған өнеркәсіптің әр кезеңінде тікелей адамның қатысуы маңызды болды, бұл әр шебер мен күмісшінің үлесін білдіретін. Дизайнер шеберхана мүшелерімен үнемі байланыста болып, олардың қабілеттерін жақсы білді. Ал соңғы өнім – бұл шығармашылықтағы үздіксіз тәжірибелердің нәтижесі болды.
Күміс бұйымдары
Спратлингтің алғашқы жұмыстарын күміспен жасалған шабыттанған туындылар деп сипаттауға болады, олар Кетцалькоатль ғибадатханасындағы рельефтердің күшін немесе ол құрмет тұтқан Колумбқа дейінгі саз мөрлерді еске түсіреді. Дизайнға терең ойылған, күшті жарық-көлеңке контрастына ие иілгіш сызықтар кіреді. Колумбқа дейінгі үлгілерден алынған шабыт тікелей болуы мүмкін, мысалы, Музей Nacional de Antropología-дағы жүрек тәрізді ыдысқа негізделген Кетцалькоатль брошы, немесе жанама – бейнеленген ағаштан жасалған бүркіт тұтқасы бар күміс құмыра сияқты. Спратлинг өзінің алғашқы жұмыстарын қарапайым біріктірілген WS белгісімен таңбалады. 1938 жылдан кейін ол ортасында WS шрифті жоқ әріптері бар дөңгелек белгіні қолдана бастады, оның айналасында «Spratling Made in Mexico» деп жазылған. Бұл белгіге 1945 жылға дейін «Spratling Silver» деп жазылған сопақша белгі қоса берілді. Аляскада жасалған бұйымдар мен шамамен 1950 жылғы жұмыстар қарапайым «WS» әрпімен таңбаланды. Спратлинг 1949–1951 жылдары Мексика қаласындағы Conquistador күміс компаниясымен қысқа ғана уақытқа бірлесіп жұмыс істеді, ал осы бұйымдарға «Spratling de [немесе of] Mexico» және «Sterling» деп жазылған шеңбер белгісі қойылды. Conquistador бұйымдарындағы бүркіт немесе сынақ белгісінде 13 саны, ал Спратлингтің бұйымдарында 1 немесе 30 саны болды. Спратлингтің кейінгі жұмыстары көбірек тік сызықты және жақсартылған. Круассан түріндегі әшекейде үлкен қозғалыс бар, бірақ қазір ол абстрактілі формаға негізделген. Осы кезеңде Спратлингтің авторлық белгісі тағы да шеңбер пішінде болды, бұл жолы «WS» әрпі «William Spratling Taxco Mexico» сөздерімен қоршалған. 1960 жылдары Спратлинг Колумбқа дейінгі тастардан жасалған алтын әшекейлер шығара бастады. Әр бұйым бірегей болды және «18K» әрпінің астында қарапайым «WS» әрпімен таңбаланды.
Жарияланған еңбектер
1926 жылы Спратлинг Уильям Фолкнермен бірлесіп, 1920 жылдары Француз кварталында өмір сүрген және жұмыс істеген суретшілер мен жазушылардың богемиялық атмосферасын бейнелейтін карикатуралар жинағы – «Шервуд Андерсон және басқа белгілі креолдар» атты туындыны жасады. 1927 жылы Спратлинг жақын досы Натали Скотттың «Луизианадағы ескі плантация үйлері» кітабы үшін иллюстрациялар салды. Спратлингтің жарияланған барлық туындыларында иллюстрация мен мәтіннің үйлесімді байланысы байқалады. «Плантация үйлері» кітабында ғимараттардың суреттері Натали Скотттың баяндамасымен бірдей сипаттамалық, және олардың бірлескен әсері оқырманды адамдар өмір сүрген ортаға көшіреді. 1928 жылы «Скрибнер» журналында Спратлинг Луизиана штатының Бревилл аралының тұрғындарын әдемі түрде бейнеледі. «Кішкентай Мексика» 1932 жылы жарық көрді және оның ең маңызды әдеби туындысы деп есептеледі. Спратлингтің 1928 жылғы мақалаларындағы байқауларының осы қасиеттері «Кішкентай Мексикада» да бар және қатты әсер етеді. Спратлинг өзінің кездесулерінің қызықтылығын былайша сипаттайды: «Индей халқымен араласу, олардың күлімсіреп, жұмыс істеп, қарапайым тамақтарын жеп, текила ішкенде ауыл шаруашылығы мәселелерін талқылау, түнде жерге жайылу және, ең бастысы, олардың билерін көру және билеушілердің жүздерінің құпиясын байқау – терең әсер қалдыратын тәжірибе».
Жеке өмір
Тулан университетінде оқытушы болып жұмыс істеген кезде Спратлинг жазушы Уильям Фолкнермен бір үйde тұрған. Спратлинг Веракрус штатының Ремохадас аймағынан Колумбияға дейінгі кезеңдегі мүсіндердің үлкен коллекциясын жинады және 1959 жылы оның көп бөлігін Мексиканың Ұлттық автономиялық университетінің мұражайына сыйға берді. Мануэль Альварес Браво түсірген бірнеше жұмыстары "Бойынан гөрі адам" атты басылымда жарияланды. Спратлинг өз атымен аталатын Такскодағы мұражайға жүздеген Колумбияға дейінгі заттарды да сыйға тартты.
Өлім
1967 жылы 7 тамызда 66 жасында Спратлинг Такскодан тыс жерде автокөлік апатынан қаза болды. Сабина Леоф (сонымен қатар Тибби Леоф, белгілі Колумбияға дейінгі өнер коллекционері және көрнекті стоматолог доктор Милтон Арно Леофтың әйелі) Спратлингпен достығы туралы былай деді: "Оның ешқандай саяси көзқарасы болған жоқ, ол ешбір арнайы нәрсеге берілмеген. Ол адамзатқа сенді. Ол жақын патриот болғанмен, мексикалық халқына зор құрметпен қарады."